قصه آبیاری تحت سیستم در باغات پسته کرمان!!

قصه آبیاری تحت سیستم در باغات پسته کرمان!!

نوشته: محمد جمالیزاده-کارشناسی ارشد بیماری شناسی گیاهی

عضو انجمن پسته ایران

Email: mojamalizadeh@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

مشکل کمبود آب در نواحی پسته خیز ایران که معمولا کم باران و جزو نواحی بحرانی از نظر منابع آبهای زیرزمینی هستند یک مشکل جدی است و افت سفره های آب زیر زمینی موجب کاهش کیفیت و کمیت آبهای زیر زمینی در بسیاری از نقاط پسته خیز شده است. آبهای زیر زمینی که در طول صدها سال و حتی بیشتر در زیر زمین ذخیره شده اند در عرض 30 الی 40 سال گذشته به حد بسیار نگران کننده ای کاهش پیدا کرده اند (استحصال غارتگرانه از آبهای زیرزمینی)!! دشت زرند، رفسنجان، کرمان و بسیاری از دشت هایی که دارای باغات وسیع پسته هستند از نظر منابع آبی جزو دشتهای سوخته محسوب می شوند و خشک شدن تقریبا تمامی باغات پسته در آینده مساله ایست واقعی !! بهمین دلیل بسیاری از کشاورزان پسته کار کرمانی از سالها قبل شروع به باغریزی در سایر استانهای پر آب تر کرده اند (فارس، قم، خراسان، مرکزی، قزوین، تهران و.....). به جرس قاطع می شود گفت که دشت های پسته خیز استان کرمان از نظر کم آبی جزو بدترین دشتها در ایران هستند!! برای رفع مساله کم آبی راه حل های مختلفی از سالها قبل مورد نظر بوده است که تقریبا بسیاری از این طرح ها و راه حل ها به دلایل مختلف ول معطل مانده اند!! مانند طرح انتقال آب!! بنظر می رسد بهترین و بی دردسرترین و راحت ترین کار این باشد که منتظر الطاف الهی و بارندگی ها باشیم!! متاسفانه خشکسالی های پی در پی در طول چندین سال موجب شده که بارندگی های اخیر هم هر چند که خوب بوده اند اما نمی توانند در کوتاه مدت جبران مافات کنند. سال به سال بر عمق چاههای کشاورزی در دشت های پسته خیز استان کرمان افزوده می شود و از برخی از چاههای کشاورزی بجای آب بقول کشاورزان اسید از چاهها بیرون می آید و پمپ های چاهها هر سال دو الی سه مرتبه باید تعمیر و تعویض شوند!! شکی در این که ما مشکل کم آبی داریم نیست ولی باید از روش هایی استفاده کنیم که کمترین ضرر را برای کشاورزان و باغداران داشته باشد. بعد از بارندگی ها و الطاف خداوندی بهترین روش و کاربردی ترین روش برای مدیریت منابع آبی صرفه جویی در منابع آبی است. صرفه جویی در منابع آبی یعنی استفاده صحیح و بموقع و بمقدار نیاز از آبی که از چاه بیرون می آید!! ذکر این نکته قابل توجه است که اگر در دوره ها و برحه های حیاتی نیاز به آب در درختان پسته آبیاری انجام نشود متاسفانه لطمات به درختان ما بالا خواهد بود و بهتر است قید صرفه جویی در آب را بزنیم چون هدف اول درآمد کشاورزان و آبیاری مناسب درختان پسته است. آبیاری غرقابی شاید مهمترین دلیل هدررفت آب در باغات پسته باشد و آبیاری تحت فشار می تواند در مصرف آب صرفه جویی زیادی کند اما هزاران نکته باریکتر از مو اینجاست! !  آیا در زمین های خرده مالکی (نیم هکتار و کمتر) می توان از روش آبیاری تحت فشار استفاده کرد!! آبیاری تحت  فشار در مورد درختان پسته دارای هزینه های بسیار زیادی است که خارج از توان کشاورزان است و در زمین های خرده مالکی ابدا کاربردی ندارد!! هندلینگ یا منیجمنت آبیاری تحت سیستم در ایران و شرایط باغات پسته ما بسیار دشوار است!! بسیاری از کشاورزان آبیاری تحت سیستم را کلا رها کرده اند!! کلی هزینه و وام و لوله و پمپ و شلینگ و ... و درآمد خوبی که برای شرکت های آبیاری پخته شده بود!! مطمنا شرکت های