آشنایی و مبارزه با سن قرمز (lygaeus pandurus) در باغات پسته

آشنایی و مبارزه با سن قرمز (lygaeus pandurus) در باغات پسته

نوشته: مهندس محمد جمالیزاده-کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی

Email: jmlzdh_mhmmd@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

آفت سن یکی از آفات بسیار مهم باغات پسته محسوب می شود. در سالیان اخیر با از بین رفتن دشمنان طبیعی آفت، سن جولان زیادی در مناطق پسته خیز یافته و متاسفانه می رود که بعد از شیره خشک و پروانه چوبخوار بعنوان سومین آفت کلیدی پسته محسوب شود. قبل از هر چیز باید از جناب مهندس هاشمی راد عضو هیات علمی موسسه تحقیقات پسته در رفسنجان  یادی شود که انصافا زحمات زیادی در مورد شناسایی سن های مختلف و مسایل مربوط به سن ها در پسته کشیده اند و بنده اگر مطلبی می نویسم ادای وظیفه است و جناب مهندس هاشمی راد مقالات و تحقیقات زیادی در مورد سنهای پسته انجام داده اند و انصافا کاری بزرگ در مورد آفت سن در درختان پسته انجام داده اند. درختان پسته دارای سن های مختلفی از جنس ها و گونه های مختلف هستند که جنس ها و گونه های شناخته شده در باغات پسته در ایران عبارتند از سن قرمز با نام علمی lygaeus pandurus، سن سبز دارای لکه سفید در انتهای سپرچه جنس Brachynema spp.، سن سبز یکدست و فاقد لکه سفید در انتهای سپرچه از جنس Acrosternum spp.، سن قهوه ای از جنس Apodiphus spp.. سن قرمز پسته در سالهای اخیر شیوع فراوانی در باغات پسته استان کرمان یافته است. مخصوصا در اوایل فصل رشد و مرحله تشکیل میوه Fruit setting سن های قرمز بسیار خسارتزا شده اند و تقریبا باغی را نمی توان پیدا کرد که از اثر سن قرمز در امان مانده باشد بخصوص در باغاتی که در حاشیه قرار دارند. عیب بزرگ آفات سن در این است که معمولا در هنگام سم پاشی روی درختان و برگها نیستند و پس از فرو کردن خرطوم در بافت میوه یا خوشه محل را ترک می کنند و احتمال اینکه به سم برخورد بکنند کم است. قدرت پروازی سن قرمز بالاست و این هم بر مشکل مبارزه شیمیایی می افزاید. سم پاشی در مورد سن قرمز زمانی می تواند موثر باشد که سن روی برگ یا خوشه وجود داشته باشد و بنابراین مبارزه شیمیایی با سن قرمز بسیار دشوار است. فروکردن نیش سن داخل دانه های پسته و خوشه ها ترکیباتی که از بزاق حشره را وارد بافت دانه و خوشه می کند که علاوه بر لهیدگی محل نیش و اطراف آن گاها موجب خشک شدن خوشه ها و ریزش آنها می شود. حشرات کامل سن قرمز، قرمز رنگ و دارای 3 تا 5 نسل در سال می‌باشند البته نوارهای باریک سیاه رنگی نیز روی بدن حشره مشاهده می شود. زمستان گذرانی به صورت حشرات کامل در مکانها و پناهگاههای مختلف می‌باشد این پناهگاهها ممکن است متفاوت باشند از زیر پوست درختان مختلف مانند سنجد و انگور بگیر تا بوته های گیاهان بیابانی مانند درمنه و اسفند و ....  حشرات کامل در اوایل اردیبهشت به سمت باغ‌های پسته هجوم آورده و تغذیه آنها در این مرحله به علت حساسیت میوه‌ها سبب ایجاد خسارت شدید می‌گردد. با کامل شدن پوست استخوانی، این حشره تمایل به تغذیه از میوه‌های پسته را از دست داده و به سمت میزبان‌های دیگر مهاجرت می‌کند. باید توجه داشت که خسارت ناشی از بادزدگی و آفات دیگر با خسارت حاصل از سن قرمز اشتباه گرفته نشود. در سن قرمز از محلی که نیش سن فرورفته مایعی شفاف مانند یک قطره کوچک با لوپ یا ذره بین و اگر کمی دقت کنیم با چشم غیرمسلح هم خسارت قابل مشاهده است. ممکن است محل نیش سن روی خوشه ها و به اصطلاح سازها قابل مشاهده باشد. باید توجه داشت وجود سوراخ بزرگ و دایره مانند روی دانه ها معمولا نمی تواند خسارت ناشی از سن باشد اگر چه ممکن است در اثر حمله خرطوم سن به داخل دانه ها پس از گذشت زمان سوراخی غیر منظم بصوت شکافی ایجاد شود. در مورد مبارزه با سن ها در باغات پسته نکات زیر را باید رعایت کرد شامل 1- پرهیز از هر گونه سم پاشی های بی رویه با سموم خطرناک یا سمومی که همه حشرات موجود در باغ از جمله دشمنان آفت سن را از بین می برند بویژه زنبورهای پارازیت گر تخمهای سن (زنبورهای خانواده scelionidae) سم پاشی با سمومی مانند فن والریت (سومیسیدین)، دلتامترین (دسیس) و بسیاری از سموم دیگر می توانند اثرات بسیار سو روی دشمنان طبیعی سن ها  داشته باشند 2- از بین بردن میزبانهای ثانویه و علفهای هرزی که میزبان آفت هستند می تواند خطرناک باشد و موجب انتقال سن ها از میزبان های ثانویه به درختان پسته شوند. در هنگام شیوع آفت و خسارت شدید سن ها بهتر است از کندن و از بین بردن علف های هرزی که میزبان آفت هستند خودداری شود 3- اگر چه مبارزه شیمیایی نمی تواند نتایج کاملا قابل قبولی باشد ولی می توان از تیودان یا اندوسولفان به نسبت 2 درهزار استفاده کرد سمومی مانند فنتیون و فنتریتیون نیز به نسبت 1 تا 1 و نیم در 1000 می توانند روی سن ها اثر گذار باشند. باید توجه داشت معمولا در هنگام طغیان سن ها بویژه در اوایل فصل آفت شیره خشک هم روی درختان وجود دارد بهتر است از ترکیب هگزافلورومون+تیودان یا اندوسولفان یا از ترکیب هگزافلورومون+فنتیون یا فنیتریوتیون استفاده کرد.

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ٧:٤۳ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/٢/۳۱
تگ ها :

تغذیه درختان پسته از طریق برگ، فوری، موثر و مقرون بصرفه از نظر اقتصادی-بخش دوم

تغذیه درختان پسته از طریق برگ، فوری، موثر و مقرون بصرفه از نظر اقتصادی-بخش دوم

نوشته: مهندس محمد جمالیزاده-کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی-مدرس دانشگاه-عضو انجمن پسته ایران

Email: jmlzdh_mhmmd@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

بر خلاف بسیاری از کشاورزان پسته کار که فقط افکار آنها معطوف به تغذیه از طریق ریشه است و کاملا اشتباه فکر می کنند محیط برگ یک محیط فوق العاده جالب و بسیار شگفت انگیز جذبی است. محیط برگ می تواند یک محیط کاملا جذبی عمل کند و عناصر معدنی مختلف را بخوبی جذب نماید.  مطالعات مختلف نشان داده که اگر چه مقدار جذب مواد غذایی توسط برگ کمتر از ریشه هاست اما از نظر تاثیر همین میزان کم در مقایسه با ریشه ها بسیار موثرتر و سریعتر عمل می کند. از نظر موثر تر بودن محلولپاشی در مقایسه با جذب ریشه ای نتایج متفاوت بوده اند. نتایج متفاوت نتایج محلولپاشی را 8، 10 و حتی 20 برابر موثرتر از جذب ر یشه ای معرفی کرده اند. هنگامی که مواد غذایی از طریق برگ در اختیار درختان پسته گذارده شود راندمان جذب بسیار بالاتر جذب ریشه ای خواهد بود چون محدودیت های مختلف از جمله آبشویی عناصر در خاک (Leaching)، بازدارنده های موجود در محیط خاک، محدودیت اسیدیته و بسیاری از فاکتورهای منفی تاثیرگذار در جذب را نخواهیم داشت. مواد غذایی زمانی که از ریشه جذب شوند یک مسیر طولانی یا circulation را در گیاه پیش رو دارند و یابد در کل گیاه بچرخند تا به برگها و خوشه ها برسند و در نتیجه میزان انرژی زیادی از گیاه را بمصرف می رسانند و بنابراین میزان مصرف ATP در کل گیاه بالا خواهد رفت. از سوی دیگر بسیاری از عناصر غذایی مورد نیاز درختان غیر متحرک یا immobile هستند و حتی اگر تمام شرایط مساعد باشد جذبشان از خاک و انتقال آنها به خوشه ها بسیار دشوار خواهد بود و محلوپاشی موجب می شود که این عناصر غیر متحرک یا immobile براحتی و بدون زحمت در اختیار درختان قرار گیرند. محلولپاشی یک راه میانبر و بدون هزینه را در اختیار گیاه یا درختان پسته خواهد گذاشت. همانطور که قبلا اشاره شد زمانی ماکزیمم جذب عناصر غذایی از خاک را خواهیم داشت که رطوبت کافی در خاک موجود باشد. در مورد کوددهی ریشه ای قبل از هر آبیاری کودهای مختلف را به زمین اضافه می کنند و در دمای بالای خاک و هوا میزان رطوبت خاک پس از چند روز بعد از آبیاری بشدت پایین خواهد آمد و بسیاری از عناصر ماکرو و میکرو بدلیل کاهش رطوبت و خشکی خاک در خاک دپو شده و به مصرف درختان نمی رسند اما محلولپاشی این محدودیت (کمبود رطوبت در خاک) را ندارد و در هر برحه زمانی بویژه پس از آبیاری زمین و تازه شدن درختان بسیار موثر خواهد بود. مطالعات زیادی نشان داده اند که محلولپاشی عناصراز طریق برگ در شرایطی که بسیاری از عوامل محدود کننده و بازدارنده جذب (مثلا اسیدیته یا pH بالای آب و خاک و....) در خاک وجود دارند مناسبترین راه رساندن مواد غذایی به درختان است. تحقیقات مختلف نشان داده است که در شرایط قلیایت شدید خاک و آب (شرایط باغات پسته استان کرمان) جذب بسیاری از عناصر میکرو و یونهای فلزی بسختی صورت می گیرد و به همین دلیل کمبود عناصر میکرو بویژه آهن (Fe)، روی (Zn) و ..در تمام پسته کاریهای استان کرمان وجود دارد. کمبود کلسیم در درختان که موجب عوارض مختلف در دانه های پسته شده به این دلیل نیست که کلسیمی در خاک وجود ندارد به این دلیل است که Ca غیر قابل جذب توسط درختان است. کمبود Ca در خاکهای قلیایی پدیده ای بسیار نادر است که متاسفانه عوارض مختلفی برای درختان پسته و دانه ها بوجود آورده است. بدون شک محلولپاشی دو الی 3 نوبت کودهای میکرو و کودهای کلسیمی در طول فصل رشد و نمو درختان پسته بصورت کامل عوارض ناشی از ایندسته کمبودها در درختان پسته را رفع خواهد کرد. نکته بسیار جالب و شگفت آور در این است که میزان جذب از طریق برگ هیچ محدودیتی را برای جذب از طریق ریشه بوجود نخواهد آورد چون جذب برگی بصورت بسیار سریع و موضعی (Localized absoption) اتفاق خواهد افتاد و اختلالی در جذب سایر عناصر از ارگانهای دیگر گیاه (ریشه و ....) بوجود نخواهد آورد. البته بسیاری بر این نکته اتفاق نظر دارند که محلولپاشی عناصر ماکرو (N, P, K) که متحرک هستند (Mobile elements) ممکن است تمام نیازهای درختان به این عناصر را تامبن نکند اما بهر روی محلوپاشی عناصر ماکرو هم می تواند بسیار کارساز باشد اما در مقدار استفاده از عناصر ماکرو در محلولپاشی باید دقت کرد که بیش از حد مجاز استفاده نشوند چون موجب گیاهسوزی در درختان خواهند شد. محلوپاشی با غلظت های کم عناصر ماکرو بویژه نیتروژن (N) و پتاسیم (K) در مرحله تشکیل دانه و پر شدن مغز در درختان پسته بسیار موثر عمل خواهد کرد و درصد پوکی را کاهش و درصد خندانی و اونس دانه ها را بصورت شگفت آوری بالا خواهد برد. مقدار کارآیی محلولپاشی در یک گیاه بستگی به فاکتورهای متعددی دارد از جمله وسعت برگها، تعداد Stomata یا روزنه ها در برگ و همچنین ضخامت و شرایط کوتیکول و متاسفانه تحقیقاتی در زمینه فاکتورهای محدود کننده جذب از طریق برگ (محلوپاشی) در باغات پسته ایران و حتی دنیا وجود ندارد و می تواند چند ده محقق برای چندین سال روی همین موضوع کار کنند و فرمولی متناسب به باغداران ارایه نمایند. نانوتکنولوژی در صنایع تولید کودهای محلولپاشی یکی از روشهای بسیار موثر و جدید است که بدبختانه بسیاری از کارشناسان با نانوتکنولوژی و بحثهای مربوطه به آن در کشاورزی لنگ می زنند. البته باید توجه داشت بسیاری از کودهای محلولپاشی که تولیدی بر پایه نانوتکنولوژی و بیوتکنولوژی دارند مختص کارخانجات تولید کودهای کشاورزی در کشورهای پیشرو هستند و این تکنولوژی را در اختیار ما نمی گذارند. بهمین دلیل است که وقتی کودی در داخل ایران با استفاده از روش مهندسی معکوس تولید می شود کارآیی کود مشابه خارجی خود را ندارد هر چند که تمام درصدها و آنالیز هر دو کود با هم مشابه باشند. البته باید قبل از هر گونه کاربرد کود بصورت محلوپاشی و یا کاربرد درخاک از وضعیت خاک و آنالیز برگ اطمینان حاصل کرد و گرنه کاربرد خودسرانه کود بصورت محلوپاشی یا کاربرد در خاک نتنها کمکی نمی کند بلکه باعث آسیب به درختان و آلودگی زیست محیطی می شود.

