آفات انباری در پسته

آفات انباری در پسته

نوشته: مهندس محمد جمالیزاده-کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی-عضو انجمن پسته ایران

Email: mojamalizadeh@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

آفات انباری (Stored product pests) به دسته ای از آفات گفته می شود که در هنگام برداشت و بویژه بعد از دوره برداشت محصول ((postharvest  stage  موجب خسارت به محصولات کشاورزی می شوند. بنابراین آفات انباری می توانند در مزرعه موجب آلودگی شوند و این آلودگی در انبار ادامه یابد. گاهی اوقات آلودگی به آفات انباری در انبارها اتفاق می افتد. آفات انباری به بسیاری از محصولات بویژه غلات (گندم، جو و...) خسارت می زنند. آفات انباری سالانه میلیونها دلار به محصولات مختلف کشاورزی زیان وارد می کنند. خسارت آفات انباری در برخی اوقات آنقدر بالاست که ممکن است 100 درصد محصول را از بین ببرد. زیانهائی را که آفات در انبار ها در سطح جهانی تنها به غلات وارد می کنند طبق گزارش سازمان خوار بار و کشاورزی ملل متحد هر سال بحدود 10% محصول برداشت شده میرسد در مناطق گرمسیری و نیمه گمسیری جهان، آفات انباری هر سال 12 میلیون تن غلات مختلف را نابود می کنند. آفات انباری حشراتی همه جازی (cosmopolitan) هستند یعنی هر جا که محصولی در انبار یا سیلو وجود داشته باشد احتمال خسارت وجود دارد. از سوی دیگر آفات انباری در تمام نقاط دنیا روی محصولات مختلف وجود دارند. آفات انباری (Stored product pests) به دسته ای از آفات گفته می شود که در هنگام برداشت و بویژه بعد از دوره برداشت محصول ((postharvest  stage  موجب خسارت به محصولات کشاورزی می شوند بنابراین آفات انباری می توانند در مزرعه موجب آلودگی شوند و این آلودگی در انبار ادامه یابد. گاهی اوقات آلودگی به آفات انباری در انبارها اتفاق می افتد. آفات انباری به بسیاری از محصولات بویژه غلات (گندم، جو و...) خسارت می زنند. آفات انباری سالانه میلیونها دلار به محصولات مختلف کشاورزی زیان وارد می کنند. خسارت آفات انباری در برخی اوقات آنقدر بالاست که ممکن است 100 درصد محصول را از بین ببرد. پسته هم مانند بسیاری از محصولات کشاورزی دارای آفات انباری مخصوص به خود است. قسمت عمده ای از محصول پسته مانند بسیاری از محصولات دیگر بعد از مراحل فرآوری و خشک شدن باید برای مدت زمانی کوتاه و یا طولانی در انبارها و محل های نگهداری ذخیره شود. طبیعی است که حجم نسبتا قابل ملاحظه ای از محصول پسته ایران برای یک بازه زمانی مشخص در انبارها دپو می شود. همچنین در پروسه انتقال محصول پسته از ایران به کشورهای خریدار توسط کامیونها و کشتی ها و ... احتمال حمله آفات انباری و ایجاد خسارت زیاد است. بحث آفات انباری در پسته (مهمترین محصول صادراتی کشاورزی ایران) معضلی جدی است و متاسفانه تحقیقات کمی در مورد آن وجود دارد. باید قبول کنیم در ایران بسیاری از موارد انبارهای نگهداری و دپوی پسته ها شرایط مناسبی ندارند و این شرایط را برای رشد و خسارت آفات انباری فرآهم می آورد. اگر شرایط انبار استاندارد باشد قطعا خسارت آفات انباری در پسته را نخواهیم داشت. سرمایه گذاری در احداث انبارها، سیلوها