مروری بر جذب برگی، توزیع و انتقال عنصر روی (Zn) در پسته

مروری بر جذب برگی، توزیع و انتقال عنصر روی (Zn) در پسته

نوشته: مهندس محمد جمالیزاده-کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی-مدرس دانشگاه- عضو انجمن پسته ایران

Email: jmlzdh_mhmmd@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکرمنبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

محلولپاشی عناصر غذایی مختلف روی برگها روشی بسیار رایج در کشاورزی امروز دنیاست. هیچ کشور پیشرویی از نظر کشاورزی را نمی توان یافت که محلولپاشی عناصر بمنظور تغذیه نباتات رایج نباشد بجز کشور عزیزمان ایران. محلولپاشی استاندارد عناصر بخصوص در درختان پسته کلید موفقیت هر باغدار پسته ای می تواند باشد. هیچ روشی موثرتر، سریعتر و ارزانتر از محلولپاشی بمنظور نجات باغات پسته وجود ندارد. محلولپاشی عناصر روی درختان هم مانند هر روش دیگری محدودیت های خاص خود را دارد از جمله محدودیتهای انتقال و گذر عناصر از برگها و نفوذ عناصر از برگ به سیستم آوندی درختان پسته است. مرحله اول هر محلولپاشی گذر عناصر از لایه مومی یا کوتیکول برگها و داخل شدن عناصر به داخل سلولهای اپیدرمیس برگ است. یک مزیت عمده عناصری که محلول پاشی می شوند نفوذ مستقیم آنها به داخل سیستم آوند آبکش گیاه یا phloem است. یکی از دلایلی که محلولپاشی در درختان پسته یا هر گیاه دیگر رضایتبخش و سریع الاثر است باز توزیع یا redistribution این عناصر در درختان است. محلولپاشی عناصر میکرو در گیاهان(درختان پسته) بصورت معمول دارای حرکتی کند است یا اصطلاحا mobility is low. به همین دلیل است که محلولپاشی عناصر میکرو در درختان پسته معمولا نسبت به محلولپاشی سایر عناصر ماکرو یا کودهای تحریک کننده یا biostimulator کمی دیر جواب تر بنظر می رسد و اثرش بمرور هویدا می شود. در باغات پسته ای که زردی های ناشی از عناصر میکرو بویژه کمبود آهن (Fe) دارند بهبود زردی ها معمولا پروسه ای تدریجی و زمانبر است و دلیل اصلی هم تحرک کم این عناصر در محیط برگها و کلا در گیاه است. کم تحرکی عناصر میکرو بویژه در مورد عنصر روی( Zn) که یکی از عناصر اساسی در تغذیه و بهبود فاکتورهای رشدی درختان پسته است می تواند مشکل آفرین باشد. مقدار جذب عناصر میکرویی که بصورت کلاته شده نیستند فاجعه بار بنظر می رسد. در یک تحقیق علمی ثابت شده که از کل کود غیر کلاته عنصر روی (Zn) که بر روی برگها درختان مرکبات پاشیده شده بود فقط دو دهم درصد (0/2) جذب برگها شده که اصلا نتیجه جالبی نیست. همانطور که اشاره شد اگر چه درصد بالایی از عناصر میکرو اگر بصورت کلاته شده باشند قابل جذب می شوند اما باز هم محدودیت در جذب عنصر روی حتی بصورت کلاته شده یکی از معضلات مهم بشمار می آید. در مورد نقش مهم عنصر روی (Zn) در درختان پسته به حد کافی مطلب وجود دارد که خوانندگان میتوانند در منابع مختلف به آنها دسترسی پیدا کنند  از جمله تشکیل و تثبیت گره های زایشی در درختان پسته و همچنین نقش مهم عنصر روی در ساختار هورمون کسین یا اسید ایندول استیک (IAA). نتایج تحقیقات مختلف نشان داده که میزان تحرک عنصر روی (Zn) بصورت کلاته و غیر کلاته (کاربرد محلولپاشی) دارای تنوع بسیار زیادی است از 2/0 درصد بگیر تا بیش از 80 درصد. جذب و انتقال عنصر روی (Zn) از طریق برگهای جوان بسیار بیشتر از برگهای پیر و بالغ است و این ثابت می کند بر خلاف بسیاری از تصورات و نظرات بسیاری از افراد یا کارشناسان محلولپاشی عناصر میکرو بویژه عنصر روی (Zn) در اوایل فصل می تواند بسیار مفیدتر از زمانی باشد که برگها به حالت بلوغ رسیده اند چون همانطور که اشاره شد میزان جذب روی (Zn) در