پیشگیری از افلاتوکسین (Aflatoxin) در پسته- توصیه ها-بخش اول

پیشگیری از افلاتوکسین (Aflatoxin) در پسته- توصیه ها-بخش اول

 نوشته: مهندس محمد جمالیزاده-کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی-عضو انجمن پسته ایران

Email: jmlzdh_mhmmd@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

آفلاتوکسین و پیشگیری از آن نقش اساسی در تامین سلامت غذا برای انسان و دام دارد. آفلاتوکسین در حقیقت نوعی مایکوتوکسین (زهرابه قارچی ) است. افلاتوکسین اولین بار در سال 1960 میلادی معرفی و شناسایی شد. مطالعات نشان داده که افلاتوکسین در حقیقت نوعی القا کننده سرطان در انسانها است و بنابراین از این حیث بسیار خطرناک ارزیابی می شود. افلاتوکسین ها از نظر ساختمان مولکولی چند نوع تقسیم بندی می شوند از جمله افلاتوکسین نوع بی وان (B1) که از نظر سرطانزایی جزو خطرناکترین افلاتوکسینها بشمار می آید. افلاتوکسین ها در حقیقت زهرابه قارچ آسپرژیلوس هستند (Aspergillus flavus & Aspergillus parasiticus). در شرایط دمایی و رطوبتی بهینه (بالا) این قارچ روی بسیاری از مواد از جمله خشکبار و غلات می تواند رشد و نمو یابد. همانطور که گفته شد افلاتوکسین در شرایط رطوبتی بالا و دمای مناسب می تواند رشد و گسترش خطرناکی داشته باشد. آفلاتوکسین ها تقریبا در تمام نقاط دنیا و روی بسیاری از محصولات کشاورزی وجود دارند. آلودگی محصولاتی مانند پسته می تواند در باغ، در هنگام برداشت محصول و همچنین در مرحله فرآوری (ظبط پسته) و حتی قبل از برداشت در باغ حادث شود. حتی در انبار هم اگر شرایط رشد قارچ مهیا باشد افلاتوکسین یک خطر عمده محسوب می شود. گسترش آلودگی یا رشد قارچ مولد آفلاتوکسین رابطه مستقیم با رطوبت نسبی و درجه حرارت محیط دارد. از بین بردن شرایط بهینه رشد قارچ یا نامساعد کردن شرایط رشد قارچ در کنترل و پیشگیری از افلاتوکسین بسیار حایز اهمیت است. بعبارت دیگر برای جلوگیری از شیوع بیماری یا رشد قارچ باید سعی کنیم شرایط دمایی و رطوبتی را تا حد امکان برای قارچ عامل بیماری غیر نامساعد کنیم. چه در باغ، چه در مرحله برداشت و چه در مرحله انبارداری. در مورد  بسیاری از بیماری های قارچی در گیاهان مایه اولیه یا inoculum در گسترش و شدت بیماری بسیار مهم است. هر چه مایه اولیه یک قارچ بیشتر باشد خسارت بیماری ناشی از قارچ بیشتر خواهد بود. در مورد افلاتوکسین هم این قضیه وجود دارد. بصورتی که هر چه منابع اولیه یا مایه اولیه پرمایه تر و بیشتر باشد شدت خسارت یا آلودگی بیشتر است. زخم یا آسیب مکانیکی روی پوسته پسته یا خشکبار دیگر و همچنین بقایای ناشی از نیش حشرات موجب می شود که اسپورهای قارچ آسپرژیلوس محل بسیار مناسبی برای کلونیزاسیون بیابند و کلونیزاسیون قارچ برابر است با ایجاد آفلاتوکسین در محصول. علاوه بر دما و رطوبت کافی، تهویه نامناسب، زخم و آسیب های مکانیکی توسط حشرات و عوامل دیگر، مدت زمان انبارداری، شرایط انبار داری، مقدار اسپور تراکم اسپور قارچ در محیط همه جزو عواملی هستند که دست به دست هم میدهند تا آفلاتوکسین شدیدتر شود. برداشت محصول در شرایط خشک ریسک آلودگی به آفلاتوکسین را بخوبی کاهش خواهد داد. در مورد پسته اگر شرایط رشد قارچ در حد اپتیمم باشد قارچ شروع به رشد و تولید اسپور روی دانه های پسته و مغز پسته را نیز آلوده می کند. بر خلاف تصور بسیاری از کشاورزان آلودگی مغز پسته