و پایانه های با معیارهای بین المللی موضوعی است که باید مد نظر بازرگانان و تجار با سلیقه ایرانی قرار گیرد. در ایالات متحده آمریکا بدلیل سرمایه گذاری های کلان شرکت پارامونت سیلوها و انبارهای بسیار پیشرفته ای برای نگهداری پسته احداث شده است که علاوه بر کاهش خسارت آفات انباری در پیشگیری از افلاتوکسین هم بسیار موثر است. یکی از دلایل مهم مقدار بسیار کم  یا درحد صفر افلاتوکسین در پسته ایالات متحده شرایط مناسب انبارداری و احداث سیلوهای بسیار پیشرفته برای دپو پسته است. در ایران پروسه فرآوری و انبارداری پسته در بسیاری موارد از استانداردهای قابل قبولی برخوردار نیست و دپو و انبارداری سنتی پسته های خشک شده خسارت آفات انباری را بالا برده است. سرمایه گذاری جهت احداث سیلوها و انبارهای استاندارد پسته باید مد نظر مسولان باشد. در امریکا مشکل آفات انباری پسته به دلیل وجود سیلوها و انبارهای استاندارد بسیار کمتر از ایران است. آفات انباری شامل حشرات مختلفی می شوند. بر اساس یک تقسیم بندی کلی این حشرات را به دو دسته شامل آفات پروانه ای و آفات غیرپروانه ای سخت (سوسکها و...) تقسیم بندی می کنند. موش ها هم دسته ای از آفات انباری هستند که گاها می توانند موجب خسارت در انبارهای پسته شوند. اگر چه این احتمال وجود دارد که انواع مختلف آفات پروانه ای و غیر پروانه ای بخصوص سوسکها موجب خسارت به پسته در انبار شوند اما بلاشک مهمترین آفت انباری پسته در ایران شب پره هندی است. شب پره هندی با نام علمی Plodia interpunctella  پروانه ایست خاکستری رنگ به طول 15 تا 20 میلیمتر. لارو کامل آفت  بطول 15 تا 18 میلیمتر و  برنگ سفید چرکی و یا صورتی کم رنگ است. حشره ماده سه روز پس از ظهور جفت گیری کرده و بطور متوسط تا 150 عدد تخم می گذارد البته این تعداد گاهی کمتر و گاهی بیشتر تا 300 عدد میرسد. در شرایط مساعد تخمها پس از 3 روز تفریخ شده، لاروها خارج میگردند. طول دوره لاروی برحسب درجه حرارت محیط و نوع غذا متغیر و در شرایط مساعد 25 تا 30 روز است. پس از این مدت لارو پیله ابریشمی نازک تشکیل داده در آن به شفیره تبدیل میشود. دوره شفیرگی از 4 روزتا 4 هفته متغیر بوده پس از آن حشره کامل ظاهر می گردد. در شرایط کاملاً مساعد طول دوره تکاملی از تخم تا حشره کامل 40 روز طول می کشد. این حشره در سال 2 تا 5 نسل می تواند ایجاد نماید. این آفت جهانی بوده و از محصولات غله ای، بقولات و بخصوص خشکبار مانند گردو، بادام و پسته، دانه های روغنی، بذر و غیره می تواند تغذیه کند. این حشره شب فعال است و در طول روز در پناهگاه های مختلف انبار بدون تحرک به استراحت می پردازد. حشرات ماده تخمم های خود را بطور دسته جمعی یا تک تک در محل شکاف میوه پسته قرار می دهند. لاروهای سن 1 شیری رنگ و به طول یک میلی متر هستند که پس از رشد کامل اندازه آنها به 15 تا17 میلی متر رسیده و به رنگ سفید مایل به زرد در می آیند. در ایالات متحده مهمترین آفت انباری پسته کرم نافه پرتقال Amyelois transitella (Walker) است. در ایران مهمترین آفت انباری پسته یا شب پره هندی فقط در انبار خسارتزاست و در باغ قادر به آلودگی نیست (حداقل گزارشی در این مورد وجود