مواد هیومیکی و نقش آنها در افزایش عملکرد و بهبود فاکتورهای تغذیه ای در درختان پس

مواد هیومیکی و نقش آنها در افزایش عملکرد و بهبود فاکتورهای تغذیه ای در درختان پسته-منابع و تکنولوژی تولید-بخش پایانی

نوشته: مهندس محمد جمالیزاده-کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی

Email: jmlzdh_mhmmd@yahoo.com

 

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

مواد هیومیکی بصورت طبیعی در خاک وجود دارند و منابع مختلفی برای مواد هیومیکی ذکر شده است. هر جا که میزان کربن آلی بالا باشد مواد هیومیکی مانند اسیدهای فولویک و هیومیک هم وجود دارند. معمولا در خاکهای زراعی میزان یا درصد کافی از اسیدهای هیومیک و فولویک وجود ندارد و حتما باید ایندسته مواد را به خاک اضافه کرد. میزان هیومین (Humin) و اسیدهای هیومیک (Humic acid) در خاک نسبت به آب بالاتر است چون حلالیت کمی در آب دارند ولی در مورد فولویک اسید (Fulvic acid) این قضیه عکس است چون حلالیت فولویک اسید در آب بسیار بالاست و فولویک اسید هم در خاک و هم در آب می تواند وجود داشته باشد. معمولا کودهای حاوی مواد هیومیکی را از منابعی بدست می آورند که دارای کربن آلی فوق العاده بالا باشند منابعی مانند زغال سنگ و ... روش های یا متدهای مدیریتی خوبی در جهت افزایش مواد هیومیکی و بالا بردن میزان آنها در خاک وجود دارد از جمله ایجاد تناوب زراعی، استفاده از کودهای شیمیایی و آلی مناسب و غیرمضر، کاشت گیاهان تیره لگومینه یا لوبیاسانان، شخم منظور فروبردن گیاهانی که بعنوان کود سبز مورد استفاده قرار می گیرند، بازیابی موادی که منشا آلی دارند (بقایای حیوانات و گیاهان و ...)، اضافه کردن یا تولید کمپوست در خاکها. نکته جالب در مورد مواد هیومیکی این است که شخم زدن بیش از حد خاک موجب تخریب مواد هیومیکی خاک می شوند. شخم بیش از حد می تواند برای مواد هیومیکی موجود در خاک خطرناک باشد. اضافه کردن بیش از حد کودهای شیمیایی یا مواد مضری که روی ماکرو و میکروارگانیسم های خاک مضر باشند اثر سو روی ذخیره هیومیکی خاکها خواهد داشت. سرعت تشکیل مواد هیومیکی در خاک بسیار پایین است و باید قدر این مواد را بخوبی دانست. استفاده از کودهای N, P, K که بهمراه مواد هیومیکی فرموله شده باشند همانطور که قبلا اشاره کردیم میزان مصرف ایندسته از کودها را بشدت پایین می آورد و شدیدا مقرون به صرفه می باشد. دو منبع اصلی مواد هیومیکی در طبیعت لیگنیت (lignites) و لیوناردیت (leonardites) هستند. اگر چه ایندسته مواد بصورت طبیعی با غلظت یا درصد کمی در طبیعت وجود دارند اما با درصدهای بالا و بصورت عمده در تولید کودهای حاوی مواد هیومیکی (اسید هیومیک، اسید فولویک و ...) در کارخانجات تولید کننده کودهای کشاورزی بمصرف می رسند. بهترین منبع برای تولید کودهای هیومیکی leonardites است. Leonardites دارای درصد بالایی از مولکولهای فشرده شده Fulvic acid در ترکیب خودش است. معادن زیادی از سنگ معدن leonardites در طبیعت وجود دارد  بنابراین کیفیت ماده هیومیکی تولید شده بسیار متفاوت است. این نکته بخصوص در مورد کودهای هیومات (Humate fertilizer) بسیار حایز اهمیت است. کیفیت یک کود هیومیکی در آزمایشگاه تعیین می شود و از روی لیبل محصول نمی توان در مورد کیفیت کود نظر داد. بر خلاف نظر و گمان بسیاری از کارشناسان تقریبا هیچ آزمایشگاه روتینی که ما فکر می کنیم که مثلا کود هیومات پتاسیم را بدهیم و به ما درصد یا مقدار مواد موجود را بدهد وجود ندارد و باید توجه داشت که کیفیت یک کود هیومیکی در مزرعه یا باغ تعیین می شود. باید یک برند هیومیکی را تست کرد تا از کیفیت آن اطمینان حاصل کرد و تجزیه شیمیایی یک کود هیومیکی در آزمایشگاه بمنظور تعیین درصد دقیق عناصر یا مواد متشکله یک حرف بیخود است. یکی از اعضای هیات علمی یکی از  موسسه تحقیقات کشاورزی ایران که انسان بسیار شیادی است این حرف را بخورد کارشناسان بیسواد داده که در ایران آزمایشگاهی بمنظور تعیین درصد عناصر کودهای هیومیکی وجود ندارد غافل از اینکه در خارج از ایران هم چنین چیزی صحت ندارد و باز هم باید تاکید کرد که کیفیت یک کود حاوی مواد هیومیکی فقط در مزرعه یا باغ تست می شود نه در آزمایشگاه یا لابراتوار. بهترین تست برای کیفیت سنجی یک کود حاوی مواد هیومیکی در باغات پسته این است که چند کود با برند های مختلف را از بازار آزاد تهیه کرد (حاوی حدااقل 15 درصد هیومیک و فولویک اسید) و روی درختان بر اساس دستوالعمل از طریق پاشش روی برگ یا کاربرد در خاک تست کرد. معمولا کودهای حاوی مواد هیومیکی را بصورت مخلوطی از اسیدهیومیک و اسیدفولویک فرموله می کنند. حتی الامکان از کود هایی که فقط بصورت خالص حاوی هیومیک اسید باشند باید خودداری کرد. پاشش یا کاربرد بر اساس دستورالعمل بسیار حایز اهمیت است بصورت تصادفی و بدلخواه نمی توان از هر غلظت یا دوزی از کودهای هیومیکی استفاده کرد. پروسه تولید یک کود هیومیکی در کارخانجات معتبر و پیشرفته بسیار جالب و تا حد زیادی منحصر به آن کارخانه و مربوط به محققینی است که در قسمت R&D آن کارخانه کار می کنند. شکستن مولکولهای leonardites و استخراج هیومیک و فولویک از آنها و ترکیب آنها با میکرو و ماکرو مولکولها جزو رموز و فنون کوزه گری یک کمپانی است. مثلا موارد متعددی وجود دارد که 2 یا چند کود هیومیکی دارای درصدهای فولویک و هیومیک کاملا مشابه اثرات بسیار متفاوتی داشته اند یکی بسیار عالی یکی متوسط و یکی غیر قابل قبول. برخی کمپانی های معتبر کودهای کشاورزی چندسالی است که کودهای هیومیکی و فولویکی را با درصدهایی از هورمون های اکسین و جیبرلین و سیتوکینین فرموله می کنند که در پاره ای موارد تاثیرات بسیار شگرفی از خود بر جای گذاشته اند. در مورد پسته نیز بنده چنین تجربه ای را داشته ام اما بدلایل متعدد برند کود را بیان نمی کنم. اخیرا کوشش های زیادی بمنظور تولید مواد هیومیکی مصنوعی صورت گرفته و حتی فرمولهای شیمیایی و مولکولی ترکیبات هیومیکی بازشکافی و تولید شده اما در عمل و در شرایط مزرعه هیچکدام کارآیی هیومیک و فولویک اسیدهای استخراج شد ه از معادن leonardites را نداشته اند. اخیرا تحقیقات وسیعی صورت پذیرفته تا ماده ای بینابینی تولید کنند که هم خاصیت هیومیک اسید و هم خاصیت فولویک اسید را داشته باشد که بگفته آقای دکتر Dr. Robert E. Pettit (دانشیار بخش علوم خاک دانشگاه َA&M در هیستون تگزاس) تلاشها در حال پیگیری و ثمردهی است. به امید روزی که بتوانیم تکنولوژی کودهای هیومیکی را بومی کنیم و کودی هیومیکی و مناسب و موافق با شرایط باغات پسته ایران تولید کنیم.

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ۱٢:٠٠ ‎ق.ظ روز ۱۳٩۱/٢/۱٧
تگ ها :

دریافت کد وضعيت آب و هوا


  FEED