کاربلد در امر آبیاری، طراحی و سیستم های آبیاری مخصوصا برای باغات پسته انگشت شمارند!! و چنین شرکتهایی که کارشناسان خوب دارند و کار خوب انجام می دهند اینقدر کار برایشان وجود دارد که صرفه اقتصادی چندانی برای اجرای پروژه های آبیاری آنهم در روستاها و زمین های زیر نیم هکتار ندارند!! در شهری که بیش از 40 هزار هکتار باغ مشجر پسته ای دارد حتی 1 شرکت آبیاری تخصصی و  کاربلد وجود ندارد چون استقبالی از طرف کشاورزان نیست!!! گفتم شخصا از نزدیک دیده ام بسیاری از افرادی که در سالیان گذشته آبیاری تحت سیستم در باغات پسته خود ایجاد کرده بودند کلا جمع کرده اند و با کلی قسط وام و هزینه و بدهی مانده!! گیر کردن شیلینگها و قطره چکانها، خرابی پمپ ها و هزاران درد بی درمان دیگر!! حتی در مواردی بنده مشاهده کردم که شیلنگهای آبیاری قطره ای توسط جوندگان بخصوص خرگوش ها چیده شده یا سوراخ شده بودند!! و لوله سوراخ سوراخ بود و در مواردی دیدم که افراد ولگرد و معتاد و دزد شیلینگها و برخی از دم و دستگاههای آبیاری تحت سیستم را برای فروش دزدیده بودند!! از صبح تا شب فقط باید یک نفر نگهبانی بدهد تا سیستم آبیاری تحت فشار ما و شیلنگها و قطره چکانها و ... بسرقت نروند!! ما برای آبیاری غرقابی در باغات پسته در شرایط فعلی یک کارگر درست و حسابی گیرمان نمی آید و جای سوال اینجاست چه جوری می توان اینهمه شیلینگ و لوله و دم و دستگاه و پمپ را مدیریت کرد!! وقتی که برای مبارزه با مثلا آفت پروانه چوبخوار پسته که اینهمه خسارتزاست نمی شود هماهنگی بین کشاورزان ایجاد کرد چگونه می شود آبیاری تحت سیستم را بین شرکا هماهنگ کرد!! شرایط باغات پسته ایالات متحده و استرالیا که سیستم باغداری آنها کلا با ما نمی خورد. نمی شود آبیاری تحت فشار را در باغات پسته ایران توسعه داد مگر اینکه مدیریت بسیار قوی باشد و پول هنگفتی برای مدیریت آبیاری تحت فشار در اختیار کشاورز باشد!! باغداران پرسابقه پسته (سابقه بیش از 80 سال!!) تقریبا هیچیک به سمت آبیاری تحت سیستم نرفته اند با وجودی که برخی از آنها تحصیلات بسیار خوبی دارند و کاملا می توانند این سیستم را اجرا و پیاده سازی کنند!! بنظر من وامهایی که برای آبیاری تحت فشار در مورد باغات پسته داده می شود هزینه بیهوده است و گاها کشاورز وام را می گیرد چون بلاعوض است (بخش عمده ای از وام) و کمتر از نصف آن را خرج آبیاری تحت سیستم می کند (با انواع روش های ابداعی!!!!). آبیاری تحت سیستم برای مناطقی مفید است که اولا حداقل 50 هکتار زمین وجود داشته باشد ثانیا پول یامفت زیادی برای مدیریت و تاسیس سیستم و طراحی آن موجود باشد!! ثالثا برای باغاتی مفید است که از صفر شروع به باغریزی می کنند نه درختان مسن و سالخوره و تنومندی که سالهای سال به روش غرقابی آبیاری شده اند!!! رابعا سیستم باغریزی و مدیریت باید کاملا مکانیزه و بر اساس اصول و قواعد علمی بنا نهاده شده باشند از آماده سازی زمین بگیر و تا نهال و پیوند و .... متاسفانه ما در مورد باغداری مدرن فقط برخی از جهات را مد نظر داریم مثلا بهترین نوع آبیاری درختان پسته در آمریکا آبیاری بابلر بوده است و بنابراین ما بیاییم در ایران ان را اجرا کنیم ولی توجه نداریم که اگر حتی آبیاری درختان پسته مثلا در کرمان را بابلر کنیم مسایل دیگر را می خواهیم چه کنیم بذر، نهال، پیوند، گرده افشانی، بیماری ها، آفات و و و آبیاری بابلر در باغات آمریکا بهترین بازدهی را زمانی دارد که روش های باغبانی مدرن دیگر هم در کنار آبیاری بابلر موجود باشند.  