ندارد) اما کرم نافه پرتقال هم بعنوان آفت انباری و هم بعنوان آفت باغی پسته در ایالات متحده محسوب می شود. خسارت کرم نافه پرتقال ممکن است در مزرعه شروع شود در انبار ادامه یابد. خوشبختانه این آفت در ایران وجود ندارد. خسارت آفات انباری در هر محصولی منجمله پسته می تواند هم به صورت کمی و به صورت کیفی باشد. خسارت کمی مربوط میشود به تغذیه مستقیم آفت از مغز پسته و نابودی کل یا بخشی از مغز پسته. خسارت کیفی آفات انباری بخشی از خسارت است که موجب کاهش کیفیت و کاهش مرغوبیت و مشتری پسندی پسته می شود بعنوان مثال فضولات برجای مانده از آفات انباری موجب تغییر رنگ، کثیف شدن و نهایتا کاهش مشتری پسندی می شود. خسارت ناشی از آفات انباری در پسته رابطه مستقیمی با شیوع پوسیدگی های قارچی در دانه ها دارد. قارچ آسپرژیلوس مولد بیماری آفلاتوکسین و قارچهای ساپروفیتی دیگر خسارتزا در صورت حمله آفات انباری به دانه شرایط بسیار مساعدی برای شیوع می یابند. متاسفانه درمانی برای خسارت ناشی از آفات انباری وجود ندارد. بازرسی انبارها در بازه های زمانی مشخص و آگاه شدن از شرایط انبار در کنترل آفات انباری بسیار مهم است. بسیاری از کشاورزان و تاجران مقدار زیادی پسته را در یک انبار یا سیلو دپو می کنند و دور به دور به بازرسی آنها می پردازند که اصلا کار صحیحی بنظر نمی رسد. نمونه برداری از پسته در انبار یکی از راههایی است که باید هر چند وقت انجام شود بدین صورت که بصورت تصادفی از نقاط مختلف انبار و از گونی های مختلف نمونه برداری شود تا از میزان آلودگی احتمالی و نوع آفت احتمالی آگاهی کسب کرد. همانطور که بارها تاکید شد ساخت سیلوها و انبارهای استاندارد در کنترل آفات انباری بسیار مهم هستند. جلوگیری از نشت یا نفوذ رطوبت در انبارها در کاهش آلودگی ها بسیار اهمیت دارد. علاوه بر رطوبت کنترل دما و جلوگیری از افزایش دما در انبار می تواند باعث کاهش خسارت شود. بسیاری از آفات و امراض قارچی زمانی فعال می شوند که دمای محیط به هر دلیلی بالا رود. بهمین دلیل است که معمولا سیلوهای پیشرفته مکانیزم خودکار کنترل دما دارند و اگر به هر دلیلی دما در انبار بالا رود ژنراتورهای مولد ایجاد هوای خنک و سرد بکار افتاده و دمای محیط را تعدیل می کنند. یک نکته بسیار مهم و ظریف در ساخت انبارها و سیلوهای دپو پسته این است که باید سعی شود سطح بیرونی دیوارها و پشت بام را از مواد سفید رنگ پوشانید تا پرتوهای نوری را برگردانیده و از شدت گرما بکاهد. به تجربه ثابت شده است که آهن گالوانیزه در انبار های  فلزی به شدت پر توهای خورشیدی را برگردانیده و از افزایش گرما جلوگیری می کند. اگر پسته آلوده به آفات انباری باشد تنها کاری که می توان کرد جداسازی دانه های سالم از دانه های آلوده است و اگر تمام دانه ها آلوده به آفت باشند خسارت بسیار سنگین خواهد بود. بهترین راه مبارزه با آفات انباری پیشگیری از آلودگی است. بصورت کلی اساس مبارزه صحیح با آفات انباری پیشگیری است. انبار کردن پسته در شرایط بهینه و در سیلوهای استاندارد ریسک ابتلا به آفات انباری را بشدت کاهش میدهد. ایجاد تهویه مناسب در انبار و گرفتن راههای نفوذ حشرات به داخل انبارها در کنترل مشکل بسیار