اختلاط سموم و کودها

اختلاط سموم و کودها

نوشته: محمد جمالیزاده-کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی

Email: mojamalizadeh@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

اختلاط بعبارتست از مخلوط کردن دو یا چند سم یا کود با هم و پاشش آنها روی گیاه هدف (درخت پسته، علف هرز و...). اختلاط دو یا چند سم مختلف با هم و یا اختلاط آنها با کودها (کودهای محلولپاشی) یا اختلاط با ادجونتها یا افزودنی ها عملی است که صرفه اقتصادی دارد و موجب کاهش هزینه، زمان، انرژی کشاورز می شود و در پاره ای از موارد موجب افزایش کارآیی سموم (مثلا افزودن صابون به علف کش ها). با توجه به هزینه های بالای سم پاشی و محلولپاشی بصورت جداگانه اختلاط سموم و کودهای محلولپاشی کاری جذاب برای بسیاری از کشاورزان محسوب می شود چون صرف اقتصادی دارد و با یک تیر می توان چند نشان زد! در مورد پزشکی هم همین کار مصداق پیدا می کند. بیماری که دچار چندین عارضه بصورت توامان است از چندین قرص برای چندین مشکل پزشکی با هم استفاده می کند و  یک بیمار ممکن است چندین قرص را همزمان با هم بخورد و هر کدام از قرص ها وقتی که وارد بدن شدند کار خوشان را در محل تاثیر خود انجام می دهند!! سازگاری یا چیزی که به آن Compatibility می گویند بحث مهمی است و به اصطلاح پزشکی برخی از داروها با هم سازگاری ندارند و نمی شود بصورت همزمان مورد مصرف بیمار باشند! چون قطعا فرد را دچار عارضه خواهند کرد!! در مورد اختلاط سموم و کودهای کشاورزی هم مطالعات مختلف این قضیه را ثابت کرده است که اگر سازگاری میان سموم و کودهای کشاورزی وجود داشته باشد می توان آنها را با هم اختلاط داد و روی درختان پاشید!! بهر روی در صورت عدم سازگاری سموم و کودها ممکن است عوارض نامطلوبی هم رخ بدهد که برخی از این عوارض زیاد بچشم نمی آیند مثلا کم شدن تاثیر سم یا کود در صورت اختلاط! و یا ممکن است عوارض سو اختلاط بخوبی نمایان باشند مثلا گیاهسوزی یا phytotoxicity، زردی، ریزش گل و جوانه و برگ، سرخشکیدگی و ... باید دقت کرد که ایجاد هر گونه عارضه نامطلوب را نمی توان بسرعت به عدم سازگاری کودها و سموم کشاورزی با هم ربط  داد!! اختلاط سموم و کودها از چهار حالت خارج نیست 1-اثر خنثی یا بی اثر: این قضیه زمانی اتفاق می افتد که دو سم یا  کود با هم داخل تانکر ریخته می شود و اسپری آنها روی درختان تاثیر تشدید کنندگی یا کاهش دهندگی ندارد انگار که دو سم یا کود را بصورت جداگانه پاشیده ایم! بسیاری از کودها و سموم مختلف زمانی که با هم پاشیده می شوند این تاثیر یا خاصیت را دارند (تاثیر خنثی) 2- اثرات تشدید کنندگی یا Synergistic:  اثرات تشدید کنندگی زمانی اتفاق می افتند که دو یا چند سم مختلف زمانی که با هم اختلاط پیدا کنند تاثیرشان (از نظر کنترل آفات) بمراتب بیشتر از زمانی هست که جداگانه روی درختان اسپری شوند!! بنابراین اینکه بسیاری بر این عقیده هستند که اختلاط سموم موجب کاهش تاثیر آنها می شود در مورد برخی از سموم محلی از اعراب ندارد!! اثرات سینرژیستی برای ما سودمند هستند چون