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ٢:۱٤ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/٢/۳٠
تگ ها :

تغذیه درختان پسته از طریق برگ، فوری، موثر و مقرون بصرفه از نظر اقتصادی-بخش اول

تغذیه درختان پسته از طریق برگ، فوری، موثر و مقرون بصرفه از نظر اقتصادی-بخش اول

نوشته: مهندس محمد جمالیزاده-کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی-مدرس دانشگاه-عضو انجمن پسته ایران

Email: jmlzdh_mhmmd@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

تغذیه مناسب درختان پسته در شرایط خاکی و آبی استان کرمان یکی از معضلات اساسی باغداران محسوب می شود. شرایط آب و خاک در گذر زمان تغییرات زیادی کرده است. تقریبا در تمامی باغات پسته بالانس مناسبی از عناصر در خاک وجود ندارد. و بسیاری از عناصر در خاک وجود دارند اما غیر قابل جذب توسط درختان هستند بدلایل مختلف. درختان پیر بویژه در مورد میکروالمنتها دچار کمبودهای آشکاری هستند. کیفیت کودهای کشاورزی توزیع شده توسط سازمانهای دولتی پایین است. حال باید پرسید راه حل چیست؟ چه باید کرد؟ با این اوضاع اقتصادی نابسامان، هزینه های کوددهی از طریق ریشه آنقدر سنگین است که بقولی خرجش به دخلش واگو نمی کند و از طرف دیگر هیچ تضمینی نیست که با این هزینه های سنگین جهت کوددهی ریشه ای عناصر موجود در ایندسته کودها بتوانند 100 درصد توسط ریشه جذب شوند. بنظر می رسد که بهترین، فوری ترین و بصرفه ترین راه برای تغذیه مناسب درختان پسته تغذیه برگی یا Foliar feeding باشد. محلولپاشی یا تغذیه برگی عبارتست از پاشش محلولهای حاوی مواد غذایی روی برگهای درختان. سابقه محلولپاشی مواد غذایی بر روی درختان به سال 1950 میلادی باز می گردد. در آن سال ثابت شد که پاشش محلولهای غذایی روی برگها موجب خواهد شد که عناصر معدنی موجود در کود از طریق روزنه ها (stomata) وارد سیستم آوندی گیاهان شود و گیاهان بتوانند از آن عناصر در جهت رشد و نمو خود استفاده کنند. علاوه بر روزنه ها این امکان وجود دارد که جذب مواد غذایی از طریق کوتیکول (cuticles) برگها هم صورت گیرد. کوتیکول یا بشره بیرونی ترین بخش سلولهای گیاهی است و لایه ای موم مانند است که بیشتر نقش حفاظتی در گیاهان دارد. بخوبی به اثبات رسیده که تکرار محلول پاشی مواد غذایی روی برگها ممکن است حتی تا 20 برابر مصرف کودها از طریق خاک سودمندتر باشد بشرطی که تکرار شود. در بسیاری از نوشته ها و مقالات براین تکیه می شود که چون میزان مصرف یا برداشت عناصر اصلی یا ماکرو (N, P,K) از خاک توسط درختان بالاست بنابراین محلولپاشی عناصر ماکرو نمی تواند کارساز باشد در صورتی که اینطور نیست. تجربیات شخصی بنده روی درختان پسته و همچنین مقالات و تحقیقات بسیاری از محققان روی سایر محصولات کشاورزی و درختان نشان داده است که تکرار محلوپاشی بفواصل هر 20 روز می تواند تقریبا تمام نیازهای عناصر ماکرو میکرو را در درختان پسته جبران کند و نیازی به استفاده از کودهای ماکرو میکرو در خاک نیست. البته متاسفانه تحقیق 100 درصدی در این زمینه روی پسته وجود ندارد اما بهر روی می توان بصورت تجربی و آزمایشی محلولپاشی را بجای کاربرد عناصر در خاک استفاده کرد و بنظر من مسلما محلولپاشی اثرات بسیار بهتری خواهد  داشت البته باید از طریق علمی هم این مساله روی درختان پسته به اثبات برسد. اینکه چه فرمولها و کودها یی و با چه ترکیب و درصدی با هم مخلوط شوند و زمان پاشش هر فرمول کی باشد جزو رموز یا فنون کوزه گری ما کارشناسان کشاورزی است. اگر چه بهتر است سموم و کودهای محلوپاشی با هم مخلوط نشوند و پاشش آنها جداگانه باشد اما اختلاط بسیاری از سموم با محلولهای غذایی  و پاشش آنها روی فیلوپلان (محیط اطراف برگ) بسیار کارگشا و بصرفه از نظر اقتصادی خواهد بود تا اینکه بخواهیم بصورت جداگانه بپاشیم. اما بصورت خلاصه مزایای محلوپاشی نسبت به کاربرد کود ها یا عناصر در خاک عبارتست از 1-اثر فوری تر محلوپاشی عناصر نسبت به کاربرد در خاک ( (Soil application 2- شاداب شدن و قوی شدن بخشهای هوایی گیاه بویژه برگها و شاخه ها و خوشه ها 3- افزایش طول عمر برگها و افزایش ذخیره برگی در شرایط حساس یا بحرانی بویژه در زمان پر شدن مغز 4- رساندن عناصر به خوشه ها و برگها بویژه در شرایط خشک باغات پسته (در دوره های طولانی مدت آبیاری باغات پسته که گاها 3 یا 4 ماه هم می رسند اگر بهترین کود هم در خاک موجود باشد غیرقابل استفاده و جذب توسط درختان است) 5- افزایش مقاومت نسبت به آفات و بیماری ها (چون محلوپاشی موجب قوی ماندن درختان کاهش خسارت آفات و امراض می شود. البته آفت شیره خشک را باید از این قضیه مستثنی دانست چون هر چه برگها شادابتر و قوی تر باشند فشار شیره خشک بیشتر می شود). 6- افزایش سرعت جریان مواد غذایی در آوندها و گیاه (element circulation).

سوال اساسی در مورد محلوپاشی باغات پسته این است که کی باید محلوپاشی کرد؟ بهترین زمان برای محلولپاشی کی هست؟ باید زمانی محلوپاشی کنیم که دمای هوا و خاک خیلی بالا  یا خیلی پایین نباشد بدلایل مختلف اگر در دماهای بالا و پایین  هوا و خاک محلوپاشی روی برگها صورت گیرد عناصر بصورت غیرقابل جذب در خواهند آمد و محلوپاشی بیفایده خواهد بود، یکی از بازه های زمانی بسیار مهم برای محلولپاشی در باغات پسته در محدوده زمانی گلدهی (bloom time) است. بسیاری از کارشناسان نظر به این دارند که در دوره گلدهی نباید محلول پاشید یا سم پاشی کرد در صورتی که در باغات پسته بنظر می رسد بحرانی ترین و مناسبترین بازه زمانی مبارزه با آفات بهاره (پروانه چوبخوار و ....) و بحرکت انداختن درختان توسط محلولپاشی در دوره زمانی گلدهی است. بهر روی در مورد پاشیدن و عدم پاشش در گلدهی اختلاف نظر وجود دارد که البته از نظر من و بسیاری از کارشناسان و محقیقین باید حتما سم پاشی و محلولپاشی را در زمان گلدهی انجام داد  و بتعویق انداختن کار باعث ضررو زیان خواهد شد. در شرایط استرس باغات پسته (مسمومیتها، شوری، کم آبی و ....) استفاده از کودهای محلولپاشی بویژه کودهای حاوی مواد پروتویینی و ویتامینه و....می تواند کمک زیادی به گذران دوره استرس در درختان پسته کند، محلوپاشی عناصر مناسب بعد از تشکیل میوه (fruit setting) در پسته بسیار کارساز خواهد بود بویژه در مورد افزایش انس، خندانی و کیفیت میوه ها و کاهش پوکی، همانطور که اشاره شد تکرار محلوپاشی هر 2 هفته یا 3 هفته در درختان پسته با محلولهای استاندارد و فرمولهای ویژه بسیار تاثیرگذار خواهد بود. در مورد زمان محلولپاشی مطالعات نشان داده است که از نظر میزان جذب در روزنه های برگی و کوتیکول برگ بهترین زمان اوایل صبح است. در اوایل صبح بدلایل مختلف در مقایسه با سایر زمانها بویژه نزدیک به غروب جذب عناصر غذایی از طریق برگها بیشتر خواهد بود. و این در حالی است که در مورد سم پاشی بهتر است سم پاشی در عصر و حتی شب صورت گیرد. سوال اساسی بسیاری از کشاورزان بویژه در سالیانی که در بهار بارندگی داریم این است که چه مدت بعد از محلولپاشی یا سم پاشی ها اگر بارندگی اتفاق بیفتد محلوپاشی یا سم پاشی موثر خواهد بود. این بستگی زیادی به نوع سم و نوع محلول مورد استفاده دارد اما در مورد سموم باید خاطرنشان کرد که اثرات بسیاری از سموم بصورت تماسی است و در همان بازه زمانی که سم پاشیده می شود سم اثر خود را بر روی آفت خواهد گذاشت و در مورد سموم تماسی حتی اگز 10 دقیقه بعد از سم پاشی بارندگی حادث شود اتفاقی نخواهد افتاد اما در مورد کودهای مایع یا محلوپاشی ممکن است حداقل 24 ساعت وقت برای جذب عناصر توسط برگ الزامی باشد. در مورد بسیاری از عناصر منظور جذب بهتر از طریق برگ و اثرات بهتر علاوه بر عناصر معدنی اصلی مواد دیگری هم ممکن است در ترکیب یا بصورت mixing با این عناصر روی برگها پاشیده شوند که هم جذب بهتر عناصر را بهبود می دهند و هم خوشان بصورت جداگانه ممکن است اثرات تحریک کنندگی یا تغذیه ای برای برگها داشته باشند موادی مانند هورمونها، ویتامینها، مواد هیومیکی، عصاره جلبکها و......

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ۱:٥٦ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/٢/٢٩
تگ ها :

چو ایران نباشد تن من مباد

چو ایران نباشد تن من مباد

نوشته: مهندس محمد جمالیزاده-کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی

Email: jmlzdh_mhmmd@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

روزگار غریبیست وضعیت تحقیقات کشاورزی در ایران حزن انگیز است. نخبه های جوان رشته های کشاورزی در دانشگاههای معتبر ایرانی را براحتی می دزدند و لقمه آماده را با یک بورس تحصیلی از ایران جدا می کنند. بسیاری از افراد را می شناسم که هر کدام از آنها می توانستند وزنه ای سنگین در صنعت کشاورزی ایران باشند اما فرار را بر قرار ترجیح داده اند. شرایط تحقیقات مربوط به کشاورزی و حمایت از این بخش مهم بویژه صنعت پسته در اوضاع نابسامانی است در حالیکه این بخش پتانسیل ایجاد شغلهای فراوان و تولید درآمد و ارز بسیار زیادی را دارد. واقعا تاسف برانگیز است که ما قدر نخبگان جوان را ندانستیم و هر کدام از آنها در گوشه ای از این گیتی پهناور در خدمت اجانب نوکری می کنند. دوستانی را می شناسم که سالیان گذشته در دانشگاه کنار هم می نشستیم و امروز جوایز باور نکردنی در زمینه تحقیقات کشاورزی در آمریکا و کانادا را در زمینه تحقیقات کشاورزی کسب کرده و می کنند. نمی دانم چرا در همه کشورها از ایده های نو و خلاقانه حمایت می کنند ولی در کشور عزیزمان همین ایده ها بایکوت می شوند. بسیاری از دوستان تعجب می کنند که چرا در ایران مانده ام البته بنده هیچ نیستم و هیچ ادعایی هم ندارم. هستند افردای که هزاران بار از بنده حقیر باسواد تر و مطلع تر. بهر روی من عقیده کامل به این مطلب دارم که اگر انسان خدمتی می کند بهتر است به کشور و سرزمین و منطقه خود بکند و نه نیروی خود را صرف اجانب و بیگانگان کند. نوکری برای آمریکا و کانادا افتخار نیست هر چند که بهترین امکانات را در اختیارت بگذارند. بقول شاعر که فرموده اند که" هنر آن نیست که از مصر به بغداد رویم" از سر نفس گذشتن سفر مردان است". خاک و آب و هوای کشور ایرانمان را نباید با هیچ چیز معاوضه کنیم. البته این عقیده من هست و عقاید دیگران هم برای خودشان و بنده قابل احترام هستند. در مورد صنعت پسته باید توجه کرد که موضوعات مربوط به درختان پسته دارای آنچنان وسعتی هستند که در هر زمینه می توان هزاران هزار محقق و پروژه بکار گرفته شوند و تحقیقات در زمینه پسته کاری دارای آنچنان پتانسیلی از تحقیقات است که بنظرم قابل تصور نیست. در مطالبی که در وبلاگ و نوشته جات بنده وجود دارند فقط در حد آشنایی و گشودن دری روی به تحقیقات پسته است. بنظر می رسد که تبعیت کورکورانه و 100 درصد از تحقیقات پسته در کشوهای پیشرو بویژه ایالات متحده همیشه کارساز نیست. خود ما در ایران باید فکری اساسی تر برای تحقیقات پسته بکنیم و تحقیقاتی از نظر من 100 درصد قابل قبول هستند که براساس شرایط کشور عزیزمان ایران انجام شده باشند هر چند که بصورت نیمه استاندارد انجام شده باشند. موسسه تحقیقات پسته نقش بسیار مهمی در گشودن مشکلات و گره ها در پسته ایفا می کند اما بنظر می رسید این موسسه تحقیقاتی می تواند بسیار بهتر از این عمل کند. پرسنل قدیمی و طرز تفکری که سالهای سال بدون دغدغه بصورت کاملا منسوخ عمل می کند چاره ساز نیست. باعث تاسف است در مملکتی که وسعت زیر کشت و میزان تولید پسته آن در دنیا اول است تحقیقات باید کپی برداری از تحقیقات ایالات متحده باشد کشوری که پسته کاری در آن سابقه ای بسیار کمتری در مقایسه با کشور عزیزمان ایران دارد. البته سیستم دولتی در ایران که در موسسه تحقیقات پسته هم وجود دارد تحقیقات را کندتر می کند. شخص بنده حاضرم با کمترین امکانات و بودجه تحقیقاتی در داخل کشور خودم فعالیت کنم. کار برای کشاورزان زحمتکش پسته کار با دستانی پینه بسته و صورتی آفتاب سوخته برای من هزارن بار عزیز تر از خدمت به لابراتوارهای مجهز آمریکا و کانادا و کشورهای اروپایی است بقول شاعر چو ایران نباشد تن من مباد. ایران ای کشور عزیزم، ای زاد بوم ابدی، درود بر تو. به امید روزی که آمریکاییها از تحقیقات پسته ما کپی برداری کنند.

