مروری بر صابونها و شوینده های شیمیایی که همراه سموم آفت کش بمنظور کنترل بهتر آفا

مروری بر صابونها و شوینده های شیمیایی که همراه سموم آفت کش بمنظور کنترل بهتر آفات در باغات پسته مصرف می شوند-قسمت اول

نوشته: مهندس محمد جمالیزاده-کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی

Email: jmlzdh_mhmmd@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

کاربرد صابونها بمعنای عام سابقه ای نسبتا طولانی در باغات پسته بمنظور مبارزه با آفات مختلف پسته دارد. صابون ها معمولا مواد شیمیایی هستند که به نسبت مشخصی به همراه سموم به تانکرهای سم پاش اضافه می شوند و روی درختان پاشیده می شوند. در مورد آفت شیره خشک که تولید شکرک و قطرات چسبناک روی برگها می کند افزودن مواد صابونی بمعنای عام می تواند موثر واقع شود و نتایج نسبت به کاربرد سم بصورت تنها رضایتبخش تر است. در 2 مقاله سعی می کنیم که ایندسته مواد را بهتر بشناسیم و مزیا و معایب آنها را بصورت علمی و دقیق موشکافی کنیم. در بسیاری از موارد کشاورزان و حتی کارشناسان اطلاع دقیقی از معنای افزوننده Adjuvent))، صابون ( Soap)، تشدید کننده ها (Synergists)،سورفوکتانتها ( Surfactant) و...ندارند و همه اینها را بعنوان کلی صابونها می شناسند. همانطور که میدانیم بسیاری از آفت کش ها در زمان فرموله شدن و بسته بندی در یک حامل یا حلال (carrier) فرموله می شوند این حلال در بسیاری از موارد از مشتقات نفتی است. در مورد سموم با تکنولوژی بالا ماده حامل آب است. آب بودن ماده حامل سم علاوه بر افزایش حلالیت سم در مخزن حاوی سم (تانکر سم پاش) می شود اثرات سو زیستی کمتری هم خواهد داشت. امروزه در بسیاری از کارخانجات پیشرفته سموم کشاورزی در دنیا مانند شرکت بایر کراپ ساینس ماده حامل سم آب است و مشتقات نفتی بعنوان حامل سم سالیان نسبتا زیادی است که از چرخه تولید سموم حذف شده ولی متاسفانه  در ایران کارخانجات سموم کشاورزی از مشتقات نفتی بعنوان carrier سم استفاده می کنند. وجود لایه مومی (ٌwaxy layer) روی بدن حشرات و حتی گیاهان و قارچها مانع نفوذ مناسب سم به داخل آنها می شود برای غلبه بر این مانع یا سد باید از Adjuvent استفاده شود. Adjuvent موجب نفوذ سم به داخل بدن حشرات می شود اما باید توجه داشت استفاده نامناسب و غیر صحیح از Adjuvent ها موجب صدمه به گیاهان خواهد شد. افزوننده ها یا Adjuvent بعنوان یک واژه کلی در مورد تمام مواد شیمیایی و غیر شیمیایی اطلاق می شود که موجب بهتر شدن یا افزایش دادن اثر سم روی آفت یا target می شوند. افزوننده ها شامل موادی همچون سورفوکتانت (Surfactant)، مواد کاهش دهنده کشش سطحی، روغن های گیاهی، مواد ضد کف (anti foaming)، مواد کاهش دهنده یا تعدیل کننده pH (Buffering agent) و....می شوند. سورفوکتانتها گروهی از  افزودنی ها یا Adjuvent هستند که موجب پخشندگی، تر شدگی و تعلیق بیشتر محلول سم و نهایتا افزایش کارآیی آن می شوند. بسیاری از سموم نیاز به افزودن Adjuvent دارند و همچنین برخی دیگر از سموم نیازی به افزدونی ندارند. افزدونی ها یا Adjuvent ها در مورد بسیاری از سموم آنقدر مهم هستند که ممکن است عدم کاربرد آنها بهمراه سم موجب کاهش 30 تا 50 درصدی تاثیر سم (بصورت جداگانه) روی آفت شوند. فکر اشتباه بسیاری از کارشناسان و کشاورزان این است که هر چه غلظت Adjuvent بیشتر باشد تاثیر سم بیشتر است در صورتی که به اثبات رسیده که افزودن غلظت Adjuvent نتنها موثر نیست بلکه بشدت برای گیاه مضر است و آسیب جدی به برگها و درختان خواهد زد.