موجب کنترل بهتر آفات می شوند و حتی ممکن است موجب کاهش مصرف سموم شوند. برخی از افزودنی ها مانند برخی  روغن ها به سموم نیز ممکن است موجب اثرات تشدید کنندگی یا سینرژیستی شوند!! 3-اثرات آنتاگونیستی: این اثرات اثرات مطلوبی نیستند بدین معنی که در صورت اختلاط سموم یا کودها بصورت همزمان با هم در داخل تانکر و یا مخزن اثرات مفید آنها نسبت به زمانی که هر کدام بصورت جداگانه بمصرف می رسند کمتر است!! اثرات آنتاگونیستی موجب کاهش کنترل آفات می شوند. علاوه بر اثرات کاهش دهندگی ممکن است اثرات آنتاگونیستی موجب گیاهسوزی یا phytotoxicity شود!! 4-اثرات افزایش دهندگی: اثرات افزایش دهندگی معمولا بین دو آفت کش در صورت اختلاط رخ نمی دهد و بیشتر ارتباط دارد با افزودن موادی که افزودنی یا additive نامیده می شوند (افزودنی+علف کش) رخ می دهد مثلا افزودن صابون ها یا کود اوره به علف کش ها!! بحث مهم در اختلاط سموم و کودها و یا سایر ترکیبات بحث ناسازگاری است.  ناسازگاری یا Incompatibility زمانی رخ می دهد که اختلاط  دو یا چند سم یا آفت کش موجب عوارض نامطلوب شود! مثلا یک سم یا فرمولاسیونEC  -emulsifiable concentrate را نمی توان با  با یک سم با فرمولاسیون WP -wettable powders اختلاط داد!! یا سمومی که دارای فرمولاسیون EC هستند را نمی توان با قارچکشها یا علف کش ها اختلاط داد!! یا اختلاط سولفات آهن با علف کش های فنوکسی مانند تو فور دی باید اجتناب شود چون باعث کیپ شدن و مسدود شدن شیلنگها و نازل های سم پاش می شود!! عوارض ناسازگاری ممکن است دو جنبه داشته باشد اول جنبه فیزیکی  و دوم جنبه شیمیایی! معمولا عدم سازگاری یا  ناسازگاری بیشتر بصورت شیمیایی بروز پیدا می کند!! ناسازگاری شیمیایی در حقیقت در هم ریختن مولکولهای سموم و کودهای شیمیایی از نظر شیمیایی است ولی در ناسازگاری فیزیکی بیشتر قضیه جنبه فیزیکی دارد مانند رسوب کردن (گیر کردن شیلنگ و نازل ها و...)، کریستالیزه شدن و...!! کودهای محلولپاشی بخصوص کودهایی که دارای چگالی بالایی هستند احتمال عدم ناسازگاری با سموم آفت کش دور از ذهن نیست!! بهتر است برای اطمینان از سازگار بودن کودها و بخصوص سموم لیبل سموم بدقت توسط کشاورزان قبل از مصرف خوانده شود!! از نظر یک تقسیم بندی دیگر ناسازگاری موجب ایجاد 4 حالت می شود اول کم شدن تاثیر سموم یا کودها، دوم رسوب کردن و گیر کردن شیلینگ ها و نازل ها،  سوم گیاهسوزی که علایم مختلفی ممکن است ایجاد کند، چهارم کاهش راندمان سم پاشی مثلا عدم همگونی قطر یا اندازه قطرات سم!! اختلال دو سم با هم بیشتر برای کنترل همزمان دو یا چند آفت مختلف انجام می شود و باید در این مورد بسیار دقت کرد و مخصوصا به سیکل زندگی آفات مورد نظر و در نظر گرفتن مرحله حساس و ضربه پذیر آفت!! مثلا اختلاط فنیتریتیون با کنسالت در اوایل فصل رشد، فنیتریتیون برای کنترل سنک ها و زنجره و آفاتی که در داخل خوشه ها و لابلای دانه ها وجود دارند و کنسالت برای کنترل و عقب انداختن فعالیت طغیانی پسیل پسته در اواسط فصل بهار!! در مورد علف کش ها هم باید دقت زیادی مبذول