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ۱۱:٤٤ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/٢/٢۸
تگ ها :

ترکیب سولفات آمونیوم و اوره بهترین فرمول کود ازته برای مصرف در باغات پسته


ترکیب سولفات آمونیوم و اوره بهترین فرمول کود ازته برای مصرف در باغات پسته

نوشته مهندس محمد جمالیزاده-کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی-مدرس دانشگاه-عضور انجمن پسته ایران

Email: jmlzdh_mhmmd@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکز منبع یا جازه رسمی نویسنده باشد

کودهای اوره و سولفات آمونیوم بعنوان پرمصرف ترین کودهای نیتروژنه در باغات پسته در ایران محسوب می شوند. بصورت معمول برای کود دهی نیتروژنه یا کود اوره مورد استفاده قرار می گیرد یا کود سولفات آمونیوم و ترکیب اوره با سولفات آمونیوم در مناطق پسته خیز بمنظور تامین ازت مرسوم نیست. تحقیقات اخیر نشان داده که بهتر است کود سولفات آمونیوم و اوره بصورت توامان با هم مصرف شوند. کود اوره دارای 46 درصد نیتروژن در ترکیب خود است و کود سولفات آمونیوم نیز حدود 21 درصد ازت در ترکیب خود دارد. هر کدام از این کودهای دارای مزایا و معایب خاص خود هستند. اوره در خاکهای قلیایی شدید استان کرمان می تواند دردسر ساز باشد و موجب افزایش بیشتر قلیایت خاک و همچنین مسمومیت به شوری شود در صورتی که سولفات آمونیوم برای زمین های قلیایی شرایط خاکی باغات پسته مناسبتر است اما عیب بزرگ سولفات آمونیوم هزینه هنگفت اقتصادی آن است چون تقریبا نزدیک به نصف میزان ازت اوره را دارد بنابراین از نظر اقتصادی مقرون بصرفه نیست. راه حل مناسب برای کوددهی اقتصادی و موثرتر نیتروژنه ترکیب کردن سولفات آمونیوم با اوره است به یک نسبت مشخص. یعنی میزان اوره آنقدر بالا نباشد که مضر برای خاک باشد و همچنین می توان با مصرف کمتر سولفات آمونیوم از نظر اقتصادی بهتر عمل کرد. تحقیقات اخیر مشخص کرده اند که علاوه بر بصرفه بودن ترکیب توامان اوره و سولفات آمونیوم برای کوددهی نیتروژنه اضافه شدن و مخلوط شدن سولفات آمونیوم با کود اوره راندمان جذب ازت (N) را بطور قابل ملاحظه ای بالا خواهد برد. کود اوره در خاک تولید گاز NH3 می کند و این ترکیب برای خاک ترکیب مفیدی محسوب می شود و گاها در بسیاری از نقاط کشاورزی در دنیا بصورت مصنوعی و بصورت گازی شکل NH3  را به خاک اینجکت یا تزریق می کنند. یکی از مشکلات اوره در خاک تبخیر یا هدررفت سریع گاز NH3 متصاعد شده از خاک است این مساله در تابستان و در اوج گرما اهمیت بیشتری می یابد. زمانی که سولفات آمونیوم با اوره بصورت توامان استفاده شوند پرت یا بخار شدن NH3 از خاک بسیار کمتر خواهد بود و این یعنی حاصلخیزی بیشتر خاک و ماندن بیشتر NH3 در خاک که علاوه بر ریشه ها و درختان، موجودات خاکزی ریز و درشت نیز می توانند از NH3 استفاده کنند که این هم بسیار سودمند خواهد بود. علاوه بر اینکه مخلوط کردن اوره و سولفات آمونیوم می تواند  در جهت کاهش میزان مصرف اوره بسیار موثر باشد. کاربرد سولفات آمونیوم 2 تا 4 هفته قبل از کاربرد اوره در pH برابر 2/8 میزان مصرف اوره را به نصف کاهش داده است و این بدلیل کاهش یافتن قابل ملاحظه تبخیر NH3 از خاک بوده است (Kumar and Aggarwal 1988 (Goos and Cruz, 1999;. همانطور که قبلا گفته شد ترکیب اوره با سولفات آمونیوم می تواند بسیار کارساز باشد و میزان تبخیر NH3 از خاک را کاهش دهد مطالعات بسیاری این مساله را تایید می کند ((Lara-Cabezas et al., 1992, 1997; Vitti et al., 2002. مطالعات نشان داده اند که هر چند مقدار سولفات آمونیوم در ترکیب با اوره بیشتر باشد میزان تبخیر NH3 از خاک کمتر خواهد بود (Cantarella et al., 2003). تحقیقات بسیار جالبی در مورد ترکیب اوره با سولفات آمونیوم وجود دارد و نتایج بسیار جالب بوده است بعنوان مثال هنگامی که اوره با سولفات آمونیوم ترکیب شود ردیابی نیتروژن نشان دار شده (N15) مشخص کرد که در حضور سولفات آمونیوم میزان جذب نیتروژن مربوط به اوره 38 درصد افزایش نشان داد و این درحالی است که میزان N جذب شده از سولفات آمونیوم در حضور اوره 14 درصد کاهش نشان داد (Watson , 1988).  مکانیسم دقیق افزایش قابل توجه جذب ازت در شرایط اختلاط سولفات آمونیوم و اوره بصورت کامل روشن نیست. در مورد میزان اختلاط سولفات آمونیوم و اوره یا درصد اختلاط مطالعات مختلف نتایج تقریبا مشابهی داشته اند مثلا توصیه 50 درصد اوره+50 درصد سولفات آمونیوم یا 40 درصد سولفات آمونیوم و 60 درصد اوره، 65 درصد اوره و 35 درصد سولفات آمونیوم (Vitti et al., 2002). یکی دیگر از مزایای اختلاط سولفات آمونیوم با اوره نسبت به اضافه کردن اوره بصورت تنها بمنظور تامین ازت وجود مقدار قابل توجهی گوگرد (ُS) در ترکیب کود سولفات آمونیوم است که می تواند بمصرف درختان برسد و این در حالی است که اوره فاقد عنصر گوگرد در ترکیب خود است.

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ۱:۱٢ ‎ق.ظ روز ۱۳٩۱/٢/٢۸
تگ ها :

احتمال ارتباط شادابی درختان پسته در سال زراعی 91-92 با رعد و برق زیاد بهاره

احتمال ارتباط شادابی درختان پسته در سال زراعی 91-92 با رعد و برق زیاد بهاره

نوشته: مهندس محمد جمالیزاده-کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی

Email: jmlzdh_mhmmd@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

در سال زراعی 91-92 یکی از نکات بسیار مهم شادابی درختان نسبت به سالهای ماقبل است. بر هیچ کس جای شک و سوال نیست که شادابی و طروات درختان بهتر از سالهای قبل است. بنابر تجربه بسیاری از کشاورزان پسته کار در استان کرمان سالهایی که صاعقه یا رعد و برق زیاد را در طول فصل بهار را داشته باشیم آن سال از نظر شادابی و رشد و محصول دهی نسبت به سالهای کم صاعقه بهتر خواهد بود این پدیده احتمالا در سایر استانهای پسته خیز دیگر ایران نیز صدق می کند و شاید یکی از دلیل انحطاط و رنجوری درختان پسته در استان کرمان کمبود رعد و برق این نعمت آسمانی و مجانی باشد. بهر روی هر کار خداوندی از جمله رعد و برق برای بسیاری از موجودات زنده بخصوص گیاهان و همچنین درختان پسته یک نعمت و البته یک حکمت است. قدرت لایزال خداوندی می تواند در کسری از ثانیه آنچنین حاصلخیزی ایجاد کند که ممکن است میلیونها تن کود شیمیایی نتوانند آن کار را بکنند. از نظر علمی بخوبی ثابت شده که یکی از راههای تثبت ازت در خاک صاعقه است. عنصر نیتروژن یا ازت یا N مهمترین عنصر در یک گیاه محسوب می شود نقشی که عنصر نیتروژن در یک گیاه ایفا می کند مانند هوا برای انسانها است اگر چه خود هوا هم درصد عمده آن را ازت تشکیل می دهد خلاصه اهمیت عنصر ازت بر رشد و نمو درختان پسته بر هیچ کس پوشیده نیست. بنابراین تامین مقدار کافی ازت  برای انجام وظایف هر سلول گیاهی لازم و ضروری است . در گیاهان کلروفیل که به کمک انرژی خورشیدی  انیدرید کربنیک و آب را به کربوهیدرات ها و چربی ها تبدیل می کند یک ترکیب ازت دار است و همچنین بخش عمده ای از آنزیم ها و کاتالیزور های افزایش دهنده سرعت فرآیندهای متابولیسمی گیاه را ازت تشکیل می دهد . ازت همچنین در ساختمان نوکلئوپروتئین  ها ، اسید آمینه ها ، آمین ها ، قندهای آمینه ، پلی پپتید ها و تعداد دیگری از ترکیبات آلی در ساختار گیاهان وجود دارد. اگر چه به اثبات رسیده که درصد خیلی زیادی از ازت در اثر رعد و برق وارد خاک نمی شود اما بهر روی همین درصد کم ازت هم می تواند درختان کم توقعی مانند پسته را وادار به رشد و ایجاد شاخ و برگ کند مخصوصا در درختانی که بعضی شان سالهای سال بوده که بحال خود رها شده بودند و هیچ کود نیتروژنه ای به آنها داده نشده بود. از طرف دیگر بارنهای نسبتا قابل ملاحظه ای که خوشبختانه در امسال باریده علاوه بر تامین آب و تغذیه سفره های آب زیر زمینی خود دارای درصدی نیتروژن است که می تواند به شادابی درختان پسته کمک کرده باشد. بهر روی این مساله یعنی تاثیر مثبت صاعقه روی رشد درختان پسته باید کاملا از نظر علمی بررسی شود تا کاملا از گفته هایی که در بالا آمده بتوان بصورت 100 درصد دفاع کرد اما بهر حال تجربه بسیاری این قضیه را به اثبات رسانده است که رعد و برق بیشتر در بهار مساوی با شادابی بهتر درختان پسته در آن سال.

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ۱٠:٠٤ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/٢/٢٤
تگ ها :

معایب کاربرد زغال سنگ در کشاورزی و باغات پسته

معایب کاربرد زغال سنگ در کشاورزی و باغات پسته

نوشته: مهندس محمد جمالیزاده-کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی

Email: jmlzdh_mhmmd@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

پیرو مطلبی با عنوان "افزدون زغال سنگ به باغات پسته سود یا زیان" بقلم بنده که چندی پیش در این وبلاگ منتشر شد دوست گرامی جناب مهندس نیرومنش مدیرعامل یکی از کارخانجات تولید کننده کودهای کشاورزی در استان اصفهان طی ایمیلی از بنده خواست تا مضرات بیشتر این کار ناصحیح یعنی افزودن زغال سنگ به مزارع و باغات را بیان کنم. این موضوع یعنی افزودن زغال سنگ متاسفانه علاوه بر نقاط پسته خیز در سایر استانها و روی محصولات زراعی و باغی دیگری بغیر از پسته هم شیوع یافته و تن تن زغال سنگ از طرف این کجفهمان کشاورزنما به محیط خاک افزوده می شود و سال به سال موجب نابودی بیشتر محیط خاک و محل استقرار ریشه گیاهان می شود. در اینکه زغال سنگ خود منشا بسیاری از کودهای کشاورزی بویژه کودهای حاوی مواد هیومیکی است شکی نیست ولی این توجیه موجب نمی شود که زغال سنگ خام را با تناژ بالا به خاک اضافه کرد. بسیار عجیب و دور از ذهن است که کشاورزان میهن عزیزمان ایران بجای استفاده از کودهای استاندارد و بی ضرر بویژه استفاده از روش محلوپاشی کودهای معتبر در باغات و مزارع روی به این روش آورده اند. از کشاورزان و کارشناسان دلسوز استدعا دارم که آگاه سازی کنند و خطرات زغال سنگ را به کشاورزان تذکر بدهند. و اما مضرات مهم زغال سنگ به اجمال:

-اثرات فاجعه بار زیست محیطی منجمله تولید بارانهای اسیدی، تولید گازهای گلخانه ای و آلودگی شدید رایزوسفر و اتمسفر و فیلوپلان گیاهان

-آلوده شدن مغز پسته و میوه بسیاری از محصولات دیگر به عناصر سنگین مانند کادمیوم و اورانیوم و سرب و ...

-افزایش شدید قلیایت خاک نتیجه اضافه کردن زغال سنگ به خاک، در مناطق پسته خیز ما بصورت معمول از اسیدیته بسیار بالای آب و خاک بدون اضافه شدن زغال سنگ رنج می بریم وای بحال آنروزی که بخواهیم زغال سنگ رو هم به خاک باغات اضافه کنیم یعنی قوز بالای قوز

-بهم خوردن تعادل عناصر درخاک، زغال سنگ دارای درصد فوق العاده ای از پتاسیم و کلسیم است که بشدت موجبات ناهمگونی یا عدم بالانس جذبی سایر عناصر در محیط رایزوسفر ریشه را فرآهم می آورد. باید همیشه به این نکته توجه داشت که در محیط خاک عناصر باید در بالانس مناسبی باشند تا ماکزیمم جذب اتفاق بیفتد. اضافه کردن بیش از حد یک عنصر بویژه کودهای تک عنصری (مثلا سولفات آهن یا روی یا کودهای تک عنصری دیگر) در دراز مدت نتنها کارساز نیست بلکه موجبات عدم جذب موثر سایر عناصر را فرآهم می آورد. از نظر من بهترین کودها کودهایی هستند که همه عناصر را به مقدار مشخصی در خود داشته باشند این مطلب بویژه در مورد کودهای میکروالمنت بسیار اهمیت دارد.

-زغال سنگ خام بر خلاف تصور عموم نتنها باعث شیرین شدن خاک نمی شود بلکه موجب شوری بیش از پیش خاک و محیط رایزوسفر خواهد شد. چون کلسیم موجود در زغال سنگ مانند آهک تولید هیدروکسید کلسیم در خاک می کند بطبع ان اسیدیته بالا می رود و محیط خاک عاری از کلسیم و سرشار از عنصر سدیم که بشدت مضر است می شود عنصر سدیم در رقابت برای جذب توسط ریشه به پیروزی می رسد و علایم مسمومیت به سدیم بروز پیدا می کند.

- اگر چه زغال سنگ دارای درصد بالایی از کربن آلی است اما بشدت موجب بر هم زدن تعادل کربن به ازت یا نیتروژن می شود. همانطور که می دانیم متاسفانه به دلایل متعدد نسبت کربن آلی در خاکهای مناطق پسته خیز در حد بسیار کم و ناچیزی است اما باید توجه داشت اضافه کربن آلی زمانی سودمند و کارساز خواهد بود که باکتریهای تجزیه کننده مواد آلی هم به خاک اضافه شوند یا در خاک وجود داشته باشند یا عمل کنند. کربن آلی موجود در زغال سنگ چون هیچ گونه باکتری تجزیه کننده در خاک ساپورتش نمی کند بلاشک بلا استفاده خواهد ماند.