ممکن است در دوره قبل از برداشت و در باغ اتفاق بیفتد و سپس در مرحله فرآوری و انبار کردن ادامه پیدا کند. باز هم برخلاف تصور بسیاری که می پندارند که فقط A. Flavus و A.parasiticus عوامل بیماری هستند در صورتی که علاوه بر این دو گونه آسپرژیلوس 14 گونه دیگر هم از این قارچ بعنوان عامل بیماری معرفی شده اند. قبل از برداشت پسته در اواخر تابستان و اوایل پاییز بصورت معمول پوسته خارجی پسته در باغ ممکن است شکاف پیدا کند. شکاف برداشتن پوسته خارجی دانه های پسته در باغ شرایط مساعدی برای ورود اسپور قارچ آسپرژیلوس به مغز پسته و تولید آفلاتوکسین فراهم می کند. پدیده زود خندانی (early split) در درختان پسته جزو عوارضی است که بصورت خودکار راه ورود عامل قارچی را به داخل مغز پسته فرآهم می آورد. بهر روی پسته هایی که شکاف نمی خورند از نظر آفلاتوکسین سالم تر هستند. بهمین دلیل است که در مورد پسته های ناخندان تقریبا مشکلی از نظر آفلاتوکسین وجود ندارد و حداقل مغز پسته سالم می ماند. آفاتی که موجب تخریب سطح پوسته پسته می شوند مثلا در ایران پروانه پوستخوار یا مغز خوار نیز می توانند راه ورد قارچ مولد آفلاتوکسین را به دانه ها فرآهم کنند و حتی این احتمال وجود دارد که بتوانند بیماری را به سایر دانه ها انتقال دهند. در ایالات متحده کرم نافه پرتقال (Amyelois transitella)می تواند موجب شیوع و گسترش آفلاتوکسین در پسته ها شود. آلودگی به آفلاتوکسین در هنگام برداشت و انتقال پسته به محل ضبط یا فرآوری پسته تر نیز ممکن است اتفاق بیفتد. رطوبت بیش از حد و دمای بالا بخصوص در محلهای جمع آوری و تلمبار کردن پسته های تر شرایط را برای شیوع آفلاتوکسین بسیار مساعد می کند. در چنین شرایطی که حجم زیادی از پسته های تر و با پوست در یک مکان خاص یکجا جمع شده باشند میزان شیوع آفلاتوکسین بسیار بالا خواهد رفت و رشد قارچ بسیار قابل توجه خواهد بود بخصوص هر قدر مقدار زمانی تلمبار شدن پسته ها بیشتر باشد وقوع و شیوع بیماری بسیار محتمل تر می شود. بنابراین پسته هایی که تازه برداشت می شوند (پسته های تر) بهتر است سریعا فرآوری و خشک شوند و اگر بنا به هر دلیلی امکان فرآوری و خشک کردن وجود ندارد باید پسته های برداشت شده در سردخانه ها و محلهایی که دمای پایین دارند انتقال داده شوند. همانطور که گفته شد ارتباط مستقیمی میان مایه اولیه ( اینوکولوم ) قارچ با شدت بیماری آفلاتوکسین وجود دارد. بنابراین پاکسازی محل ها و بقایای آلوده گیاهی بویژه در محل های فرآوری پسته در کاهش بیماری بسیار مهم است. باید دانه های پسته آلوده باقیمانده از سال قبل در باغ و بخصوص در محلهای فرآوری پسته جمع آوری و معدوم شوند. یکی از راههایی که می تواند موجب کاهش آفلاتوکسین در محل های فرآوری یا ضبط پسته شود این است که ابتدا با یک قارچ کش مناسب مانند زینب، مانب، کاپتان، بنومیل، پروپیکونازول یا سایر قارچ های در دسترس محل ضبط پسته کاملا سم پاشی شود. سم پاشی با قارچ کش ها در محل ضبط پسته برای مبارزه با آفلاتوکسین می تواند بسیار کارگشا و سودمند در جهت کاهش افلاتوکسین باشد. متاسفانه این روش (سم پاشی با قارچ کش ها در محل های جمع آوری و فرآوری پسته) توسط کشاورزان جدی گرفته نمی شود.

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ۱:٢٠ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/٦/٢
تگ ها :

دریافت کد وضعيت آب و هوا


  FEED