بررسی بیماری خشکیدگی سرشاخه و شانکر درختان پسته

 

بررسی بیماری خشکیدگی سرشاخه و شانکر درختان پسته

 

   (The survey of die back and canker in pistachio trees)

 

محمد جمالیزاده تاج آبادی

 

 

فارغ التحصیل کارشناسی ارشد گیاهپزشکی( بیماری شناسی گیاهی) دانشگاه تهران

 

email-jmlzdh_mhmmd@yahoo.com

 

 

 

مقدمه

 

بیماری خشکیدگی سرشاخه درختان پسته در سالهای اخیر شیوع زیادی در مناطق پسته کاری استان کرمان پیدا کرده است. اهمیت بیماری بحدی است که در پاره ای از موارد خسارات هنگفتی را به باغداران تحمیل کرده است. در مناطق پسته کاری استان کرمان کمتر باغهایی را می توان یافت که آلوده به این بیماری نباشند. این بیماری اولین بار توسط امینایی( 1384 ) در مناطق مختلف استان کرمان گزارش و عامل آن Paecilomyces  variotii معرفی شد(امینایی و ارشاد، 1368). آلودگی درختان پسته به این بیماری در نواحی مختلف رفسنجان بین صفر تا 85 درصد برآورد شده است( ابوسعیدی، 1379 ). به طور متوسط 17 درصد از باغهای رفسنجان مبتلا به این بیماری هستند( ابوسعیدی و اشکان، 1375 ). بررسی منابع علمی موجود نشان می دهد که تا کنون در کشورهای پسته خیز جهان روی درختان پسته بیش از 53 گونه قارچ گزارش شده است که می توانند در درختان پسته می توانند به نوعی خشکیدگی سرشاخه(die back )، سوختگی(blight ) یا شانکر(canker ) ایجاد کنند( ابوسعیدی و همکاران، 1376). بیماری خشکیدگی سرشاخه و شانکر درختان پسته از نوع شایع در ایران از هیچ کشوری گزارش نشده است و بدبختانه شیوع فروان و سریعی در مناطق پسته کاری استان کرمان پیدا کرده است (جمالیزاده، 1382).

 

 

عوامل ایجاد کننده بیماری

 

امینایی اولین بار عامل بیماری را Paecilomyces  variotii معرفی کرد( امینایی، 1364). موثق ترین بررسی در مورد عوامل ایجاد کننده بیماری و ارتباط آنها با میزبان توسط علایی(1376) صورت گرفته است.  بر اساس بررسی های علایی( 1376) سه قارچ Nattrasia mangiferae، Cytospora sp. و Paecilomyces  variotii به عنوان عوامل اصلی بیماری سر خشکیدگی درختان پسته معرفی شدند( علایی، 1376). بر اساس نمونه برداری های  انجام شده  از مناطق مختلف رفسنجان طی سالهای 1373 تا 1375 ،  از 47 نمونه آلوده جمع آوری شده، 162 جدایه متعلق به 7 جنس جداسازی شده اند( جدول 1). البته بررسی های کامل تری به منظور شناسایی دقیق عامل بیماری لازم است.

 

 

 

جدول 1. فراوانی نسبی قارچهای همراه با بیماری خشکیدگی سرشاخه درختان پسته در رفسنجان( علایی، 1376)

 

Table1. Frequency of fungal isolates associated with die back diseases of pistachio in Rafsanjan.

 

                                                                                                                                                      تعداد جدایه ها و فراوانی نسبی آنها                                                                                     گونه قارچ

(Fungal  species)                                                         (Number of   isolates  and  frequency)

 

Paecilomyces  variotii                                                                              105(64.8%)

 

Cytospora  sp.                                                                                         22(13.6%)                     

 

Coniothyrium  sp.                                                                                       10(6.2%)

 

Alternaria  sp.                                                                                              8(5%)

 

Ulocladium  sp.                                                                                            7(4.3%)

 

Nattrasia  mangiferae                                                                                   5(3.1%)

 

Furarium  sp.                                                                                                4(2.4%)

 

Fusarium  equiseti                                                                                         1(0.6%)

 

 

   

نشانه های بیماری

 