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ٦:٠٥ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/٢/٢۳
تگ ها :

عوارض نامشخص در باغات پسته، ضعف مفرط مراکز تحقیقات کشاورزی، نابودی تدریجی صنعت پ

عوارض نامشخص در باغات پسته، ضعف مفرط مراکز تحقیقات کشاورزی، نابودی تدریجی صنعت پسته

نوشته: مهندس محمد جمالیزاده-کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی

Email: jmlzdh_mhmmd@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشند

هدف از دایر کردن این وبلاگ توسط نویسنده ایجاد شهرت و کسب درآمد نبوده و نیست. هدف فقط خدمت به خلق خدا و گشودن گره ای از کشاورزان زحمتکش پسته کار است. درد بزرگی است که درختان به عوارض مختلف دچار شده اند و هیچ کس بفکر نیست. درختان پسته  ای که سالیان سال بپای آنها زحمت کشیده شده و رنج فراوان خورده شده تا به این سن برسند برخی بسیار رنجور شده اند. بسیار مایه تاسف است که صنعت پسته و کشاورزی ایران عزیزمان کاملا به فراموشی سپرده شده است. پسته تنها محصولی است که قیمت ان بر اساس نرخ دلار تعیین می شود فراموش شده و ایجاد صنایع و تولید کارخانجات صنعتی با تکنولوژی بسیار نازل چینی جای آن را پر کرده است. براستی چرا صنعت پسته ایران دچار افول شده و مشکلات و عوارض آنقدر زیاد شده که بسیاری عطای باغداری پسته را به لقایش بخشیده اند. برای هزاران هزار هکتار باغات پسته مثمر و غیر مثمر در بسیاری از نقاط میهن عزیزمان یک مرکز محدود تحقیقات پسته با اعضای هیات علمی ثابت وجود دارد که ناکارآمدی تحقیقات و کاربردی نبودن طرح هایشان برای همگان به اثبات رسیده است. سال به سال عوارض جدیدی در درختان مشاهده می شود و ما هیچ دلیلی یا توجیه علمی برای آنها نداریم چون امکان تحقیقات وجود ندارد. تحقیقات پایه ای و طولانی مدت در صنعت پسته یکی از الزاماتی است که دست اندرکاران صنعت پسته باید به آن توجه داشته باشند. یکی از محقیقین محترم در یکی از سخنرانیهای خود می گفت که فلان موضوع در فلان موسسه تحقیقات به مدت 3 سال و هر سال بمدت چندماه و چند هفته وقت یک محقق را گرفته است و افتخار می کرد که مثلا طرحهایی که دهها سال باید بابت آنها وقت صرفه می شد 2 یا 3 ساله به سرانجام می رسانند و این باعث تاسف و شگفتی است. سرعت در کار تحقیقات نکوهیده و کاری سودمند و کارگشا نیست. یک تحقیق علمی ارزشمند حتما وقت گیر است و سالیان سال وقت و بوجه و نیروی متخصص می خواهد. هر سال با پدیده ها و عوارض نوینی در باغات پسته روبرو هستیم و بر اساس شرایط باغ باید فرمول نویسی و نسخه پیچی کنیم. توصیه هایی که ممکن بود در سالهای قبل بسیار کارگشا و موثر بود امروز ممکن است کار را بدتر کنند و اثر سو داشته باشد. اجناس و کیفیت آنها شامل کود و سم و ادوات کشاورزی و ...سال به سال متغیر و در حال دگرگونی است. ایجاد موسسه بررسی کیفیت کودها، سموم و نهاده های کشاورزی یکی از موضوعات بسیاری جدی است که باید مورد توجه مسولان باشد. شرایط آفات و بیماریها، کمبودها و آب و خاک در حال دگرگونی است. در سال زراعی 91-92 بسیاری از باغات پسته از نظر شادابی و سرزندگی بسیار بهتر از سالهای قبل هستند و هیچ کس بدرستی نمی داند علت چیست. برخی آن را به بارندگی ها در بهار نسبت می دهند و بسیاری علل دیگر که هیچ کدام توجیه علمی دقیقی ندارند. در امسال یکسری از زردی های عمومی در درختان پسته شیوع پیدا کرده که بیسابقه است و به کمبود نیتروژن می ماند اما نمی توان بدرستی داوری کرد. بجای صرف بودجه های بیخودی در بخش صنعت و بخشهای دیگر بهتر بود به تحقیقات در پسته این تنها محصول کشاورزی استراتژیک ایران پرداخته شود. بسیاری از مسولان وزرات کشاورزی در فقر مطلق علمی بسر می برند. حرفهای بسیاری از مسولین در سازمانهای مربوط به امور پسته آنقدر مضحک و بدور از واقعیت هستند که دل هر انسان اندیشمندی را بدرد می آورند. گاهی این فکر بذهن آدمی متبادر می شود که دولتمردان از روی عمد اینچنین مدیرانی را منصوب می کنند تا بقول معروف کلک پسته را بکنند و از شر پسته کاری و پسته داران راحت شوند. منطقه ای که بیش از هزاران هکتار باغ مثمر پسته دارد مدیر جهاد کشاورزی لیسانسیه روانشناسی بالینی یا مشاوره از دانشگاه آزاد دارد و جالبتر اینجاست که در جراید و وسایل مطبوعاتی ایشان را بنام مهندس می شناسند! وای بر صنعت پسته ای که اینچنین مدیرانی بخواهند برنامه ریز باشند. بنده خدا اصلا یک واحد کشاورزی در دانشگاه پاس نکرده می خواهد سمینار و کنگره علمی برای کشاورزان بگذارد و در آن سمینار خود را مهندس معرفی کند. از سوی دیگر کارشناسان دخیل  در صنعت پسته و مسایل پسته همدیگر را قبول ندارند و به تخریب هم می پردازند براستی چرا؟ چرا ما نباید تحمل بهتر از خود را داشته باشیم؟ امام علی (ع) می فرمایند هر کس که یک کلمه به من بیاموزد یک عمر مرا بنده خود کرده است. پیر و جوان فرقی نمی کند باید دست به دست هم داد بخواهیم یا نخواهیم باید همدیگر را تحمل کرد. باید بجای فرهنگ خرده گیری و انتقادات بیجا به افراد دلسوز و تخریب آنها باید به افکار و نظرات آنها رجوع کرد. ایجاد کار گروهی یا تیمی در تحقیقات پسته امری ضروری است در همه جای دنیا کار تیمی یکی از اصول اولیه تحقیقات است ولی در ایران همکار نمی تواند همکار خود را تحمل کند. مشکلات صنعت پسته زیاد است باید با کمک هم مشکلات را تا حدی که امکان دارد حل کنیم و باید دست از تخریب و خورده گیری بکشیم. اگر شما مطلبی بهتر از مطالب دیگران بلدی خوب بنویس و معرفی کن تا ما هم استفاده کنیم نه اینکه تخریب کنی و به حسادت بپردازی. بسیاری از افراد یک جمله انگلیسی را نمی توانند بدرستی بنویسند یا معنی کنند ولی متاسفانه ادعای ایشتن بودن می کنند و از دیگران ایراد می گیرند. به امید بهبود شرایط برای صنعت پسته ایران.

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ۱۱:۳۸ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/٢/٢۱
تگ ها :

پرت (Drift) در سم پاشی و مدیرت آن

پرت (Drift) در سم پاشی و مدیرت آن

نوشته: مهندس محمد جمالیزاده-کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی

Email: jmlzdh_mhmmd@yahoo.com

هشدار: هرگونه استفاده ازاین مطالب باید با ذکرمنبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

سالیانه مقادیر قابل توجهی از سموم شامل حشره کش، قارچ کش و علف کش در کشاورزی به مصرف می رسند. در باغات پسته نیز سالانه مقادیر قابل توجهی از آفت کش ها بویژه حشره کش ها بمصرف می رسند. یکی از مشکلات یا معضلات سم پاشی در باغات پسته هدررفت یا پرت (ِDrift) سم است. مقدار پرت یک سم عبارتست از مقداری از سم که هنگام سم پاشی بهدر می رود و به آفت اصابت نمی کند. فردی که سم پاشی را مدیرت می کند (در سم پاش های مکانیزه) و همچنین کسی که بقول معروف سر Lance را در دست دارد نقش بسیار مهمی روی کاهش پرت سم دارد. اینچنین فردی اگر وسواس بخرج بدهد و حساس باشد و بصورت اختصار خوب سم پاشی کند پرت سم هم کاهش خواهد یافت. هدف از یک سم پاشی در مورد یک حشره کش ایجاد یک پوشش مناسب روی برگها و آفاتی است که روی برگها قرار دارند. یکی از مشکلات مهم سم پاشی در باغات پسته میزان مصرف آب فوق العاده برای سم پاشی است. میزان مصرف آب در هکتار در شرایط فعلی باغات پسته کرمان بشدت بالاست و یکی از پارامترهای بسیار اساسی دخیل در پرت سم در باغات پسته استان کرمان است. بصورت خلاصه تر و واضح تر این است که مقدار آب مورد استفاده برای سم پاشی در باغات پسته بسیار بالا است. در بسیاری از کشورها، با مقادیر بسیار پایین تر محلول سم سمپاشی های بسیار موثرتر و بصرفه تر و با پرت کمتری صورت می گیرد. مثلا در سم پاشی یک هکتار باغ  بجای مصرف 2000 لیتر آب 500 لیتر آب بمصرف می رسد و حتی پایین تر. پرت سم تاثیرات سو اساسی در محیط زیست و حیات انسان دارد. سمی که از برگ به زمین فرومی افتد وارد خاک می شود و تاثیرات سو روی محیط خاک بر جای خواهد گذاشت. پرت یا هدر رفت سمومی که روی درختان پاشیده می شوند توسط ممکن است باد به دهها متر آنسوتر حمل شوند و بنابراین می توانند برای محیط و انسان خطرناک باشند. برای کاهش پرت سموم در کشورها پیشرو از نظر کشاورزی مقررات بسیار سختی وضع شده است. پرت سموم می تواند بصورت غبار (mist)، ذرات بسیار ریز سم (particle) و همچنین گاز gases)) اتفاق افتد. در بسیاری از نقاط بخوبی ثابت شده که پرت سموم پتانسیل ایجاد تاثیرات منفی بویژه تولید سرطانها را دارد بخصوص در مورد ذرات بسیار ریز سم (particle). پرت سم در بازه زمانی هنگام سم پاشی و حتی  پس از آن اتفاق می افتد، پرت هنگام سم پاشی (spray drift) و پرت پس از سم پاشی (post-application drift). پرت پس از سم پاشی از لحظه بعد از سم پاشی تا چندین روز  و حتی چندین هفته پس از سم پاشی اتفاق می افتد. بسیاری از سموم ممکن است بصورت گاز بعد از چندین روز یا هفته پس از سم پاشی پرت شوند  اما باید توجه داشت که پرت بعد از سم پاشی در بسیاری از موارد قانونی محسوب می شود و مورد قبول بسیاری از کارشناسان متخصص است چون تقریبا فرد هیچ گونه کنترلی روی پرت سم ندارد. پرت بعد از سم پاشی بیشتر بصورت تبخیر سم (Evaporatation) از سطح برگها و زمین و سطوح مختلف گیاهی صورت می گیرد. برخلاف کشور عزیزمان ایران در سایر کشورها مقررات بسیار سختی در مورد سم پاشی و تکیه بر کاهش هر چه بیشتر پرت سموم وضع شده است. سم پاشی در کشورهای پیشرو دارای مقررات بسیار سختگیرانه ای است. در ایالات متحده نهادهای بسیار قوی و موثر در جهت اعمال نظارت بر سم پاشی ها  در باغات و مزارع تشکیل شده است و یکی از فاکتورهایی که ممکن است باعث لغو مجوز سم پاشی و حتی توقف آن شود پرت بسیار بالای سم است. وزش باد و شرایط جوی نامناسب، تجهیزات فرسوده و نامناسب سم پاشی بعلت اینکه پرت سموم را بالا می برد موجب توقف اجباری سم پاشی از سوی نهادهای قانونگذاری و اجرایی ایالاتی در آمریکا خواهد شد. همانطور که اشاره شد فردی که سم پاشی می کند مسول اصلی کنترل پرت سموم بحساب می آید و این نیازی به توضیح بیشتر ندارد. علاوه بر انسان حیواناتی که در اطراف منطقه سم پاشی زندگی می کنند بشدت از پرت سموم آسیب خواهند دید. نباید ساده از مساله پرت سموم گذشت و مقدار آن را ناچیز شمرد بخوبی مشخص شده که پرت برخی از سموم علفکش اگر چه تاثیر خاصی روی گیاهان چوبی و مقاوم نداشته است ولی بعنوان مثال موجب حذف یک گونه گیاهی علفی شده است. تنظیمات سرلانس و پاشنده سموم اگر غیر استاندارد باشند موجبات پرت سموم را فرآهم می آورد. اگر مناطق سم پاشی را به 3 منطقه تقسیم کنیم این مناطق شامل منطقه پوششی سم (Protected area)، منطقه حایل یا میانی (Buffer zone area) و منطقه خروج سم از سم پاش (Spray swath) خواهند بود. در پرت یا هدر روی سم منطقه حایل یا Buffer zone دارای اهمیت بیشتری است و بیشینه پرت در همین ناحیه ممکن است اتفاق بیفتد. فاصله بیش از حد بین سم پاش یا فردی که سم پاشی می کند و گیاه هدف موجب پرت یا هدررفت بیشتر سم خواهد شد. بعبارت ساده تر هر چه منطقه میانی یا Buffer zone طویل تر باشد drift سم بیشتری خواهیم داشت. همانطور که گفتیم منطقه میانی مهم ترین ناحیه برای هدررفت سم بشمار می آید. میزان drift سم در ناحیه Buffer zone بستگی به پارامترهای مختلفی دارد از جمله اندازه یا قطره ریز ذره ها (droplet size)، میزان یا شدت باد و .... بررسی دقیق شرایط یک سم پاشی خوب و دارای کمترین هدررفت مستلزم تعاریف پیچیده است که ممکن است برای کشاورزان قابل درک نباشد در این مقاله سعی شده مطالب ساده و روان و قابل فهم برای همگان باشند. قطر ذرات سم هر چه کوچکتر باشند ایجاد پوشش بهتری از محلول سم روی آفت و برگها خواهیم داشت و پرت کمتر خواهد بود. در سیستم سم پاشی فعلی در باغات پسته کرمان قطر ذرات محلول سم بشدت بالاتر از نرمهای معمول است و بنابراین حجم آب مورد استفاده در سم پاشی بالا می رود و نتیجتا پرت بیشتری خواهیم داشت. متاسفانه بسیاری از افرادی که سم پاشی انجام می دهند بجای دقت در سم پاشی و گذاشتن وقت و دقت بیشتر در سم پاشی سوراخهای نازلها را بصورت عمدی گشاد می کنند تا تانکر زودتر تمام شود و این یعنی پرت بیشتر سم. باد تاثیر زیادی در هدرفت سم دارد معمولا اگر سرعت وزش باد بیش از 20 کیلومتر بر ساعت باشد بهتر است سم پاشی متوقف شود. طول بوم سم پاش (boom) هر چه بلندتر باشد پرت بیشتری از سم خواهیم داشت. دمای بالای هوا در زمان سم پاشی نیز یکی از علل هدررفت سموم مختلف است. هر چه دمای سم پاشی بیشتر باشد میزان تبخیر سم نیز افزایش خواهد یافت. معمولا در دمای بالاتر از 25 درجه سانتی گراد سم پاشی توصیه نمی شود. اگر چه سعی بر این است که در سم پاشی مینیمم هدررفت را داشته باشیم اما باید توجه کرد که در هنگام وارونگی هوا (Inversion conditions) اصرار به سم پاشی کار صحیحی بنظر نمی رسد. وارونگی هوا معمولا در صبح های زود یا در عصر یا غروب اتفاق می افتد. در وارونگی هوا یعنی شرایطی که هوا آرام آرام است و هیچ باد یا جابجایی هوایی وجود ندارد سم پاشی بسیار خطرناک است اگر چه ممکن است پرت یا Drift  بسیار کم باشد. در شرایط وارونگی دمایی سم پاشی موجب ایجاد مه در محیط و آلودگی شدید محیط باغ و فردی که سم پاشی می کند احتمال آسیب دارد. بهتر است بر خلاف تصور عموم تا حدی وزش باد را داشته باشیم یک باد بسیار ملایم با سرعت زیر 20 کیلومتر بر ساعت. این باد ملایم در هنگام سم پاشی هم از پرت سم می کاهد، هم از تشکیل مه یا هوای آلوده سمی پایدار جلوگیری می کند و هم از آسیب دیدن فردی که سم پاشی می کند جلوگیری می کند و هم کمک به جابجایی هوا و نشست بهتر سم روی برگها خواهد کرد. به امید فردایی بهتر برای صنعت پسته ایران.