طرز کار یک Adjuvent چگونه است؟

هر مولکول آب مانند یک آهن ربا دارای یک قطب مثبت (مولکول H+) و یک قطب منفی (مولکول O2-) است. هنگامی که مقدار زیادی از مولکولهای آب روی هم و یا در کنار هم و در یک جای محدود جمع شوند (مثلا سطح برگ یا سطح بدن حشرات) قطب های مثبت و منفی همدیگر را جذب می کنند. این جذب موجب بروز پدیده ای بنام کشش سطحی آب (Surface tention) خواهد شد و بنابراین افزایش کشش سطحی موجب کاهش جذب و نفوذ سم در داخل بافت و همچنین غلطیدن قطرات سم از روی برگها و افزایش پرت خواهد شد. اضافه کردن Adjuvent ها موجب کاهش کشش سطحی و افزایش نفوذ سم به داخل حشره یا بافت گیاه خواهد شد. Adjuvent ها علاوه بر کاهش دادن و شکستن کشش سطحی محلول سم موجب افزایش قدرت چسبندگی، پخشندگی قطرات سم خواهد شد. کاهش کشش سطحی محلول سم موجب خواهد شد پوشش مناسبتری از سم روی آفت مورد نظر یا گیاه مورد نظر داشته باشیم و راندمان سم پاشی بالا خواهد رفت. کیفیت موادی که بعنوان Adjuvent مورد استفاده قرار می گیرند بسیار مهم است تقریبا در بازار تولیدات ایرانی Adjuvent وجود ندارد که از کیفیت و کارآیی مناسبی برخوردار باشد و یا حداقل من ندیدم. استفاده از مواد شوینده شیمیایی مانند صابون ها و مایعات ظرفشویی نتنها مشکلی را حل نمی کند بلکه بشدت مضر است چون علاوه بر افزایش درجه قلیایت محلول سم موجب صدمه جدی به برگها می شود. متاسفانه چون بازار خوبی از نظر مواد صابونی بمعنای کلی در مناطق پسته خیز درست شده هر ننه قمری یک جور صابون درست کرده و بخورد کشاورزان نافهم می دهد در حالیکه بسیاری از این صابون ها بسیار مضرند. در مورد یک Adjuvent مناسب باید به این نکته توجه شود که قدرت کف کنندگی یا Foaming صابون ها هر چه کمتر باشد ضرر و صدمه آن به گیاه کمتر خواهد بود. مایعات ظرفشویی بویژه مارک ریکا بشدت کف زا و مضر برای مصرف در باغات پسته هستند. در مورد یک Adjuvent سعی بر این است که این ماده ضد کف یا antifoaming باشد و هر چه قدرت کف کنندگی یک Adjuvent کمتر باشد بهتر است. در مورد کارخانجات با تکنولوژی بالا سعی بر این است که Adjuvent تولید شده بقولی آچار فرانسه باشد یعنی ضد کف (antifoaming)، بافرکننده یا تعدیل کننده pH (Buffer)، سورفوکتانت (Surfactant). در تهیه یک صابون مناسب که در مارکت ایرانی و تولیدات ایرانی وجود ندارد باید Adjuvent خرید که هر 3 کارآیی را داشته باشد یعنی antifoaming، Buffer و همچنین Surfactant. استفاده از روغن های ولک بعنوان  افزوننده به سموم یا Adjuvent یک اشتباه فاحش در مورد مبارزه با آفات پسته است. روغن های ولک بشدت مضر و کشنده برای درختان پسته هستند و اگر سودی داشته باشند ضررشان بمراتب بیشتر از سودشان است. استفاده از روغن های ولک تحت هر عنوان و شرایطی نتنها سودی ندارند بلکه بشدت مضر و کشنده است. امروزه موادی که بعنوان Adjuvent به سموم اضافه میشوند بسیار متنوع شده اند و کارآیی ایندسته مواد بویژه سینرژیستها (تشدید کننده های اثر سموم) در کشورهای پیشرو بخوبی به اثبات رسیده. دانشجویان و اساتید بسیاری زیادی در کشورهای پیشرو از  تحقیقات مستر و پی اچ دی  را در مورد ایندسته مواد می گذرانند و نتایج بسیار درخشان بوده است. برخی از مواد Adjuvent اینقدر موثر بوده اند که همردیف سموم از نظر تاثیر طبقه بندی شده اند و گاهی اضافه نمودن یک Adjuvent