بهترین راه برای مشکل کم آبی صرفه جویی است و صرفه جویی در زمین های خرده مالکی از طریق آبیاری تحت سیستم فقط هدر دادن هزینه های بیت المال و سودجویی افراد است! اول باید فکری برای آبی بکنیم که با هزار زحمت از چاه بیرون می آید و توسط یک کارگر یا آبدار روی یک کرتی رها می شود که اصلا درختی در آن وجود ندارد!! و آبدار ما هم آب را روی کرت می اندازد و شب تا صبح می خوابد و فردا کلی از آب هدر رفته است و جالب اینجاست که زمین یا باغ متعلق به افراد روشنفکری دارد که دم از آبیاری تحت سیستم در درختان پسته می زنند!! وقتی زیر ساختهای باغ ما مانند جویها و نهرهایی که برای انتقال آب مورد استفاده هستند فرسوده و غیراستاندارد هستند چگونه می شود آبیاری تحت سیستم در این باغ ایجاد کرد!! بهتر همان است که اول بجای جویها و نهرهای آبی که فوق العاده موجب هدرفت آب می شوند لوله گذاری (لوله های پلی اتیلن با کیفیت) شود تا سیستم آبیاری تحت فشار!!! اگر یک سیاستگذار با عقل و شعوری در مورد اختصاص منابع مالی به طرحهای آبیاری تحت فشار در باغات پسته وجود داشت!! پول و وام بلاعوض بیت المال را اختصاص به لوله گذاری و دربند و فلنج در باغات پسته می داد تا آب در مسیرهای یکساعت و بیشتر در یک جوی طی نکند تا به باغ هدف برسد نصف آب در زمین های شنی فرو رود!! این روش تا حد زیادی موجب صرفه جویی آب در مسیرها و جویهای آب در خود باغ می شود!! مشکل ما در مملکت این است که از پله اول می خواهیم بپریم به پله آخر!! وقتی زیرساختهای آبیاری تحت فشار در باغات ما فرآهم نیست چه جور بودجه اختصاص به آبیاری تحت فشار داده می شود آنهم میلیاردی!! که آنهم یکی دو سال قبل و در پاکدست ترین دولت تاریخ ایران!!! توسط نهادی گردن کلفت کلا هپولی شد (بودجه آبیاری تحت فشار برای باغات پسته در استان کرمان) و با کلی پیگیری تا حدی سر و ته قضیه بهم آمد!! وقتی که یک چاهی بیش از 100 خرده مالک دارد چه جوری می شود آبیاری تحت سیستم را در این ملک اجرا کرد!! وقتی سر یک ساعت آب دو تا مالک (حتی عمده مالک) با هم تداخل و مشکل دارند چطور می شود این دسته افراد را قانع کرد پمپ مشترک داشته باشند!! قطره چکان و بند و بساط آبیاری تحت سیستم!! خاموش کردن چاههای کشاورزی در بازه های زمانی مناسب بمدت 2 ماه و حتی بیشتر می تواند در بحث صرفه جویی منابع آبی موثر باشد!! دقت در کم کردن پرت یا هدررفت آب در آبیاری غرقابی از طریق لوله گذاری و روش های دیگر می تواند مفید فایده باشد. همین آبیاری غرقابی را اگر ما خوب مدیریت کنیم و بعنوان یک ماده ارزشمند به آن نگاه کنیم و کلا فرهنگسازی خوب برای استفاده از بهینه از آبهای زیر زمین شاید بهترین مساله و کاربردی ترین روش در صرفه جویی آبهای زیر زمینی باشد!! اخیرا باغی را بازدید کردم که درختان پسته احمدآقایی تحت سیستم آبیاری تحت فشار بودند و هر درخت شیلنگ و لوله و قطره چکان و بند و بساط مخصوص به خود که از بس جرم گرفته بود آبی از آن بیرون نمی آمد جالب اینجا بود که اطراف درخت بصورت شعاعی چاله نسبتا عمیقی ایجاد کرده بودند و این چاله را پر کرده بودند از کودهای دامی (بصورت فوق العاده زیاد و نزدیک به تنه درختان در زمین با بافت شنی!!) و روی کودها را با خاک پوشانده بودند و در اوج تابستان و گرما چکه چکه آب از قطره چکانها اطراف درخت و روی کودها بچکد و ریشه ها را بسوزاند!! چالکود با سیستم آبیاری قطره ای در زمین شنی و درختان رنجوری که از فرط حرارت ریشه سوخته بودند و اطرافشان پر بود از کرمهایی که ریشه های مویین درختان را نابود می کنند (سوسک کاپنودیس پسته)!!!