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ٢:۳٧ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/٢/٢٠
تگ ها :

انتقادات بر طرح ناظرین کشاورزی در مناطق پسته خیز استان کرمان

انتقادات بر طرح  ناظرین کشاورزی در مناطق پسته خیز استان کرمان

نوشته: مهندس محمد جمالیزاده-کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی

Email: jmlzdh_mhmmd@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

طرح ناظرین کشاورزی چند سالی است که در بسیاری از نقاط کشاورزی ایران به اجرا در آمده است. در مناطق پسته خیز استان کرمان هم این طرح چندسالی است که به مرحله اجرا در آمده است. بودجه این طرح از طریق حذف یارانه سموم کشاورزی توسط دولت تامین شده است. این طرح در اصل طرح مناسب و کارسازی می تواند باشد. در اصل اجرا و الزام طرح هیچ شکی و تردیدی نیست. این طرح می بایست از سالها قبل انجام می شد اما نه به شکل کنونی. بهر روی این طرح حتما مزایایی در پی خواهد داشت و حداقل از سم پاشی های بی رویه و دیمی تا حد زیادی جلوگیری خواهد کرد اما این طرح می توانست بسیار کارسازتر و چابکتر به مرحله اجرا در می آمد. افراد برنامه ریز دخیل در وزارت کشاورزی می توانند بسیار بهتر از الان از این طرح استفاده کنند. در این جستار نگاهی دارم به معایب این طرح که امیدوارم با برنامه ریزی بهتر و کار اساسی تر بتوانیم با کمک هم این طرح پربارتر انجام شود. اما معایب مهم این طرح از نظر بنده به صورت فشرده عبارتند از

-افراد غیر متخصص در راس طرح: بسیاری از افراد درجه اول مسول در این طرح از افرادی هستند که در دولتهای قبلی و زمان اهل بوق به استخدام وزارت کشاورزی در آمده اند. بسیاری سواد کشاورزی بالایی ندارند. مسلما فردی که سالهای سال در جهاد کشاورزی خورده و خوابیده لیاقت ریاست و کنترل نیروهای جوان و تازه نفس و بروز و باسواد فارغ التحصیل از دانشگاه را ندارد و بهیچ وجه نمی تواند پاسخگوی آنها باشد. بهر روی برد در سیستم فعلی وزارت جهاد کشاورزی با همین دسته افراد است یعنی نیروی های استخدام رسمی، قدیمی، کم سواد و همچنین متعهد نه متخصص و باسواد و علاقه مند.

-زن بودن بسیاری از کارشناسان ناظر کشاورزی: بسیاری از کارشناسان طرح ناظرین باغات پسته خانم هستند که مشکلات و دردسرهای خاص خود را دارد و خانمها به هر باغی و با هر شرایطی نمی توانند نظارت داشته باشند. البته نظر شخصی بنده این است که باید رشته های کشاورزی مختص آقایان باشند و خانمها به دلایل متعدد نمی توانند در رشته های کشاورزی موفق باشند دایر کردن رشته های کشاورزی و پذیرفتن دانشجوی زن در اینچنین رشته هایی اشتباهی بزرگ بوده است.

-عدم تجربه و آشنایی کافی با پسته و درختان پسته و شرایط باغات: متاسفانه بسیاری از کارشناسان طرح ناظر تا قبل از اجرای این طرح باغ پسته ندیده اند. مطالبی که در دانشگاه به دانشجویان کشاورزی و پسته کاری آموخته می شود کاربردی نیستند. بسیاری از نظرات برخی از کارشناسان ناظر مایه مضحکه کشاورزان قرار گرفته اند. کشاورزی برای من بیان می کرد که کارشناس ناظری را به باغ خود آورده و این کارشناس ریشه های علف هرز خارشتر (آدور) را بعنوان ریشه پسته بر می شمرده و بسیاری از داستانهای مضحک دیگر که ریشه در ناآشنایی و عدم تجربه کافی برخی ناظرین کشاورزی به باغات پسته و درختان پسته است.

- امیدواری برای استخدام: کارشناسان ناظر کشاورزی بسیاریشان به این امید در این طرح ها شرکت می کنند که روزی به استخدام این وزارتخانه در بیایند که این طرز تفکر از کارآیی این طرح خواهد کاست. این طرز فکر بخصوص در مورد خانمها بسیار مورد توجه است. بگذریم که بقول یکی از دوستان استخدام در دستگاههای دولتی ایران یعنی خسره الدنیا و خسره الاخره و من نمی دانم چرا بعضی با دیدن وضعیت اسفبار کارمندان دولت از همه نظر اصرار به استخدام در دستگاههای دولتی با هر شرایطی را دارند.

-عدم استقبال کشاورزان: بسیار باعث تاسف است که استقبالی از این طرح به آن صورتی که می بایست نشده و هر روز از طرف اداره جهاد کشاورزی باید با کشاورزان تماس گرفته شود و یا در روزنامه ها و جراید به باغداران یادآوری شود که بیایید کارشناسان ناظر را ببرید و از علم آنها استفاده کنید البته لابد بسیاریشان بیسواد هستند چون کارشناس متبحر هیچ وقت بیکار نیست حتی اگر در این طرح ها نباشد. باید سیستم به این صورت باشد که کشاورز دنبال کارشناس برود و با التماس و خواهش او را راضی به بازدید و نسخه پیچی بکند نه با منت و تمنا از کشاورز خواسته شود که بیا و از کارشناس استفاده کند

-عدم شناخت از کیفیت و انواع نهاده های کشاورزی: یک کارشناس ناظر خوب قبل از اینکه بخواهد نسخه ای برای کشاورزی بپیچد باید دقیقا از کیفیت سموم و کودها و کلا نهاده های کشاورزی موجود در مارکت آگاه باشد. هیچ چیز بدتر از آن نیست که یک کارشناس ناظر کارخانجات مختلف سموم و کودهای کشاورزی ایرانی و حتی خارجی را نشناسد. شما اگر بهترین کارشناس ناظر با بالاترین معدل و پیشینه علمی باشید اگر اجناس و مارکت را نشناسید هرگز موفق نخواهید شد. بنظر من قبل از هر چیز باید برای کارشناسان ناظر کشاورزی کلاسهایی از طرف نمایندگان کمپانی ها تولید کننده سموم و حتی کشاورزان و... برگزار شود و سپس اجازه نسخه پیچی برای کشاورز به انها داده شود. به امید فردایی بهتر برای صنعت پسته ایران.

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ۱۱:٠٩ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/٢/۱٧
تگ ها :

مواد هیومیکی و نقش آنها در افزایش عملکرد و بهبود فاکتورهای تغذیه ای در درختان پس

مواد هیومیکی و نقش آنها در افزایش عملکرد و بهبود فاکتورهای تغذیه ای در درختان پسته-منابع و تکنولوژی تولید-بخش پایانی

نوشته: مهندس محمد جمالیزاده-کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی

Email: jmlzdh_mhmmd@yahoo.com

 

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

مواد هیومیکی بصورت طبیعی در خاک وجود دارند و منابع مختلفی برای مواد هیومیکی ذکر شده است. هر جا که میزان کربن آلی بالا باشد مواد هیومیکی مانند اسیدهای فولویک و هیومیک هم وجود دارند. معمولا در خاکهای زراعی میزان یا درصد کافی از اسیدهای هیومیک و فولویک وجود ندارد و حتما باید ایندسته مواد را به خاک اضافه کرد. میزان هیومین (Humin) و اسیدهای هیومیک (Humic acid) در خاک نسبت به آب بالاتر است چون حلالیت کمی در آب دارند ولی در مورد فولویک اسید (Fulvic acid) این قضیه عکس است چون حلالیت فولویک اسید در آب بسیار بالاست و فولویک اسید هم در خاک و هم در آب می تواند وجود داشته باشد. معمولا کودهای حاوی مواد هیومیکی را از منابعی بدست می آورند که دارای کربن آلی فوق العاده بالا باشند منابعی مانند زغال سنگ و ... روش های یا متدهای مدیریتی خوبی در جهت افزایش مواد هیومیکی و بالا بردن میزان آنها در خاک وجود دارد از جمله ایجاد تناوب زراعی، استفاده از کودهای شیمیایی و آلی مناسب و غیرمضر، کاشت گیاهان تیره لگومینه یا لوبیاسانان، شخم منظور فروبردن گیاهانی که بعنوان کود سبز مورد استفاده قرار می گیرند، بازیابی موادی که منشا آلی دارند (بقایای حیوانات و گیاهان و ...)، اضافه کردن یا تولید کمپوست در خاکها. نکته جالب در مورد مواد هیومیکی این است که شخم زدن بیش از حد خاک موجب تخریب مواد هیومیکی خاک می شوند. شخم بیش از حد می تواند برای مواد هیومیکی موجود در خاک خطرناک باشد. اضافه کردن بیش از حد کودهای شیمیایی یا مواد مضری که روی ماکرو و میکروارگانیسم های خاک مضر باشند اثر سو روی ذخیره هیومیکی خاکها خواهد داشت. سرعت تشکیل مواد هیومیکی در خاک بسیار پایین است و باید قدر این مواد را بخوبی دانست. استفاده از کودهای N, P, K که بهمراه مواد هیومیکی فرموله شده باشند همانطور که قبلا اشاره کردیم میزان مصرف ایندسته از کودها را بشدت پایین می آورد و شدیدا مقرون به صرفه می باشد. دو منبع اصلی مواد هیومیکی در طبیعت لیگنیت (lignites) و لیوناردیت (leonardites) هستند. اگر چه ایندسته مواد بصورت طبیعی با غلظت یا درصد کمی در طبیعت وجود دارند اما با درصدهای بالا و بصورت عمده در تولید کودهای حاوی مواد هیومیکی (اسید هیومیک، اسید فولویک و ...) در کارخانجات تولید کننده کودهای کشاورزی بمصرف می رسند. بهترین منبع برای تولید کودهای هیومیکی leonardites است. Leonardites دارای درصد بالایی از مولکولهای فشرده شده Fulvic acid در ترکیب خودش است. معادن زیادی از سنگ معدن leonardites در طبیعت وجود دارد  بنابراین کیفیت ماده هیومیکی تولید شده بسیار متفاوت است. این نکته بخصوص در مورد کودهای هیومات (Humate fertilizer) بسیار حایز اهمیت است. کیفیت یک کود هیومیکی در آزمایشگاه تعیین می شود و از روی لیبل محصول نمی توان در مورد کیفیت کود نظر داد. بر خلاف نظر و گمان بسیاری از کارشناسان تقریبا هیچ آزمایشگاه روتینی که ما فکر می کنیم که مثلا کود هیومات پتاسیم را بدهیم و به ما درصد یا مقدار مواد موجود را بدهد وجود ندارد و باید توجه داشت که کیفیت یک کود هیومیکی در مزرعه یا باغ تعیین می شود. باید یک برند هیومیکی را تست کرد تا از کیفیت آن اطمینان حاصل کرد و تجزیه شیمیایی یک کود هیومیکی در آزمایشگاه بمنظور تعیین درصد دقیق عناصر یا مواد متشکله یک حرف بیخود است. یکی از اعضای هیات علمی یکی از  موسسه تحقیقات کشاورزی ایران که انسان بسیار شیادی است این حرف را بخورد کارشناسان بیسواد داده که در ایران آزمایشگاهی بمنظور تعیین درصد عناصر کودهای هیومیکی وجود ندارد غافل از اینکه در خارج از ایران هم چنین چیزی صحت ندارد و باز هم باید تاکید کرد که کیفیت یک کود حاوی مواد هیومیکی فقط در مزرعه یا باغ تست می شود نه در آزمایشگاه یا لابراتوار. بهترین تست برای کیفیت سنجی یک کود حاوی مواد هیومیکی در باغات پسته این است که چند کود با برند های مختلف را از بازار آزاد تهیه کرد (حاوی حدااقل 15 درصد هیومیک و فولویک اسید) و روی درختان بر اساس دستوالعمل از طریق پاشش روی برگ یا کاربرد در خاک تست کرد. معمولا کودهای حاوی مواد هیومیکی را بصورت مخلوطی از اسیدهیومیک و اسیدفولویک فرموله می کنند. حتی الامکان از کود هایی که فقط بصورت خالص حاوی هیومیک اسید باشند باید خودداری کرد. پاشش یا کاربرد بر اساس دستورالعمل بسیار حایز اهمیت است بصورت تصادفی و بدلخواه نمی توان از هر غلظت یا دوزی از کودهای هیومیکی استفاده کرد. پروسه تولید یک کود هیومیکی در کارخانجات معتبر و پیشرفته بسیار جالب و تا حد زیادی منحصر به آن کارخانه و مربوط به محققینی است که در قسمت R&D آن کارخانه کار می کنند. شکستن مولکولهای leonardites و استخراج هیومیک و فولویک از آنها و ترکیب آنها با میکرو و ماکرو مولکولها جزو رموز و فنون کوزه گری یک کمپانی است. مثلا موارد متعددی وجود دارد که 2 یا چند کود هیومیکی دارای درصدهای فولویک و هیومیک کاملا مشابه اثرات بسیار متفاوتی داشته اند یکی بسیار عالی یکی متوسط و یکی غیر قابل قبول. برخی کمپانی های معتبر کودهای کشاورزی چندسالی است که کودهای هیومیکی و فولویکی را با درصدهایی از هورمون های اکسین و جیبرلین و سیتوکینین فرموله می کنند که در پاره ای موارد تاثیرات بسیار شگرفی از خود بر جای گذاشته اند. در مورد پسته نیز بنده چنین تجربه ای را داشته ام اما بدلایل متعدد برند کود را بیان نمی کنم. اخیرا کوشش های زیادی بمنظور تولید مواد هیومیکی مصنوعی صورت گرفته و حتی فرمولهای شیمیایی و مولکولی ترکیبات هیومیکی بازشکافی و تولید شده اما در عمل و در شرایط مزرعه هیچکدام کارآیی هیومیک و فولویک اسیدهای استخراج شد ه از معادن leonardites را نداشته اند. اخیرا تحقیقات وسیعی صورت پذیرفته تا ماده ای بینابینی تولید کنند که هم خاصیت هیومیک اسید و هم خاصیت فولویک اسید را داشته باشد که بگفته آقای دکتر Dr. Robert E. Pettit (دانشیار بخش علوم خاک دانشگاه َA&M در هیستون تگزاس) تلاشها در حال پیگیری و ثمردهی است. به امید روزی که بتوانیم تکنولوژی کودهای هیومیکی را بومی کنیم و کودی هیومیکی و مناسب و موافق با شرایط باغات پسته ایران تولید کنیم.