علایم بیماری به صورت سیاه شدگی( (necrosis پوست در سر شاخه ها نمایان می شود. شروع سیاه شدگی در اکثر موارد از محل زخم های هرس یا زخم هایی است که به صورت ناخواسته روی درخت ایجاد می شود( جمالیزاده، 1382). به تدریج ناحیه نکروزه به طرف پایین سرشاخه پیشرفت کرده و دور تا دور  سرشاخه را فرا گرفته و از آن قسمت به بالا سزشاخه ها خشک می شوند. به مرور ناحیه سیاه شده پیشروی کرده و موجب ایجاد شکاف در شاخه ها و حتی طوقه اصلی درخت می شود. قسمت های آلوده کمی فرو رفتگی دارند و به صورت نوارهای تیره ظاهر می شوند. ناحیه نکروزه در اکثر موارد سطحی است و به قسمت های عمیق چوب نمی رسد. زمانی که آلودگی  شاخه را فرا گیرد قسمت های انتهایی شاخه شامل برگها، جوانه ها . خوشه ها به صورت کامل پژمرده و چروکیده می شوند( سمیع و همکاران، 1384).

 

چرخه عوامل ایجاد کننده بیماری

 

قارچ های ایجاد کننده بیماری  خشکیدگی سرشاخه درختان پسته به عنوان قارچهای فرصت طلب یا قارچهایی هستند که برای ایجاد آلودگی نیاز به راه  نفوذ دارند. کوچکترین زخم و آسیب روی قسمت های مختلف سرشاخه کافی است که قارچ  های عامل بیماری به پوست سرشاخه نفوذ پیدا کنند. آلودگی از طریق زخم های مکانیکی ناشی از هرس، محل تغذیه حشرات چوبخوار، محل جدا شدن خوشه از شاخه ها، ترکهای ناشی از سرما و یخبندان و آفتاب سوختگی ایجاد می شود. قار چهای ایجاد کننده بیماری در هنگام مساعد شدن شرایط تغذیه ای و دمایی شروع به رشد و تولید مثل می کنند. تولید مثل غیر جنسی قارچ های عامل بیماری موجب تولید اسپور های غیر جنسی( کنیدیوم ها) می شود. کنیدیوم های رها شده از کنیدیوفورها به دنبال میزبان جدید می روند. کنیدیوم ها توسط حشرات، ادوات آلوده و باد قابل انتقال به شاخه های سالم هستند. اسپورهای فراوان رها شده در فضای پیرامون باغ ها به محض پیدا کردن زخم، روی آن استقرار پیدا کرده و شروع پیشروی می کنند و به تدریج موجبات گسترش بیماری و خشکیدگی سر شاخه ها می شوند.  زمستان گذرانی قارچ به صورت میسیلیوم در کانون های آلودگی واقع در شاخه ها و سر شاخه ها انجام می شود. در بهار و بمحض مساعد شدن شرایط دمایی،  فعالیت قارچ های عامل بیماری شروع می شود(جمالیزاده، 1382 ).

وقوع آلودگی در تمام فصول سال اتفاق می افتد اما بیشترین آلودگی در زمان هرس و برداشت محصول اتفاق می افتد. در منطقه رفسنجان فعالیت عامل بیماریزا  از  اواسط خرداد  شروع می شود در تیر و مرداد بیشترین پیشرفت را دارد و به تدریج در پاییز رشد و پیشرفت بیماری کاهش می یابد( سمیع و همکاران، 1384). حرارت نقش مهمی در پیشرفت و استقرار بیماری دارد. علایی(1376) نشان داد که شاخه های مایه زنی شده با قارچهای ایجاد کننده بیماری که در طول روز بیشتر در معرض تابش خورشید قرار داشتند به علت وجود دمای بالاتر نسبت به شاخه هایی که در سایه بودند و یا کمتر  در معرض تابش خورشید قرار می گرفتند ، زودتر پژمرده و خشک می شدند(علایی، 1376). فعالیت قارچهای اصلی ایجاد کننده خشکیدگی سرشاخه یعنی Nattrasia mangiferae، Cytospora sp. و Paecilomyces  variotii در دماهای 5 و 43 درجه سانتی گراد متوقف می شود(سمیع و همکاران، 1384).