مهم هستند. پر واضح است که انبارهایی که راه نفوذ حشرات به داخل آنها وجود دارد احتمال خسارت وجود دارد. سم پاشی انبارها قبل از دپو کردن پسته ها اهمیت زیادی دارد سموم متنوع و مفیدی با فرمولاسیونهای مختلف در بازار مصرف وجود دارند که می توان قبل از دپو پسته انبارها را با آنها سم پاشی کرد. در استان کرمان معمول ترین روش برای مبارزه با آفات انباری پسته قرار دادن قرص فستوکسین در داخل گونی هاست که البته روش مناسبی محسوب می شود. قرص فستوکسین با جذب هر گونه رطوبت موجب آزاد سازی گاز فسفور هیدروژن  یا فسفین PH3 موجب مرگ آفات انباری می شود. استفاده از قرص های فستوکسین علاوه بر پسته در مورد بسیاری از محصولات از جمله برنج نیز کاربرد زیادی دارد. در بسیاری از کشورها برای کاهش خسارت ناشی از آفات انباری در سیلوها، انبارها و حتی کشتی های حمل و نقل محصولات کشاورزی فومیگاسیون (fumigation) است. بصورت خلاصه در روش فومیگاسیون پس از بستن راههای نفوذ هوا در محوطه دپو، گازهایی مانند متیل بروماید (3 BrCHکلروپیکرین CCl3.NO2 و... را به داخل محیط وارد می کنند. گازهای کشنده به درون شکافها و درزها و محیط انبار نفوذ یافته و موجب نابود کردن حشرات یا آفات انباری می شود. البته روش فومیگاسیون و محاسبات مربوط به آن باید توسط متخصصین فومیگاسیون انجام شود و هر کسی نمی تواند از این روش استفاده کند. گازهای بکار رفته در روش فومیگاسیون بسیار خطرناک هستند و می توانند مرگ آفرین باشند. رعایت بهداشت در مرحله فرآوری و در انبارها و محل های جمع آوری پسته در کاهش خسارت اهمیت دارند. استفاده از تله ها در انبارها بویژه در مورد آفات پروانه ای جهت پیش آگاهی و بررسی جمعیت حشرات بسیار مفید است (تله های نوری، فرمونی و ...). روش کنترل بیولوژیک با آفات انباری روشی در حال تحقیق و بررسی است. بلاشک آفات انباری دارای دشمنان مختلف از گونه های مختلفی حشرات هستند که باید شناسایی و بررسی شوند تا شاید روزی بتوان از آنها برای مبارزه سود جست. برای مبارزه با موشها بهترین راه جلوگیری از نفوذ آنها به داخل انبار است. هنگام احداث انبار باید دقت شود تا دیوارها از استحکام و ضخامت کافی برخوردار بوده و حداقل تا ارتفاع یک و نیم متر از کف زمین با بتون ساخته شوند تا از معرض آسیب موشها در امان باشد. اطراف در و پنجره ها نیز باید تقویت کرد و تمام منافذ و سوراخ ها با تور سیمی محکم پوشیده شوند. کف سازی و ایجاد سکوهای با ارتفاع مناسب در انبارها و جلوگیری از تماس گونی ها با کف زمین در کاهش خسارت موشها و آفات انباری بسیار کارساز است. استفاده از سموم دور کننده موشها در پیشگیری از خسارت موشها بسیار موثر هستند از جمله این سموم مشتقات Actidione و  Guanidine هستند. فسفر دو زنگ یا مرگ موش (بصورت طعمه مسموم)، ترکیبات سموم تالیومی Thallium (سولفات ،نیترات و استا ت)، ترکیبات ضد انعقاد خون (ترکیبات کومارینی مانند وافارین، کومافن و ...) می توانند برای کنترل موشها در انبار بکار روند.

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ٩:٢۳ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/٦/٢٢
تگ ها :

دریافت کد وضعيت آب و هوا


  FEED