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ۱٢:٠٠ ‎ق.ظ روز ۱۳٩۱/٢/۱٧
تگ ها :

بازدید اجمالی از مناطق و باغات پسته دشت قزوین (بویین زهرا)

 بازدید اجمالی از مناطق و باغات پسته دشت قزوین (بویین زهرا)

نوشته: مهندس محمد جمالیزاده-کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی

Email: jmlzdh_mhmmd@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

در اواسط اردیبهشت ماه یک هزار  نود یک هجری شمسی خورشیدی فرصتی دست که بدعوت یکی از دوستان بسیار گرامی(جناب مهندس امین بهزادی) سفری دو روزه به منطقه بویین زهرا در قزوین داشته باشم. تجربیات بسیار سودمندی از این سفر اندوختم و با افراد بسیار با شخصیت و بزرگواری آشنا شدم. خوشبختانه هر جا که کرمانی جماعت بفهمند پسته و پسته کاری قابل انجام است به آن مکانها هجوم می آورند و شروع به کشت پسته می کنند. بقولی اطلبو الپسته ولو بالچین و یا هر جای دیگر. از خراسان بگیر تا استان فارس و مرکزی و حتی تهران و ورامین و.... در سطوح بسیار زیادی از دشت قزوین توسط کرمانیها باغریزی پسته صورت گرفته که گاها سابقه ای آنها به قبل از انقلاب بر می گردد. آب فراوان، شرایط هوایی مساعد، خاک فوق العاده ( خاکی که تا سالهای سال نیازی به هیچ کود دامی و اصلاح ندارد). زمین هایی بکر با سطوح صدها هکتاری که خوشبختانه مزیت های بسیاری دارند از جمله اینکه به پایتخت نزدیک هستند و مشکلی از نظر آب ندارند. آینده صنعت پسته ایران را باید در این چنین مناطقی جستجو کرد. منشا اصلی و خاستگاه اصلی پسته ایران را جناب دکتر ابریشمی استان قزوین ذکر نموده اند و بمرور از قزوین به سایر نقاط پسته گسترش پیدا کرده است. درختان تنومند و سالخورده  زیادی در مناطقی از قزوین مشاهده می شود که متاسفانه پیوندی که روی آنها زده شده پیوند قزوینی است. اگر چه پیوند قزوینی پیوندی پربازده است اما بازار پسندی و توان صادرات را ندارد. بیشتر از پسته قزوینی بعنوان مغز سبز استفاده می شود. پسته گیاهی است که باید سالهای سال روی آن سرمایه گذاری کرد و خون دل خورد و خرج کرد تا بعد از گذشت 7 تا 8 سال بقول ما کرمانی ها نشون (تولید خوشه های اولیه در درختان جوان) بکنند اما این تفکر که باید صبر کرد تا بتوان پسته چید در میان بسیاری از کشاورزان بومی قزوینی جایی ندارد آنها می خواهند محصول را بکارند و 6 ماه بعد برداشت کنند و به بازار بفروشند محصولاتی مانند خیار و خربزه وجو وگندم و صیفی جات. بسیاری از کشاورزان قزوینی هیچ تجربه ای راجع به باغداری پسته ندارند. برای بسیاری از باغداران پسته کرمانی مشکل در اینجاست که برای پیوند زدن و بسیاری از اعمال باغداری پسته باید از کرمان زعیم و باغدار بیاورند تا کارها انجام شود و بومی ها ی قزوینی هیچ سررشته ای از پسته کاری و پسته داری ندارند. بسیاری از کارشناسان کشاورزی قزوینی هم کوچکترین اطلاعاتی راجع به پسته ندارند و بسیاری از حرفهایشان مایه مضحکه افراد و کارشناسان متبحر کرمانی است. بسیاری از حرفهایشان به جک و فکاهی می مانند. یکی از کارشناسان بوی قزونی که بسیار پرمدعا هستند می گویند پسته را در EC آب 2000 نمی توان کشت و شوری موجب می شود گیاه پسته رشد نیابد! این دسته حرفها مزخرفاتی است که اصلا وجهه قابل قبولی ندارند در کرمان در برخی باغات ما EC آب 8 تا 9000 داریم و داریم پسته می چینیم ولی این کارشناسان نادان اینجور حرفها را بخورد کشاورزان می دهند که اما خوب کرمانی جماعت زرنگ هستند و کار خودشان را می کنند. بدلیل آب فراوان در دشت قزوین تقریبا نصف سال تلمبه های آب خاموش هستند و درختان هیچ نیازی به آبیاری ندارند. چون منطقه بکر است هیچ آفت مضری من در منطقه مشاهده نکردم و در حقیقت دشت قزوین را بهشت پسته ایران می توان نامید آینده بسیار روشنی در انتظار باغدارانی است که در این منطقه سرمایه گذاری کرده اند از صمیم قلب برایشان آرزوی موفقیت دارم و برای پیشرفت پسته و تولید و اشتغال در داخل کشور عزیزمان ایران از هیچ گونه کمکی دریغ نخواهم کرد چون من قبل از اینکه از کشاورزان چیزی بخواهم از درگاه لایزال خداوندی اجرت خود را دریافت خواهم کرد. افرادی وجود دارند در هر کاری مانند پسته کاری که اطلاعات و تجربیات خود را در اختیار دیگران قرار نمی دهند و دادن اطلاعات طفره می روند که بنظر من کار خوبی نیست اگر پسته ای و آبادانی هست بهتر است برای همه باشد. حضرت علی فرمودند هر آنچه که برای خود می پسندی برای دیگران نیز بپسند. از کجا معلوم که شما هم روزی دچار دردسر نشوید و در آن روزهیچ کس به شما کمک نخواهد کرد حتی بنده. بهرروی سفر به دشت قزوین تجربه ای بسیار پر سود برای بنده بود و باید همت کرمانی ها ستود که اینچنین دشتهای ویرانی را آباد می کنند و به تولید اشتغال و ارزآوری برای کشور عزیزمان ایران می پردازند. در پایان از دوستان بسیار گرامی و بزرگوار آقایان مهندس امین بهزادی و جناب مدارا که از همشهریان بنده نیز هستند تشکر می کنم و امیدوارم باز هم در خدمت ایشان باشم و زحماتشان را جبران کنم. درضمن خوشبختانه فرمولهایی که برای محلولپاشی در باغات جناب بهزادی توصیه کرده بودم نتایج بسیار عالی داشت بصورتی که تمامی درختان وادار به رشد شده بود و طولی حداقل شاخه ها 10 سانتی متر بود بقول کرمانی ها پتک و کنک حسابی زده بودند که این هم باعث خوشحالی بنده شد. به امید آن روزی که تولید و کشاورزی و اشتغال جای دلالی و بورس بازی در ایران را بگیرد. در هیچ کشوری دلالی و بورس بازی افتخار نیست بجز کشور عزیزتر از جانمان ایران.

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ۱٢:٠٦ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/٢/۱۳
تگ ها :

مواد هیومیکی و نقش آنها در افزایش عملکرد و بهبود فاکتورهای تغذیه ای در درختان پس

مواد هیومیکی و نقش آنها در افزایش عملکرد و بهبود فاکتورهای تغذیه ای در درختان پسته-بخش تاثیر روی رشد و نمو پسته

نوشته: مهندس محمد جمالیزاده-کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی

Email: jmlzdh_mhmmd@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

آقای دکتر Dr. Robert E. Pettit دانشیار بخش علوم خاک دانشگاه َA&M در هیستون تگزاس را تقریبا می توان خداوندگار مسلم مواد هیومیک (Humic substance) و ترکیبات وابسته به آنها و کودها و هر چیزی که مربوط به Hume هست دانست. هر جا که صحبتی از هیوم و هوموس است اسم ایشان در صدر لیستها قرار می گیرند. ایشان خدمت بسیار بزرگی به بشریت از طریق مطالعه و تفحص و کاربردی کردن ایندسته از ترکیبات مهم دخیل در حاصلخیزی خاک کرده اند. علاوه بر مطالبی که بصورت جنرال روی وب از ایشان وجود دارد که در ایندسته از مقالات از آنها استفاده شده، عکسها و مطالب بسیار سودمند و جالبی در مورد مواد هیومیکی در اختیار بنده حقیر گذاشته اند که پیشاپیش از ایشان تشکر می کنم. مطالبی که بنا بود در 3 بخش به عرض خوانندگان برسد ممکن است در 4 یا 5 بخش تقدیم دوستان گردد. امیدوارم مورد توجه و استفاده دوستان و کارشناسان محترم قرار گیرد. چه از طریق خاک و چه از طریق پاشش روی برگها بصورت مستقیم و غیر مستقیم رشد و نمو هر گیاهی منجمله پسته را تحت تاثیر قرار می دهند. مقالات متعددی در ژورنالهای معتبر علمی این رابطه را نشان میدهد. اثرات غیر مستقیم مواد یا کودهای هیومیکی همانطور که در مقالات قبلی اشاره شد مواردی مانند بهبود ساختار خاک، تامین انرژی برای میکروارگانیسم های مفید در خاک، افزایش ظرفیت نگهداری آب در خاک و ...می شد. اثرات مستقیم کودهای هیومیکی در گیاه عبارتند از وادار کردن گیاه به افزودن بر ظرفیت جذب مواد معدنی یا ماکرومولکولهایی است که در شرایط عادی قادر به جذب نیستند یا به مقدار ناچیزی جذب می شوند. معمولا فالویک اسیدها به دلیل جثه کوچکتر زودتر جذب می شوند ولی باید توجه داشت این نکته که فکر کنیم اسیدهای هیومیک بدلیل درشتی نمی توانند توسط درختان از طریق برگ یا ریشه جذب شوند ادعای درستی نیست. اما نسبت به فالویک ها کمتر جذب می شوند. بعد از جذب اسیدهای هیومیک و فالویک توسط درختان تغییرات بسیار مثبت بیوشیمیایی در داخل سلولها بوقوع می پیوندد که بسیار مهیج و جالب است و از حوصله این مطلب بیرون. هنگامی که به مقدار کافی هیومک در خاک باشد جذب کودهای ماکرو (N, P, K) بشدت افزایش می یابد برخی گزارش ها نشان می دهد که در صورت اضافه کردن مواد هیومیکی در خاک میزان مصرف کودهای ماکرو ممکن است به نصف تقلیل یابد. بسیاری از کشاورزان در مناطق پسته خیز گله از این نکته دارند که مثلا در سالهای قبل مقدار مساحت مشخصی از زمین با مقدار معینی از کودهای ماکرو مثلا اوره باردهی بسیار خوبی داشته ولی در سالیان اخیر برای بدست آورن همان نتیجه باید به مقدار 2 برابر یا بیشتر از اوره استفاده کنند. در مورد کودهای پتاسیمی و فسفره هم این مطلب صدق می کند. بنظر می رسد یکی از دلایل عمده این معضل شسته شدن مواد هیومیکی خاک و گاها تخریب آنها توسط کودهای شیمیایی بویژه کودهای دارای بیس آمونیاکی باشد. بهر روی کاسته شدن از مقدار مواد هیومیکی در بافت خاک نتنها میزان مصرف کودهای شیمیایی بمنظور حصول نتیجه بهتر را بالا خواهد برد بلکه میزان آبشویی (Leaching) عناصر ماکرو را هم بشدت بالا می برد. اینها بحثهای بسیار جالب و کاربردی هستند و باید فکری در مورد آنها شود در کشوری که سالیانه چندین میلیارد دلار از بابت صادارت پسته عاید کشور می کند اما سیستم فرسوده دولتی، محقیقین بیسواد و بوروکراسی پیچیده عملی شدن اینگونه طرحها را تقریبا به صفر رسانده متاسفانه. بهر روی مصرف بیشتر کودهای نیتروژنه بمنظور حصول نتیجه بهتر میزان نیتراتها در آبهای زیر زمینی را هم بشدت بالا خواهد برد و بقولی قوز بالای قوز خواهد شد اما کو گوش شنوا. همانطور که بارها اشاره شد اضافه کردن کودهای هیومیکی به همراه سایر کودها بصورت بسیار شگفت آوری روی درختان تاثیرگذار خواهد بود. کودهای حاوی مواد هیومیکی در صورت مصرف در خاک در سال اول اثرات فوق العاده خواهند داشت به دلیل آزاد کردن و قابل جذب کردن عناصری که ممکن است سالیان سال در خاک بصورت فیکس شده و دستنخوره باشند. زیاده روی در مصرف کودهای هیومیکی و فالویکی می تواند بسیار مضر باشد بخصوص در مورد درختان کم سن و سال و نهالها اما تقریبا در درختان تنومند پسته و دارای بافت مناسب خاکی مصرف زیاد کودهای هیومیکی نمی تواند مشکل زا باشد اما بهر صورت باید جانب احتیاط را رعایت کرد. اسیدهای هیومیک و فولویک در خاک موجب افزایش ریشه دوانی و تحریک رشد در ریشه ها می شوند. میزان تقسیم سلولی در ناحیه تقسیم تارهای کشنده ریشه با وجود مواد هیومیکی تشدید خواهد شد. تاثیرات اسیدهای هیومیکی و فالویکی روی پارامترهای رشدی در ریشه بسیاری از گیاهان بخوبی به اثبات رسیده است. افزایش وزن خشک ریشه و ......کودهایی که واجد هیومیک و فولویک اسید بصورت توام همراه با عناصر شیمیایی باشند بسیار مفیدتر از کودهایی هستند که فقط واجد هیومیک اسید به اضافه عنصر شیمیایی و یا فالویک اسید به اضافه عنصر شیمیایی باشند (Best formulate of fertilizer is Humic acid+fulvic acid+maro or micro element). پاشش برگی کود ملغمه از هیومیک و فولویک اسید به اضافه عناصر کلاته ماکرو یا میکرو در هر دوره ای رشد درختان پسته قابل توصیه است. اینچنین کودی موجب شادابی برگها و رشد بهتر آنها، قوی شدن ریشه ها و بهبود شرایط خوشه ها خواهد شد. همانطور که قبلا در مطلبی در وبلاگم بیان کردم که بهترین و آسانترین و کم خرج ترین راه نجات باغات پسته محلولپاشی باغات است دوباره هم بر این روش بسیار مهم تکیه می کنم و هشدار می دهم که کسانی که محلول پاشی باغات پسته را بیفایده می دانند سخت در اشتباهند. مهمترین قسمت درخت از نظر بسیاری از متخصصان برگها هستند. برگها بعنوان واحدهای بسیار مهم و تاثیرگذار در رشد و نمو و همچنین تولید یک محصول خوب بسیار بسیار مهم هستند. کودهای هیومیکی در صورت محلول پاشی موجب افزایش سطح برگ درختان پسته، شادابی برگها و پررنگ وقوی ماندن برگ و نهایتا در تولید بهتر خواهند شد. پاشش مواد یا کودهای هیومیکی روی برگها تاثیرات مثبت روی ریشه ها و رشد و توسعه آنها خواهد گذاشت ایندسته مواد موجب افزایش میزان کربوهیدراتها در ساقه و انتقال آنها به ریشه و ترشح ایندسته مواد توسط ریشه موجب جذب و تغذیه میکروارگانیسم های مفید ناحیه رایزوسفر ریشه خواهد شد و نهایتا افزایش حاصلخیزی خاک را بدنبال خواهد داشت. غیر از کودهای هیومیکی کودهای محلول پاشی در مارکت وجود ندارند که با پاشش از برگ روی حاصلخیزی خاک تاثیر مثبت داشته باشد و این بعنوان یکی دیگر از معجزات کودهای هیومیکی محسوب می شود. میزان مصرف برگپاش کودهای هیومیکی و فالویکی برای بازدهی مناسب بسیار کم و مقرون به صرفه میباشد این مقدار برای محلول پاشی در درختان پسته متاسفانه کالیبره نشده و ما نمی دانیم بصورت دقیق چه مقدار میلی گرم در هر لیتر آب باشد اما بررسی منابع روی درختان دیگر نشان می دهد که حدود 50 میلی گرم ماده خشک در هر لیتر آب از مواد هیومیکی می تواند بازدهی مطلوبی داشته باشد. استفاده از غلظتهای بالای 100 میلی گرم ماده خشک در لیتر ممکن است خطرناک باشد. البته همانطور که گفته شد مانند بسیاری دیگر از موارد تحقیقاتی روی پسته وجود ندارد. در بسیاری از موارد نتایج محلول پاشی یا پاشش برگی عناصر معدنی کلاته فرموله شده با اسیدهای هیومیکی و فالویک بسیار بهتر از کاربرد این عناصر بصورت معمول و بدون ترکیبات هیومیکی در خاک بوده است. نتایج بسیار شگفت انگیز بوده بطوریکه راندمان کار محلوپاشی (پاشش برگی)عناصری مانند نیتروژن، فسفر، پتاسیم و حتی میکروالمنتها بهمراه مواد هیومیکی و فالویکی در مقایسه با کاربرد ساده (بدون مواد هیومیکی یا فالویکی) در خاک از 100 تا 500 درصد موثرتر بوده است. نتایج بسیار شگفت انگیز هستند و باید حتما مد نظر کشاورزان پیشرو قرار گیرند چون خرها را نمی توان ملا کرد. محلوپاشی مواد هیومیکی و فالویکی بسیار اقتصادی بنظر می رسد در مقایشه با کاربرد آنها در خاک. عناصری که از طریق محلول پاشی به درختان می رسند بسیار سودمند و سریع الاثر هستند. مواد هیومیکی در صورت پاشش روی برگها حدود 8 ساعت زمان لازم دارند تا کاملا بصورت کاربردی در گیاه به ایفای نقش خودشان بپردازند. این زمانها با بکار برون متد رادیوفرکونسی بخوبی تعیین شده است. پاشش کودهای حاوی مواد هیومیکی روی درختان جوان بسیار کارسازتر از درختان پیر است بعلت زیاد بون فعل و انفعالات بیوشمیایی در سولهای بافتهای جوان.