مشاهدات حاصل از مایه زنی جدایه های قارچی بیماریزا در گلخانه روی نهالها و در شرایط باغی(in vivo )، روی درختان اوحدی نشان داد که قارچ  Nattrasia mangiferae  نسبت به دو قارچ دیگر(Cytospora sp. و Paecilomyces  variotii) از توانایی بیماری زایی بیشتری برخوردار است و می تواند در عرض کمتر از دو هفته موجب خشکیدگی و شانکر شاخه های مایه کوبی شده می شود(علایی، 1376). مشخص شده حساسیت  ارقام پسته  نسبت به این بیماری متفاوت است. پایه اهلی رقم بادامی ریز زرندی  مقاوم ترین و رقم اوحدی حساس ترین رقم نسبت به این بیماری گزارش شده است(علایی، 1376). مشخص شده در  با غهای با تغذیه و آبیاری  مناسب و به موقع این بیماری کمتر شیوع دارد. در هر صورت در درختان شاداب و جوان بیماری کمتر اجازه نفوذ و گسترش پیدا می کند. عدم تعادل تغذیه ای به ویژه کمبود پتاسیم موجبات تشدید بیماری را فراهم می آورد. نقش پتاسیم در کاهش دادن بیماری قابل توجه است. نمونه های برگ تجزیه شده باغهای آلوده، 80 درصد کمبود پتاسیم را نشان می دهند(سمیع و همکاران، 1384).

 

 مدیریت مبارزه با بیماری

 

-هرس شاخه های آلوده به میزان  10 تا 15 سانتی متر از زیر قسمت سیاه شده و سوزاندن آنها

-ریشه کنی و سوزاندن درختهای آلوده (Eradication )

-تقویت درختان با روش های به زراعی( کود دهی مناسب، آبیاری منظم)

-پرهیز از ایجاد زخم های ناخواسته روی سرشاخه ها

-ضد عفونی ادوات هرس با محلول های قارچ کش مانند بردو

--محلول پاشی درختان با محلول 2 تا 3 در هزار اکسی کلرور مس بعد از هرس یا برداشت محصول

-استفاده از ارقام مقاوم به عنوان پایه(بادامی ریز زرندی)

 

 

منابع

 

ابوسعیدی، د. 1379. بیماریهای پسته. انتشارات معاونت امور باغبانی، 13 صفحه.

 

اشکان، م.، ابوسعیدی، د. و ارشاد، ج. 1376. بررسی علل خشکیدگی و شانکر درختان پسته در رفسنجان. مجله بیماریهای گیاهی. جلد 33، صفحات 26-15.

 

امینایی، م. 1364. بیماری خشکیدگی و مرگ سرشاخه های درختان پسته در اثر حمله قارچ Paecilomyces  variotiiدر مناطق پسته کاری استان کرمان. گزارش پژوهشی موسسه تحقیقات پسته، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، صفحات 118-114.

 

ابوسعیدی، د و اشکان، م. 1375. بررسی جنبه های مختلف بیماری خشکیدگی سرشاخه های درختان پسته در استان کرمان. گزارش پژوهشی موسسه تحقیقات پسته رفسنجان، صفحات 21-12.

 

 امینایی، م و ارشاد، ج. 1368. بیماری خشکیدگی سرشاخه های درختان پسته در استان کرمان. خلاصه مقالات نهمین کنگره گیاهپزشکی ایران. دانشکده کشاورزی دانشگاه مشهد، صفحه 82.

 

علایی، ح. 1376. بررسی اتیولوژی بیماری خشکیدگی سرشاخه های درختان پسته در رفسنجان. پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه تربیت مدرس تهران، 101 صفحه.

 

جمالیزاده، م. بررسی سبب شناسی خشکیدگی سرشاخه درختان پسته در رفسنجان. سمینار دوره کارشناسی دانشگاه شهید باهنر کرمان. 26 صفحه.

 

سمیع، م.، علیزاده، ع و صابری ریسه، ر. 1384.آفت ها و بیماری های مهم پسته در ایران و مدیریت تلفیقی آنها. انتشارات جهاد دانشگاهی واحد تهران، 301 صفحه.

 

+


دریافت کد وضعيت آب و هوا


  FEED