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ۸:۳۸ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٤/۱/۱٥
تگ ها :

اهمیت گرده افشانی در باغات پسته ایران (pollination)

اهمیت گرده افشانی در باغات پسته ایران (pollination)

نوشته: محمد جمالیزاده-کارشناسی ارشد بیماری شناسی گیاهی

عضو انجمن پسته ایران

Email: mojamalizadeh@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

Pollination یا گرده افشانی مناسب و در پی آن تلقیح یا fertilization (دانه های گرده با مادگی) یک حلقه مفقوده افزایش عملکرد کمی و کیفی در باغات پسته ایران است. اهمیت گرده افشانی صحیح و خوب در یک باغ پسته موضوعی است که خیلی از افراد دید صحیحی در مورد آن ندارند! وقتی حرف از درختان نر و ماده در پسته می شود منظور این است که درختان پسته درختانی دوپایه یا diseuse هستند. پایه نر روی درخت نر و پایه ماده روی درخت ماده! بحثها در مورد گرده افشانی پسته بسیار زیاد است و در طبیعت هم منشا حیات برای جاندارن تلقیح دو جنس ماده و نر با هم است! تلقیح مناسب جنس ماده و نر است که منجر به تشکیل یک جاندار جدید می شود. پیچیدگی های گرده افشانی در درختان از جمله بسیار زیاد است و خیلی جوانب پوشیده در مورد گرده افشانی در درختان پسته وجود دارد. تحقیقات در مورد گرده افشانی درختان پسته بیشتر مرهون محققین پسته در ترکیه است! چون ترکها از مساله گرده افشانی نامناسب در باغات پسته خوشان مانند ما رنج می برند. مساله گرده افشانی موردی است در کشورهایی که پسته را علمی کاشت نکرده اند (ایران، سوریه، اردن، ترکیه و حتی یونان) وجود دارد. مساله گرده افشانی درختان پسته در استرالیا و آمریکا کاملا مساله ای حل شده است!! به ازای هر 5 تا 8 درخت ماده در آمریکا 1 درخت نر وجود دارد!! نرهایی که قدرت تولید گرده فوق العاده بالایی دارند و همزمانی یا Overlap کامل و مناسب بین باز شدن درختان نر و ماده در آمریکا و استرالیا وجود دارد!! یعنی آنها با کار و تحقیق روی درختان نر به واریته هایی از درختان نر رسیده اند که قدرت باروری خوبی روی درختان ماده داشته باشند و الزاما این نرها و ماده ها از یک واریته و یک جنس نیستند!! در ایران برخی افراد ساده اندیش فکر می کنند که با اضافه کردن درختان نر موجود در باغات خود می توانند به گرده افشانی کمک کنند و راندمان آن را بالا ببرند!! این که ما درختان نر را در بین درختان فندقی خود زیاد کنیم و گسترش بدهیم در حقیقت یک اشتباه است. چون واریته فندقی جزو ضعیف ترین واریته ها از نظر قدرت گرده افشانی و تلقیح است و یکی از دلایل کاهش عملکردها در باغات پسته فندقی گرده افشانی و تلقیح ضعیف در باغات پسته ایران است. کلا توسعه و گسترش واریته فندقی یک جنایت بسیار بزرگ باغبانی در استانهایی مانند کرمان بوده است!! در مورد تقریبا همه واریته های موجود پسته در ایران ما مشکل گرده افشانی را در باغات پسته داریم!! ما هنوز نتوانسته ایم یک واریته درخت نر خوب را به کشاورزان معرفی کنیم بدلیل ضعف تحقیقات!! بنابراین افرادی که بدنبال اضافه کردن درختان نر در باغات پسته خود هستند کاملا اشتباه فکر می کنند!! خود نرها در واریته های مختلف دارای خصوصیات مرفولوژیکی و فیزیولوژیکی مختلفی هستند!! گرده افشانی در باغات پسته و تولید گرده در درختان پسته و کاهش راندمان عملکرد گرده افشانی در باغات پسته یک امر بسیار مهم و اساسی است. یکی از علل اساسی ریزش میوه ها، میوه های پوک و کاهش کیفیت و کمیت دانه های پسته همین گرده افشانی نامناسب یا عدم گرده افشانی است. وقتی فیلم ها و عکس های خوشه های پسته در باغات کالیفرنیا را می بینیم یکی از علل وجود 70 دانه و حتی بالاتر در خوشه این است که آمریکاییها مساله گرده افشانی را حل کرده اند!! در بسیاری از موارد حتی در درختان فندقی می بینیم که استعداد افزایش تعداد دانه ها در خوشه ها وجود دارد اما