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ٦:٥٦ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/٢/٩
تگ ها :

اندر حکایت فوجی مایت (Fujimite®)

اندر حکایت فوجی مایت (Fujimite®)

نوشته: مهندس محمد جمالیزاده-کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی

Email: jmlzdh_mhmmd@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطاب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

فوجی مایت سم ایست با دبدبه و کبکبه زیاد که بسیاری می پندارند که مشکل شیره خشک این آفت بسیار خطرناک را حل میکند. اما بقول قدیمی ها آواز دهل شنیدن از دور خوش است. باعث تاسف است که شایعات بجای واقعیات در بین کشاورزان ریشه دوانده و بقولی خدا نکند چیزی توسط کسی یا نهادی معرفی و تمجید شود. بسیاری از دوستان و کارشناسان اینگونه می پندارند که فوجی مایت یعنی کنترل صد در صد شیره خشک که بنظرم کاملا اشتباده فکر می کنند. شیره خشک اینقدر نسبت به آفت کشها مقاوم شده که تقریبا هیچ سمی روی آن کارساز نیست. بسیار بعید است یک کنه کش روی پسیل پسته تاثیر قابل قبولی داشته باشد. برخی فکر می کنند که یکی از شرکت های سازنده سموم شاهکاری جدید خلق کرده و بقولی فلک را شکافته اما نمی دانند که فوجی مایت همان فن پروکسیمیت است. Fenpyroximate سمی است از گروه کنه کش ها و در واقع فوجی مایت یا فن پروکسیمیت نوعی کنه کش بحساب می آید. فن پروکسیمیت را سالیان سال است که کارخانجات سموم در داخل ایران تولید می کنند و چیز تازه ای نیست که بخواهد تحت لیسانس ژاپن تولید شود و نام آن را بخواهند فوجی مایت بگذارند. نامهای تجاری فن پروکسیمیت Ortus® و Danitoron® است. فوجی مایت یا فن پیروکسیمیت کنه کشی است از گروه پیرازولها که از انتقال الکترون در میتوکندریهای بدن حشرات جلوگیری می کند. این سم در سال 1990 میلادی معرفی و به بازار مصرف آمد و سم جدیدی نیست. فوجی مایت یا فن پروکسیمیت یا ارتوس روی کنه های اریوفیده و تترانیخیده و بسیاری از خانواده های دیگر از کنه ها اثر کنترل کنندگی دارد. فوجی مایت کنه کشی تماسی و بصورت کمی گوارشی است و دارای اثر ضربه ای شدید بر کنه ها و آفات. این سم هنوز بصورت رسمی از طرف موسسه تحقیقات مربوط به پسته به ثبت نرسیده اگر چه فرق زیادی هم نمی کند. بهر روی فوجی مایت یک اختراع جدید نیست. فوجی مایت بدلیل خاصیت عدم پارازیت کشی می تواند دوام خوبی داشته باشد و شاید تنها مزیت فوجی مایت همین خاصیت حفظ حشرات مفید باشد. از دید من بعید است در زمان اوج فشار آفت شیره خشک در اواسط تابستان این سم به اندازه میتاک یا سمومی مانند کونفیدور کارآیی داشته باشد اما نباید به دلایلی که عرض شد فکر کنیم که فوجی مایت باید بایکوت شود و بهیچ وجه از آن استفاده نشود. بهترین زمان برای مصرف فوجی مایت در اواسط بهار و در ماههای شروع شیره خشک است چون بخوبی می تواند جمعیت مفید حشرات مفید را حفظ کند. در این برحه زمانی بجای اینکه از سمومی مانند استامی پرید که بشدت پارازیت کش است استفاده کنیم می توانیم از فوجی مایت استفاده کنیم.

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ٩:۱۸ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/٢/٧
تگ ها :

مواد هیومیکی و نقش آنها در افزایش عملکرد و بهبود فاکتورهای تغذیه ای در درختان پس

مواد هیومیکی و نقش آنها در افزایش عملکرد و بهبود فاکتورهای تغذیه ای در درختان پسته- بخش دوم نقش ترکیبات هیومیکی در حاصلخیزی خاک

نوشته: مهندس محمد جمالیزاده-کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی

Email: jmlzdh_mhmmd@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

مواد هیومیکی بعنوان منبع انرژی بسیار حیاتی برای میکروارگانیسم ها در خاک بشمار می روند. حتی موجودات خاکزی ریز (کرمهای خاکی و..) و سایر جانوران ریز مفید از مواد آلی هیومیکی و غیر هیومیکی بمنظور تغذیه و تولید انرژی سود می جویند. انرژی ذخیره شده در زنجیره های کربنی مواد هیومیکی در صورت آزاد شدن انرژی بسیاری از ارگانیسم های مفید خاک را تامین خواهند کرد. جلبکها، مخمرها، باکتریها، قارچها، نماتدها، قارچهای مایکوریز (mycorrhizae) و جاندارن ریز خاکزی از جمله موجودات مفیدی هستند که بخوبی از ترکیبات هیومیکی در خاک بهره برداری می کنند. در خاکهای با مواد هیومیکی بالا باکتریهای مفید تولید اسیدهای ارگانیک می کنند که موجب افزایش جذب و حلالیت عناصر معدنی فیکس شده در خاک می شوند. علاوه بر این در ایندسته خاکها برخی دیگر از باکتریها تولید مواد پلی ساکاریدی می کنند و موجب بهم چسبیده شدن ذرات خاک می شوند که بخصوص در مناطقی که دارای خاک های سست و شنی (بافت سبک) بسیار مفید است. خاکهای داری مواد هیومیکی بالا دارای جمعیت فوق العاده ای از باکتریهای اکتینومیست (Actinomycetes) هستند که ایندسته باکتریها با تولید آنتی بیوتیکها موجب کاهش امراض ریشه ای در  درختان خواهد شد. قارچهای مایکوریز موجود در خاکهای هوموسی به ریشه درختان پسته در جذب بهتر و بیشتر عناصر از خاک کمک می کند. لاشه جانوران مختلف هم بمرور در خاک تولید مواد هوموسی می کنند. خاک حاصلخیز مساوی است با خاکی که جمعیت ارگانسیم های مفید آن بالا باشد و زمانی جمعیت ارگانیسم های مفید در حد اپتیمم است که مواد هیومیکی بمقدار کافی در خاک موجود باشد. متاسفانه بعلت کمبود آب و مواد آلی موجود در خاک در شرایط باغات پسته ایران احتمالا درصد مواد هیومیکی موجود در خاک بسیار کم ارزیابی می شود اگر چه مانند بسیاری از موارد دیگر تحقیق مستدلی در مورد میزان مواد هیومیکی در خاک باغات پسته در ایران وجود ندارد! مواد هیومیکی ظرفیت نگهداری آب در خاک را بالا می برند و بنابراین مدت زمان بیشتری رطوبت در دسترس ریشه ها خواهد بود این ویژگی مخصوصا در شرایط خشک و دوره آبیاری طولانی مدت باغات پسته در ایران بسیار حایز اهمیت تلقی می شود. مواد هیومیکی دامنه یا وسعت تبادل یونی را برای درختان بیشتر می کنند بعبارت ساده تر وجود مواد هیومیکی در حد اپتیمم در خاک موجب می شود که وسعت بیشتری از ریشه درختان قادر به تبادل یونی با خاک باشد. در مورد باغات پسته ای که در خاکهای با بافت سبک (شنی) احداث شده باشند اضافه کردن مواد هیومیکی موجب بهبود خواص فیزیکی و شیمیایی خاک شده و موجب بهم پیوسته شدن پارتیکل های خاک و سفت شدن خاک در حد اپتیموم خواهد شد. اضافه کردن مواد هیومیکی بخاک موجب افزایش میزان تخلخل خاک و نهایتا ورود اکسیژن بیشتر و نهایتا تهویه مناسبتر خواهد شد. کودهی بیش از اندازه، شخم و کند و کوب بیش از حد می تواند تاثیر منفی روی مواد هیومیکی خاکها داشته باشد. استفاده بیش از حد از کودهای شیمیایی مخصوصا کودهای که پایه آمونیاکی دارند تاثیر منفی روی مواد هیومیکی خاک خواهد داشت. شخم بی رویه و عمیق تاثیر منفی روی مواد هیومیکی خاک خواهد گذاشت. آیش یا رها کردن زمین به حال خود بهر دلیل تاثیر منفی روی مواد هیومیکی خاک دارد. مواد هیومیکی در خاک اثرات بسیار مثبتی در جهت کاهش اثرات سو زیست محیطی دارد و بسیاری از سموم موجود در خاک را می تواند بتدریج تجزیه کند. مواد هوموسی نقش پاک کنندگی و پالایش خاک از موادی همچون نیکوتین، آفلاتوکسین، آنتی بیوتیکها و همچنین بسیاری از سمومی که منشا آلی دارند ایفا می کند. امروزه بسیاری از کمپانی های معتبر پالایشگر خاک و محیط طبیعی بخوبی از نقش مواد هیومیکی در پالایش خاک و سم زدایی خاک آگاه هستند و از این مواد بخوبی بهره می جویند. یکی از نقش های بسیار جالب و شگفت آور مواد هیومیکی اثر آنها در تعدیل pH خاک است. همانطور که میدانیم بسیاری از عناصر در pH تقریبا خنثی از جذب مناسبی برخوردار هستند و مواد هیومیکی این شرایط را فرآهم می آورد که pH های قلیایی خاک (شرایط خاک باغات پسته) را توسط این مواد تعدیل شود و در نتیجه جذب مناسبتری از عناصر خواهیم داشت. نکته مهم در مورد محلول پاشی کودهای حاوی مواد هیومیکی این است که ایندسته از کودها زمانی که به تانکر سم پاش بمنظور محلول پاشی باغات پسته اضافه می شوند بصورت اتوماتیک pH را تعدیل می کنند و نیازی به استفاده از بافر به منظور تعدیل pH آب داخل سم پاش نیست. شاید یکی از دلایل بسیار اساسی بازدهی فوق العاده سموم و کودهای کشاورزی محلوپاش حاوی مواد هیومیکی بحث تعدیل pH داخل تانکر سم پاش توسط مواد هیومیکی باشد که نکته جالب و کاربردی بحساب می آید. مواد هیومیکی (هوموس، فولویک اسید و هیومیک اسید و هیومین ها و هیوماتها) روی بیکربناتهای کلسیم اثر گذاشته و با تولید CO2 در خاک و رها سازی این گاز موجب جذب بهتر سایر عناصر توسط ریشه درختان خواهد شد. تبخیر و تعرق و تعدیل دمایی در محیط خاک و همچنین در محیط فیلوپلان (محیط اطراف برگ) در صورت استفاده از مشتقات و کودهای هیومیکی تعدیل خواهد شد. این خصوصیت بویژه در مورد محلول پاشی در اوج تابستان وشدت دما و کمبود آب بسیار کارساز است. همانطور که اشاره شد فرموله کردن بسیاری از عناصر مانند آهن (Fe)، روی (Zn) و ....با اسیدهای هیومیک و فولویک در صورت کاربرد در خاک یا پاشش روی برگ میزان جذب این عناصر را بسیار بالا خواهد برد. با استفاده از رادیوپرتوها این قضیه بخوبی به اثبات رسیده است. وجود مواد هیومیکی در خاک موجب عدم جذب عناصر سنگین مضر برای درختان خواهد شد عناصری مانند سرب (pb)، کادمیوم (cd) و جیوه (Hg). بسیاری از عناصری که کمبودشان در درختان پسته مشاهده می شود مانند آهن، روی و مس و ....اگر بصورت بدون مواد هیومیکی روی درختان پاشیده شوند نتنها جذب مناسبی نخواهند داشت بلکه در بسیاری از موارد موجبات گیاهسوزی در درختان خواهند شد (بخصوص کودهای آهن بصورت مخلوط با سمومی مانند میتاک). اسیدهای فالویک و هیومیک ظرفیت جذب عناصر را بالا می برد چون سرعت انتقال از برگ به بافتها و آوندها را افزایش داده و همچنین تعداد کانالهای جذبی برگ را افزایش می  دهند. در صورت عدم وجود اسیدهای فالویک و هیومیک در خاک بسیاری از عناصر بصورت غیرقابل جذب برای ریشه در خواهند آمد. کمبود عنصر آهن (Fe) مسله ایست که تقریبا در تمام نواحی پسته خیز استان کرمان مشاهده می شود و درختان بوفور کمبود آهن را بخصوص در اواسط تابستان نشان می دهند در بسیاری از موارد به این دلیل نیست که آهنی در خاک وجود ندارد بلکه بیشتر به این علت است که آهن غیر قابل جذب برای درختان است و شرایط خاک ایجاب نمی کند تا آهن جذب شود. وجود یا اضافه کردن ترکیبات هیومیکی بخوبی موجب می شود عنصر آهن (Fe) از حالت Fixing خارج شده و قابل جذب توسط ریشه درختان شود. در مورد مسمویت Nacl یا تنش شوری که متاسفانه تمام پسته کاریهای استان کرمان را درگیر کرده و درختان بسیار از مسمویت شوری رنج می برند اضافه کردن مواد هیومیکی به خاک موجب کاسته شدن از این مصیبت بزرگ در درختان پسته خواهد شد. به روشنی به اثبات رسیده که میزان شوری یا غلظت Nacl در خاک رابطه کاملا معکوسی با میزان اسیدهای هیومیک و فالویک و هوموس موجود در محیط خاک دارد.