میزان مصرف سم را به نصف و حتی کمتر تقلیل داده است و بنابراین از نظر کاهش اثرات سو زیست محیطی هم بسیار مفید فایده خواهد بود. در مورد شیره خشک یا پسیل پسته که مهمترین آفت موجود در باغات پسته ایران است و سالیانه خسارات میلیاردی به بار می آورد استفاده از Adjuvent می تواند بسیار مفید باشد و میزان مقاومت حشره را نسبت به سموم کاهش دهد. جای سوال اینجاست که محقیقین ما کجا هستند و چه کاری می کنند. چرا پروژه ای برای تست مواد Adjuvent بصورت جداگانه یا بهمراه سموم روی شیره خشک انجام نشده و اگر شده نتایج کجا هستند؟ یاد گرفتیم مفت بخوریم و تن پروری کنیم و متاسفانه به مصرف مواد مخدر بپردازیم و چرت بزنیم بجای تحقیقات اصولی و کاربردی. امروزه در بازار جهانی نزدیک به 400 محصول Adjuvent به کشاورزان معرفی شده اند شامل سورفکتانتها، سینرژیستها ها و ...... از نظر طبقه بندی Surfactant به چند گروه طبقه بندی میشوند شامل سورفکتانتها آنیونی (Anionic Surfactants) که دارای بار منفی هستند اگر چه دارای قدرت پخشندگی بالا هستند اما بشدت کف زا یا Foaming هستند این مواد مانند شامپوها و شوینده های موی سر دارای ammonium laureth sulfate هستند. توصیه ای به استفاده از این مواد برای مبارزه با آفات پسته بصورت تنها یا بعنوان افزودنی نمی شود چون نتنها موجب ایجاد کف بسیار بالا می شوند و برای برگها مضرند و موجب اختلال در سم پاشی بعلت گرفتگی شیلنگ می شوند بلکه موجب افزایش pH می شوند. دسته دوم Surfactant ها Cationic Surfactants یا سورفوکتانتهای کاتیونی هستند ایندسته مواد دارای بار مثبت هستند و بشدت برای گیاهان مضرند بعلت اختلالاتی که در غشای سلولهای گیاهی بوجود می آورند و تعادل یونی غشا را بر هم می زنند. ایندسته مواد جزو مواد اصلی شوینده در بهداشت و پالودن سطوح بسیار کثیف کاربرد دارند اما متاسفانه بسیاری از کشاورزنماها روی به استفاده از این مواد برای مبارزه با شیره خشک آورده اند مثلا تاید و مواد شوینده قوی که البته از ابداعات ایندسته افراد است و هر چه هم به آنها بگوییم نمی فهمند چون خر را نمی توان ملا کرد. دسته سوم از سورفوکتانتها سورفوکتانتهای آمفوتریک هستند (Amphoteric ). ایندسته مواد اگر چه بعنوان حامل یا Carrir ممکن است در ساختار سموم  به نسبت های بسیار تنظیم شده و دقیق وجود داشته باشند اما بعنوان یک سورفوکتانت هیچ جایگاهی در استفاده بمنظور افزودنی به سموم ندارند و کابرد آنها باید بسیار حساب شده باشد و این از توان کشاورز و بسیاری از کارشناسان خارج است. دسته بعدی از سورفوکتانتها و مهمترین آنها از نظر کاربرد در کشاورزی سورفوکتانتهای غیر یونی یا Nonionic surfactants هستند. ایندسته از مواد دارای بار مثبت یا منفی نیستند. اگر درست استفاده شوند هیچ صدمه ای به گیاه نمی زنند و باید دقت کرد که از ایندسته مواد برای افزودنی یا صابون به سم استفاده کرد. کاربرد ایندسته مواد باعث شکست و کاهش کشش سطحی و افزایش نفوذ و پایداری سم خواهد شد. باید توجه داشت اگر چه استفاده از مواد تر کننده یا Wetting matter در ترکیب یک Adjuvent می تواند بسیار موثر باشد اما افزدون بیش از حد مواد تر کننده خطرناک است و نتنها سودی ندارد بلکه مضر است.

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ۱٠:٤٧ ‎ق.ظ روز ۱۳٩۱/۳/٤
تگ ها :

دریافت کد وضعيت آب و هوا


  FEED