برگهای جوان بمراتب بیشتر از برگهای مسن در درختان پسته است. میزان جذب و بازتوزیع عنصر روی در برگهای بالغ 2 درصد و  در برگهای جوان و نورس حدود 6 و نیم درصد در یک تحقیق برآورد شده است. مطالعات دیگری هم وجود دارد که این نتایج را به اثبات رسانده است. اگر چه میزان جذب و بازتوزیع عنصر روی (Zn) در گیاهان مختلف، اختلاف یا variation زیادی دارد. محلولپاشی عنصر روی (Zn) روی درختان پسته موجب خواهد شد مقدار کافی روی (Zn) به ریشه، ساقه و برگها و میوه درختان پسته برسد و این راندمان کار را بالا می برد و انرژی کمتری از درخت می گیرد بخصوص در شرایط خاک و آب باغات پسته در کرمان که بدلیل فیکس بودن روی (Zn) در بسیاری از نقاط در خاک بدلایل گوناگون، محلولپاشی روی (Zn) می تواند بسیار کارساز باشد. استفاده از کودهای روی(Zn) باکیفیت کلاته شده و د ارای حلالیت بالا در آب می تواند کمبود روی (Zn) که یکی از شایعترین کمبودها در درختان پسته است را جبران کند. هر چه حلالیت یک کود میکرو در آب بالا باشد انتقال یا translocation آن در گیاه بیشتر و بهتر خواهد بود. محلولپاشی کودهای میکرو پشت سر هم و بدون در نظر گرفتن یک بازه حداقل 15 روزه در درختان پسته یک اشتباه رایج است که متاسفانه بسیاری از کشاورزان مرتکب آن می شوند. کودهای میکرو چون دارای تحرک کم در برگها هستند پروسه جذبشان زمانبر است و بنابر این سریع الجذب نیستند. جذب عنصر روی رابطه  معکوسی با جذب عنصر کلسیم (Ca) در ریشه ها و محیط جذب برگ در پسته دارد. بنابراین در بسیاری مواقع روی لیبل بسیاری از کودهای میکرو با کیفیت نوشته شده از کاربرد کودهای کلسیمی (Ca) بصورت اختلاط با کودهای میکرو المینت جدا پرهیز شود. در رابطه با ریشه های درختان پسته نیز عمل و عکس والعمل یا Intraction عنصر کلسیم (Ca) و روی (Zn) جالب است بصورتی که اگر مقدار هر کدام از عناصر در محیط ریزوسفر ریشه درختان بیشتر شود علامت کمبود آن یکی بیشتر می شود. در باغات پسته ای که میزان فوق العاده ای از گچ خام یا شوره بمنظور بهبود خواص خاک و رفع یا کاهش مسومیت به بور (B) یا شوری ها (Nacl) استفاده شده است بشدت کمبود عنصر روی (Zn) را نشان می دهند چون Ca فوق العاده در خاک میزان جذب روی (Zn) را کاهش داده است. نکته بسیار جالب و شگفت آور این است که اگر مقدار کاتیون های Zn و Ca اگر به یک نسبت مشخص و معین در برگها و خاک وجود داشته باشند (بالانسینگ عناصر) نتنها خللی در جذب هر کدام توسط ریشه یا برگها پیش نمی آید بلکه میزان جذب هر دو عنصر بصورت شگفت انگیزی بالا خواهد رفت. بحث بالانسینگ عناصر در کودهای محلولپاشی یک بحث بسیار کلیدی و انحصاری است و اینکه در یک کود میکرو مثلا نسبت آهن، روی، مس و بور و ...بصورت درصدی و کاملا دقیق آمده اتفاقی نیست.  گرم به گرم و درصد به درصد هر کودی باید در قسمت تحقیق و توسعه (R&D) شرکت های پیشرو کودسازی در کشورهای پیشرفته چک می شود و سال به سال به فرمولهای بروزتر و موثرتری برسند، فرمولی که بیشترین جذب و با بهترین بازدهی را داشته باشد. از نظر Intraction های سلولی هم عنصر روی (Zn) در سلولهای جوان بخوبی جذب و بکار گرفته می شود در صورتی که در سلولهای پیر و مرده ممکن است تا حدود 90 درصد عنصر روی (Zn) از سلول دفع شود. بهر روی کمبود عنصر روی (Zn) در بسیاری از باغات پسته یک مشکل کلیدی است که میتوان با محلولپاشی با کودهای موثر و در زمان مناسب مشکل را رفع کرد. به امید فردایی بهتر برای صنعت پسته ایران.


 

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ٤:٢٩ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/۳/۱٦
تگ ها :

دریافت کد وضعيت آب و هوا


  FEED