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ۱٠:٠۸ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/٢/٦
تگ ها :

مواد هیومیکی و نقش آنها در افزایش عملکرد و بهبود فاکتورهای تغذیه ای در درختان پس

مواد هیومیکی و نقش آنها در افزایش عملکرد و بهبود فاکتورهای تغذیه ای در درختان پسته-بخش اول معرفی اجمالی

نوشته: مهندس محمد جمالیزاده-کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی

Email: jmlzdh_mhmmd@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

تحقیقات کشاورزی و پسته در ایران در حالت سردرگمی و روزمرگی بسر می برد. بسیار بندرت یک نسخه کاربردی و عملی از طرف محقیق محترم مراکز تحقیقات پسته به کشاورزان معرفی شده است. ارتباط بسیار ضعیفی میان محققین، کشاورزان و بازار نهاده های کشاورزی (کود و سم و...) وجود دارد. بسیاری از نهاده های کشاورزی جدید بویژه کودها و سموم کشاورزی از کیفیت پایینی برخوردار هستند و بالعکس بسیاری از کودها و سموم می توانند بسیار موثر و کارساز عمل کنند و گره ای از مشکلات کشاورزان پسته کار را حل نمایند. از نظر من دولتمردان دلسوز بخش کشاورزی و پسته کاری باید فورا یک مرکز بررسی کیفیت کودها و سموم کشاورزی را تاسیس کند تا حداقل کشاورز بفهمد کدام جنس با کیفیت و کدام جنس بنجل است. بومی سازی نحوه استفاده کودهای مختلف بویژه کودهای محلولپاشی بسیار مهم است و از توان شخص بنده خارج. اما با اینحال تمام سعی و تلاش من بر این است که تا حد امکان به معرفی و بومی سازی دانش استفاده از کودها و سموم جدید بپردازم. امیدوارم دوستان و کارشناسان بنده را از نظرات مفید و انتقادات سازنده خود بی بهره نسازند. کودهای محلو لپاش و کاربرد در خاک دارای برندها و مواد مختلف و همچنین کاربردهای مختلف در بازار مصرف و در دسترس کشاورزان قرار دارند. کودهایی حاوی مواد هیومیکی، هورمونی، واجد اسیدهای آمینه، کودهای ویتامینه، عصاره جلبکها و ....هر کدام از این کودها نحوه کاربرد و عملکردهای بعضا متفاوتی هستند و تقریبا تمامی کشاورزان و حتی کارشناسان از نحوه اثر و کاربرد آنها اطلاع دقیقی ندارند و بصورت آزمون و خطا به استفاده یا توصیه به استفاده از آنها می پردازند. در این جستار از بین کودهای مختلف، به معرفی، مزایا و معایب و نحوه کاربرد کودهای حاوی مواد هیومیکی در سه مقاله جداگانه خواهم پرداخت امیدوارم مورد توجه و استفاده کشاورزان و کارشناسان علاقه مند قرار گیرد.

کودهای حاوی مواد هیومیکی (Humic substances) با برندهای مختلف در سالیان اخیر رواج نسبتا زیادی در نواحی پسته خیز استان کرمان پیدا کرده اند. از نظر نحوه کاربرد هم به صورت استفاده در خاک و هم بصورت محلول پاشی کودهای، حاوی مواد هیومیکی نتایج بسیار رضایتبخشی روی درختان پسته داشته اند.

بخش اول معرفی اجمالی

مواد هیومیکی (Humic substances) جزو مواد آلی محسوب می شوند. مواد آلی موادی هستند که بر خلاف مواد شیمیایی (مانند سموم و کودهای شیمیایی) ساخته دست بشر نیستند و بصورت طبیعی در محیط زیستی پیرامون ما وجود دارند. مواد آلی موادی هستند که دارای درصد بالایی از عنصر کربن (C) هستند و هر چه خاک حاصلخیزتر باشد درصد مواد آلی یا درصد کربن آلی در آن بالاتر است. مواد هیومیکی شامل اسیدهای هیومیک (Humic acids)، اسیدهای فولویک (Fulvic acids)، هیوماتها (Humate)، هیومین (Humin) و هوموس (Humus) هستند.  مواد هیومیکی نقش اساسی در حاصلخیزی، شادابی و قدرت و همچنین تغذیه هر گیاهی از جمله درختان پسته دارند. خاکهای مرغوب و حاصلخیز دارای مقادیر متنابهی از هیومین، اسیدهای هیومیک و اسیدهای فولویک هستند در اینچنین خاکهایی گیاهان در مقایسه با خاکهای فقیر(خاکهایی که دارای مواد آلی ناچیز) بازدهی بسیار بیشتری دارند. متاسفانه به دلایل غیر قابل اجتناب بسیاری از باغات پسته در خاکهایی احداث شده اند که خاکها بسیار فقیر هستند و دارای درصد پایینی از مواد هیومیکی هستند. مطالعات مختلف نشان داده اند که جذب بسیاری از کودهای کشاورزی به ویژه کودهای ماکرو (N, P, K) در حضور مواد هیومیکی تشدید می شود و عکس این مطلب هم صادق است نتیجه اینکه در شرایط خاک بسیاری از باغات پسته در ایران راندمان جذب کودها بویژه کودهای ماکرو پایین است به این دلیل که مقدار مواد هیومیکی در خاک بسیار ناچیز است. حال سوال اینجاست که آیا می توان کمبود مواد هیومیکی را بطریقی در شرایط باغات پسته ایران جبران کرد تا راندمان جذب کودها بالا برود؟ باید توجه داشت که مواد هیومیکی بتنهایی نقشی در تغذیه درختان پسته ندارند بلکه بعنوان یک کاتالیزور یا تشدید کننده جذب عمل می کنند و بنابراین بر خلاف تصور بسیاری از کشاورزان و کارشناسان اصطلاح کودهای هیومیکی صحیح بنظر نمی رسد. بررسی ها نشان داده اند که در خاکهای اسیدی (PH پایین) فولویک اسید و در خاکهای بازی (pH بالا) هیومیک اسید و هیومین فراونتر هستند (شرایط خاک باغات پسته ایران).

هوموس (Humus): هوموس ماده ای قهوه ای مایل به سیاه و مرکب از مواد کربنی پیچیده است. هوموس تشکیل شده از مواد غیر هیومیکی و مواد هیومیکی. مواد غیر هیومیکی هوموس شامل هیدراتهای کربن، چربی، موم، پپتیدها، اسیدهای آمینه و پروتویین ها می شوند و مواد هیومیکی بیشتر شامل اسیدهای آلی هستند. بیشتر مواد غیرهیومیکی هوموس سریعا توسط میکروارگانیسم های خاک تجزیه می شوند. برعکس قسمت هیومیکی هوموس بتدریج در خاک تجزیه می شود و در مقایسه با عناصر معدنی یا مواد معدنی، هوموس موجود درخاک بسیار پایدارتر است و ممکن است تا چند صد سال در خاک دام داشته باشد. همانطور که اشاره شد مواد هیومیکی عمر طولانی در خاک دارند با استفاده از روشهای استفاده از رادیو پرتوها مشخص شده که هیومین (Humin) 1140 سال می توانند درخاک بقا داشته باشند و همچنین در مورد هیومیک اسید 1235 سال و فولویک اسید حدود نزدیک به 900 سال.

مواد هیومیکی (Humic substance): مواد هیومیکی از ترکیب هوموس (Humus) به اضافه برخی از ترکیبات مولکولی با وزن بالا تشکیل شده است. ماده هیومیکی قهوه ای تا سیاه پررنگ است. هر چه مواد هیومیکی خاک بیشتر باشد نفوذپذیری، ظرفیت نگهداری آب و همچنین تبادل آنیونی و کاتیونی خاک بالاتر می رود. آنالیز عناصر مواد هیومیکی در آزمایشگاه نشان داده که مواد هیومیکی از عناصری مانند کربن (C)، اکسیژن (O)، هیدروژن (H)، نیتروژن (N)، گوگرد (S) و همچنین رشته های پیچیده کربنی و کربن های حلقوی بوجود آمده است. مواد هیومیکی به سه گروه اصلی تقسیم بندی می شوند 1-هیومین (Humin) 2-هیومیک اسیدها (Humic acids) 3- و اسیدهای فولویک (Fulvic acids)

هیومین ها (Humins): مواد هیومینی موادی هستند که در pH های بالا یا پایین غیرقابل جذب توسط گیاه هستند بعبارت بهتر هیومین ها غیر قابل حل در آب هستند. هیومین ها از مولکولهای بسیار بزرگ با وزن مولکولی بالا بوجود آمده اند. با همه پیشرفتهایی که در علم خاکشناسی، بسیاری از خواص فیزیکی و شیمیایی هیومین ها هنوز ناشناخته مانده است. هیومین ها نسبت به تجزیه بسیار مقاوم هستند و بکندی تجزیه می شوند. وظایف اصلی هیومن ها در خاک عبارتند از افزایش ظرفیت نگهداری آب در خاک، بهبود ساختار خاک، افزایش پایداری خاک، افزایش ظرفیت تبادل کاتیونی و آنیونی خاک و نهایتا افزایش حاصلخیزی خاک. مواد هیومینی در حاصلخیزی خاک نقش اساسی دارند.

اسیدهای هیومیک (Humic acids): اسیدهای هیومیک تشکیل شده اند از مخلوطی از مولکولهای آلیفاتیکی ضعیف(رشته های کربنی) و کربن های حلقوی (حلقه های اروماتیک کربنی). هیومیک اسیدها در آبهای اسیدی غیرقابل حل هستند و بالعکس در آبهای با pH بالا (شرایط باغات پسته کرمان) قابل حل هستند. اسیدهای هیومیک در خاک موجب بهبود خواص خاک و افزایش جذب عناصر خاک می شوند. ثابت شده  اسیدهای هیومیک قابلیت اتصال به 60 عنصر معدنی شامل عناصر ماکرو و میکرو را دارا هستند. اتصال هیومیک اسید به عناصر معدنی موجب می شود عناصر غیرقابل جذب یا فیکس شده و کم جذب در محیط اطراف ریشه به صورت قابل جذب در بیایند. در حقیقت اسید هیومیک نقش کلات کننده برای سایر عناصر ضروری گیاهان دارد.

اسیدهای فولویک (Fulvic acides)

اسیدهای فولویک ملغمه ای از زنجیره های کربنی آلیفاتیک و آروماتیکی هستند که در آب بخوبی قابل حل هستند. pH خاک تاثیری روی جذب اسیدهای فولویک ندارد. شکل ظاهری اسیدهای فولویک بسیار متغیر است و همچنین اسیدهای فولویک نسبت به اسیدهای هیومیک دارای وزن مولکولی پایین تر و همچنین جثه کوچکتری هستند. مقدار اتم اکسیژن موجود در اسیدهای فولویک 2 برابر میزان اتم اکسیژن در اسیدهای هیومیک است. قدرت تبادل آنیونی و کاتیونی اسیدهای فولویک بیش از 2 برابر قدرت تبادل یونی در مولکولهای اسیدهای هیومیک است. بر خلاف اسیدهای هیومیک، فولویک اسیدها بعلت ابعاد کوچکتر و وزن مولکولی پایین تر براحتی از طریق ریشه، ساقه و برگها قابل جذب هستند. در مورد محلولپاشی روی درختان پسته بهتر است از کودهای حاوی فولویک اسید با درصد نسبتا بالا استفاده کرد. نتایج کابرد غلظتهای کم روی درختان پسته رضایتبخش نیست. محلوپاشی کودهای ماکرو میکرو بهمراه درصد قابل قبولی از اسیدهای فولویک باعث افزایش بسیار شگفت انگیز راندمان جذب این عناصر خواهد شد. اسیدهای فولویک همانطور که قبلا اشاره شده مشابه عناصر کلاته عمل می کنند و عناصر را از قسمتهای سطحی برگ یا ریشه بسرعت به داخل بافتها هدایت می کنند و در واقع اسیدهای فولویک نوعی کلات کربن طبیعی است. شگرد یا حقه بسیاری از کارخانجات درجه اول تولید کننده کودهایی که بصورت محلول پاشی استفاده می شوند کاربرد درصد نسبتا بالایی از اسید فولویک در فرمول ایندسته کودها است. برخی از تولید کنندگان بسیار باکیفیت کودهای برگی (محلوپاشی) یک گام نیز فراتر نهاده و عناصر موجود در کود را به صورت کلاته و توام با فولویک اسید فرموله می کنند که در تغذیه گیاهان بسیار کارساز است. محلوپاشی کلاتهای معدنی فرموله شده با اسیدهای فولویک بعنوان یک اصل اساسی در افزایش رشد هر گیاهی از جمله پسته محسوب می شود. تاثیر کودهای حاوی فالویک اسید بصورت برگپاش بحدی است که حتی کاربرد یک نوبت در فصل زراعی هم موجب انتقال عناصر معدنی به داخل بافت برگ و سایتهای متابولیکی سلولهای گیاهی خواهد شد. فالویک اسیدها همانطور که قبلا اشاره شد موثرترین و کارآمدترین کلاتهای کربن الی هستند. بعلت طبیعی بودن ساختار فالویک اسیدها ایندسته از کودها تقریبا هیچ گونه گیاهسوزی بصورت کاربرد محلولپاشی ایجاد نمی کنند ولی باز هم بهتر است در دوزهای توصیه شده مصرف شوند.

هیوماتها (Humates): هیوماتها نمکها فلزی (معدنی) از فولویک اسیدها یا هیومیک اسیدها هستند. بعبارت بهتر هیومات (Humate) زمانی تولید می شود که یک عنصر معدنی مثلا پتاسیم (K) با اسیدهای فالویک یا هیومیک اسیدها فرموله شود. هیومات پتاسیم حاصل ترکیب نمک پتاسیم با اسیدهای فالویک یا هیومیک است. هیوماتهای مختلفی امروزه در بازار مصرف وجود دارند که بسته به نوع کمبود در درختان پسته می توانند مورد استفاده قرار بگیرند مانند هیومات آهن (Fe-humate)، هیومات کلسیم ( Ca-humate) و.....

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ۱۱:۳۱ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/٢/٥
تگ ها :

دریافت کد وضعيت آب و هوا


  FEED