کرد در اختلاط دو علف کش با هم! چون در مورد اختلاط دو علف کش با هم زیاد مبحث گیاهسوزی مطرح نیست!! و باید به این نکته دقت داشت که دو علف کش تاثیرات آنتاگونیستی روی هم نداشته باشند!! مثلا گلیفوسیت یا رانداپ قابل اختلاط با پاراکوات نیست چون مکانیزم عمل ایندو با هم فرق می کند کاملا! اگر دقت شود در مورد سموم با کیفیت و حتی کودهای محلولپاشی یا کاربرد از طریق فرتیگیشن یا آبکود لیبل آنها در مورد امکان اختلاط توضیحاتی هر چند کوتاه وجود دارد! یک قانون کلی در مورد اختلاط سموم وجود دارد اما باید توجه داشت نهایتا مسولیت اختلاط بر عهده مصرف کننده یا کشاورز است و آن این است که " اگر روی لیبل سم یا کود منعی از نظر اختلاط وجود نداشته باشد می توان اختلاط را انجام داد!! کیفیت سموم و کودها نیز در اختلاط اهمیت زیادی دارد. این احتمال وجود دارد که ناسازگاری بعلت کیفیت پایین کودها و سموم باشد!! باید به این نکته توجه داشت بسیاری از کودها با سموم قابل اختلاط نیستند و بهتر است ابتدا در سطح کم مورد آزمون قرار بگیرند و بعدا در سطح وسیع بمصرف برسند! میتوان تست ناسازگاری کود با سموم را روی چند گیاه یا درخت تست کرد!! اگر ناسازگاری بین سم و کود وجود داشته باشد حداکثر ظرف دو الی 3 روز علایم ناسازگاری روی گیاه بروز پیدا خواهد کرد و این مطلب که بنادرست برخی کشاورزان فکر می کنند که ممکن است ناسازگاری بعد از گذشت چندین روز اتفاق بیفتد و مسولیت مشکلات دیگر باغ را به گردن اختلاط سموم بیاندازند کار صحیحی نیست!! در مورد کودهای حاوی درصد بالای عنصر مس(Cu) یا کودهایی که حاوی عنصر کلسیم(Ca) باید دقت کرد و بهتر است بصورت تنها اسپری شوند. در مورد ترکیباتی که دارای هیومیک اسید بالا هستند باید دقت کرد اختلاط انها با کودهای پتاسیمی بخصوص دارای درصد پتاس بالا در سیستم آبکود یا سیستم محلولپاشی ممکن است ناسازگاری پیش آورند و بهتر است اختلاط صورت نگیرد!! بهر روی بهترین کار این است که ابتدا قبل از هر گونه اختلاط هر سم یا کود به موارد زیر توجه شود 1-لیبل یا برچسب سم یا کود را بدقت مطالعه شود 2- اسیدیته یا pH محلول را چک شود چون ممکن است اختلاط موجب بالا رفتن یا پایین رفتن بیش از حد pH شود که این مشکل را می توان با افزودن بافرها حل کرد 3- قبل از اینکه در مقیاس وسیع اختلاط را تست کنید سعی کنید در مقیاس کم انجام شود و اگر از نظر سازگاری و بخصوص گیاهسوزی مشکلی نبود اختلاط در سطح وسیع انجام شود 4- در مورد اختلاط کودها با سموم باید دقت زیادی کرد چون برخی از کودها تاثیرات زیادی روی pH تانکر می گذارند! 5- برخی از سموم دارای فرمولاسیون پودر وتابل یاWettable Powder هستند قابلیت اختلاط با سموم قابل حل در آب و امولسیفایرها را ندارند! 