متاسفانه تعداد دانه ها در خوشه بسیار کمتر از حد انتظار است و این در حالی است که می شود با افزایش راندمان گرده افشانی تعداد دانه ها در خوشه ها را بالا برد!! اما نه به حدی که در درختان پسته آمریکا وجود دارد چون گرده های فراوان خوشه های ماده ای را می خواهد که ظرفیت تلقیح خوبی هم داشته باشند!! در مقاله ای که چند وقت پیش در ژورنال انجمن پسته بقلم من بچاپ رسیده بود من واریته های نر و ماده برتر توصیه شده به کشاورزان توسط محققین پسته دانشکده Davis کالیفرنیا اشاره کردم! یکی از خصوصیات بسیار مهم درختان نر تولید دانه گرده بمقدار فراوان و در زمان مناسب است. متاسفانه ما در ایران بقول دکتر نعمت احمدی نگاهمان همیشه به آسمان و ذات باریتعالی است که البته چیز خوبی است اما پس تلاش و زحمت و تحقیق خودمان چه!! باد نقش اساسی در تلقیح درختان پسته دارد و اساسا تلقیح و گرده افشانی در درختان پسته بر دوش باد است و کشاورزانی که از وزش باد در اوایل بهار گله می کنند در حقیقت ناشکری می کنند و نمی دانند که اگر باد نبود گرده افشانی و تولید میوه ای در درختان پسته انجام نمی شد. هستند متخصصین به اصطلاح کاربلد (فیلسوف) که کمترین دانشی در مورد درختان پسته ندارند ولی توصیه می کنند و پول و وقت و انرژی کشاورز را به باد می دهند! یکی از این توصیه ها سم پاشی نکردن در دوره گلدهی در درختان پسته است و وقتی که علت را جویا می شویم ایندست فیلسوفها می فرمایند که گرده افشانی در درختان پسته مختل می شود چون زنبورهای عسلی که در گرده افشانی درختان پسته نقش دارند کشته می شوند و این در حالی است که مساله انتقال دانه گرده توسط حشرات در درختان پسته کارآیی چندانی ندارد و همانطور که گفتم نقش اصلی بر عهده باد است!! ممکن است دانه گرده ای از کیلومترها آنطرف تر روی درختان ماده بنشیند و خوشه های ماده را بارور کند. مساله تلقیح و مکانیزم و دوره زمانی و نحوه تلقیح گامت نر (دانه گرده) با گامت ماده در درختان و نباتات یک پدیده بسیار جالب است و وقتی در قضایا ریز می شویم پی به بزرگی و عظمت باریتعالی می بریم!! عدم همپوشانی زمانی میان درختان نر و ماده، دانه های گرده ناسالم و بسیاری از مسایل دیگر در گرده افشانی باغات پسته وجود دارد که من قبلا در همین وبلاگ اشارات و مقالات مفصل تری در مورد آنها نوشته ام!! بنظر می رسد راه حل مشکل گرده افشانی در باغات پسته ایران با وضعیت و درختانی که ما داریم گرده افشانی مصنوعی باشد!! گرده افشانی مصنوعی درختان پسته دارای شرایط و پروتوکل های خاصی است و برای هر باغ و مزرعه ای نمی شود گرده افشانی مصنوعی را توصیه کرد!! مهمترین مساله در گرده افشانی مصنوعی در سطح وسیع تولید انبوه دانه های گرده سالم و دارای قابلیت باروری بالاست که ترکها در ترکیه این کار را انجام داده اند!! گرده افشانی مصنوعی در باغات پسته بروش سنتی زمانبر و خارج از حوصله کشاورزان است ولی استفاده از ماشین های گرده افشان می تواند در این امر بما بسیار کمک کند!! زمان گرده افشانی و تکرار یا عدم تکرار گرده افشانی و بسیاری از جزییات دیگر در مورد گرده افشانی مصنوعی و حتی طبیعی وجود دارد. حتی در مورد گرده افشانی مصنوعی باغات پسته می تواند دولت پیشقدم باشد و بودجه و امکانات لازم را مهیا کند ولی نه!! اگر گرده افشانی مانند سایر کارها باشد بهتر است انجام نشود!! در مورد مالکانی که برای درختان پسته خود هزینه می کنند گرده افشانی مصنوعی مسلما می تواند منجر به افزایش کارآیی شود. خواهشا در مورد گرده افشانی مصنوعی فقط نظر بدهید تجریبات خود را با دیگر خوانندگان به اشتراک بگذارید در قسمت نظرها و سوال نپرسید چون بنده پاسخگو نیستم! به امید فردایی بهتر برای صنعت پسته ایران!!

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ٥:٥٩ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٤/۱/۳
تگ ها :

دریافت کد وضعيت آب و هوا


  FEED