6- از اختلاط کودها و سموم دارای اسیدیته بالا با کودها و سموم دارای اسیدیته پایین باید اجتناب شود 7- بهتر است بعد از اطمینان از سازگاری سریعا محلولپاشی یا سم پاشی انجام شود چون گذشت زمان بخصوص در مورد آبهای قلیایی موجب تجزیه سم خواهد شد. در مورد اختلاط سموم و کودها نکته مهمی که وجود دارد این است که بهتر است در طول عملیات سم پاشی محلول آب بهم بخورد تا رسوبی در کف تانکر از خود بر جای نگذارد! گاها مشاهده می شود که تانکرها از بهمزن های خوبی بهره نمی برند!! ناسازگاری گاها به وضوح قابل شناسایی نیست و علامت ظاهری چندانی ندارد و ممکن است روی کنترل کنندگی آفت تاثیر سو داشته باشد-بعلت کاهش تاثیر سموم-! در ناسازگاری فیزیکی هنگام اختلاط مشاهده می شود که مواد بخوبی در هم حل نمی شوند! رسوب تشکیل می شود و گاها حالت لایه لایه به خود می گیرند! در ناسازگاری شیمیایی مواد اولیه ای که با هم مخلوط شده اند خاصیت اصلی خود را از دست می دهند و ممکن است به مواد دیگری تبدیل شوند (حتی یک ترکیب جدید) و گسیختگی در ترکیبات اولیه رخ بدهد!! ناسازگاری شیمیایی خیلی مواقع اصلا قابل تشخیص نیست!! سوال اینجاست که چرا ناسازگاری رخ می دهد؟ ماده اصلی و فعال بسیاری از آفت کش ها ممکن است بفرم جامد، مایع و گاز باشد. مواد جامد فعال یک آفت کش ممکن است فرمهای مختلفی داشته باشد مانند فرم مایع!! یک ماده جامد ممکن است در طبیعت بصورت کریستاله یا حتی واکسی یا مومی شکل باشد که ممکن است قابل حل و یا غیرقابل حل در آب باشد. مواد فعال مایع یک آفت کش هم ممکن است دارای وزن مولکولی کم یا زیاد باشند. این ناهمگونی بسیار جالب و در خور توجه است و کارخانجات تولید کننده سموم ابتدا باید این ناهمگونی را تا حد امکان همگون کنند تا به فرمولاسیونی برسند که قابل اسپری کردن یا سم پاشی باشد!! و در حقیقت منشا برخی از ناسازگاری در همین جاست!! بهمین علت فرمولاسیون سموم به اشکال مختلفی از جمله امولسیون ، سوسپانسیون  و....فرموله می شوند! یک نکته مهم دیگر اینجاست که بسیاری از ترکیبات فعالی که ساختار آفت کش ها مورد استفاده هستند باید در حلالهای خاصی فرموله شوند و بعدا این حلال خاص باید قابلیت حل شوندگی مناسب در آب داشته باشد و برخی از ناسازگاری ها بهمین دلیل ناشی می شود که حلال ماده تکنیکال یا اصلی سم کیفیت ندارد و بنابراین هر چه کیفیت سم بهتر باشد عدم ناسازگاری هم کمتر می شود!! همانطور که اشاره شد اسیدیته یا pH در ناسازگاری کودها و سموم اهمیت زیادی دارد!! در مورد اختلاط سموم و کودها بهتر این است که اسیدیته محلول با استفاده از بافرها تنظیم شود در صورت نیاز!! بخصوص در مورد سموم که قلیاییت محلول سم بمرور از تاثیر سموم خواهد کاست (بخصوص سموم ارگانوفسفات). اختلاط علف کش ها با حشره کش ها کار صحیحی نیست و در موارد استثنایی انجام می شود. همانطور که اشاره شد اختلاط ادجونت ها با علف کش ها موجب افزایش کارآیی علف کش ها میشود. جدولی که بعنوان جدول اختلاط سموم از زمان ناصرالدین شاه در ادارات جهاد کشاورزی و...نصب شده کاملا منسوخ و غیر قابل استناد است و باید به این مساله دقت کرد!! اختلاط سموم و کودهای کشاورزی بحثی است بسیار گسترده که نمی شود در این مجال کم به آن پرداخت.

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ٦:٢۳ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٤/٢/۳٠
تگ ها :

دریافت کد وضعيت آب و هوا


  FEED