مکانیسم فیزیولوژیکی تنش شوری در درختان پسته

مکانیسم فیزیولوژیکی تنش شوری در درختان پسته

نوشته: مهندس محمد جمالیزاده-کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی-عضو انجمن پسته ایران

Email: mojamalizadeh@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

مباحث فیزیولوژی گیاهی اگر چه در بخش علوم زراعت بررسی می شوند اما مبحث های  فیزیولوژیک گیاهی تحقیقاتی بسیار مهم و جالب محسوب می شوند. مباحث فیزیولوژی گیاهی  در درختان پسته و کنکاش در مورد آنها بیشتر مربوط به تلاشهای محققین آمریکایی است. یکی از مبحث های مهم و اختلالاط فیزیولوژیکی مهم در درختان پسته بحث تنش شوری یا مسمومیت به شوری یا نمک است. امروزه بخش وسیعی از مشکلات ما در باغهای پسته ایران بعلت  وجود درصد بالایی از نمک در خاک و آب آبیاری است که راندمان را بشدت تحت تاثیر خود قرار داده است. در این جستار کوتاه سعی می شود که به این سوال پاسخ داده شود که مکانیسم دقیق تنش شوری چیست؟ یا چه اینتراکشن هایی هایی از نظر فیزیولوژیک موجب ایجاد مسمومیت به شوری در درختان پسته می شوند! درختان پسته نسبت به سایر محصولات دیگر در شرایط سخت تری مانند گرما، خاک و آب قادر به رشد و تولید محصول هستند. هم در آمریکا و  هم در ایران عامل محدود کننده برای رشد و توسعه باغات پسته کمبود منابع آبی است و تامین آب بخش مهمی از هزینه های باغدارن پسته را شکل داده است. تولید پسته زمانی اقتصادی خواهد بود که مشکلی از نظر تامین آب وجود نداشته باشد. یکی از مزایایی که درختان پسته نسبت به سایر محصولات دارد این است که ما خوشبختانه بدلیل شرایط اقلیمی و کمبود رطوبت نسبی بیماری های قارچی برگی در درختان پسته نداریم یا بسیار محدود است. درخت پسته در میان سایر محصولات خشکباری مانند بادام و فندق و .... تقریبا مقاومترین درخت نسبت به شوری ارزیابی شده است. آبهای حاوی نمک بالا از دو طریق می توانند موجب خسارت به گیاهان شوند اول از طریق تاثیرات اسمزیک و دوم از طریق ایجاد مسمومیتهای یونی خاص. معمولا تاثیرات منفی اسمزیک کمتر درک می شود (ایجاد مسمومیتهای یونی در درختان پسته -مثلا مسمومیت به برم و سدیم- همراه با ایجاد علامت روی برگ بوِیژه حاشیه برگهاست). تاثیرات منفی اسمزیک موجب کاهش رشد و نمو و نهایتا عملکرد گیاهان از جمله درختان پسته می شوند. بصورت معمول غلظت مواد داخل سلولهای ریشه در درختان پسته نسبت به غلظت مواد خارج از محیط ریشه (آب آبیاری) بیشتر است بنابراین آب بر اساس شیب غلظت و پدیده انتشار یا diffusion از محیط رایزوسفر به داخل لوله های مویین تارهای کشنده یا hairy root ترانسفر میشود. این پدیده موجب می شود که آب بتواند آزادانه به داخل ریشه ها و درختان پمپاژ شود. در هنگام بروز تنش شوری یا مسمومیت به شوری اتفاقی که در ریشه های مویین و محیط خاک می افتد این است که شوری یا غلظت یونهای موجود در آب آبیاری بالا می رود و بنابراین تعادل غلظت یونی در دو سطح (سطح ریشه های مویین تارهای کشنده و همچنین سطح خاک حاوی آب) بهم بخورد. بدین صورت که افزایش غلظت یونی در آب آبیاری موجب می شود که آب کمتری بتواند جذب ریشه های شود و بنابراین در تنش شوری در جذب آب اختلال ایجاد می شود و به همین دلیل است که علایم تنش شوری در درختان پسته مشابه علایم کم آبی یا تنش آبی در درختان پسته است چون در واقع در تنش شوری جذب آب توسط ریشه ها دچار افت و اختلال می شود. تنظیم فشار اسمزیک در محیط اطراف ریشه های مویین امری است که باید حتما اتفاق بیفتد و در حد اپتیمم باشد. استفاده از کودهای حاوی مواد آلی مانند کمپوستها و کودهای دامی و سبز، مصرف اسیدهای آلی مانند هیومیک اسید، فولویک اسید و بسیاری از کارهای دیگر می تواند موجب ایجاد تعادل در فشار اسمزیک اطراف سلولهای تارهای کشنده شود. عدم تعادل در فشار اسمزیک اطراف ریشه ها موجب می شود انرژی زیادی از درختان گرفته شود و بنابراین درختان دارای تنش شوری ظاهری شاداب و قوی ندارند. دومین مکانیسم یا عامل موثر در تنش شوری بحث افزایش جذب یونهای مضر توسط ریشه های درختان است. بسیاری از یونهای مضر موجود در آب و خاک مانند برم، سدیم، کلر و ...می توانند متاسفانه توسط ریشه های درختان جذب شوند. افزایش غلظت عناصر مضر نتنها در ریشه ها موجب عدم جذب موثر آب و سایر مواد میشود بلکه افزایش غلظت عناصر در برگها هم موجب ایجاد مسمومیت (غلظت بیش از حد) می شود. هر گونه افزایش نامعمول غلظت یونهای مضر بوِیژه آنیونها (سدیم، کلر، بر و...) در آب آبیاری روی مقدار جذب آب توسط ریشه ها اثر منفی خواهد گذاشت. سوختن نوک برگها در مراحل ابتدایی و نهایتا نکروزیس حاشیه برگها و گاهی کل برگ خواهد شد. استفاده از گچ خام می تواند تا حد زیادی جلو جذب یونهای مضری مانند سدیم را در ریشه ها بگیرد. اقدامات بیشتر دیگری هم می توان در جهت کاهش جذب عناصر مضر  در درختان پسته انجام داد که می توانید در این وبلاگ به برخی از آنها رجوع کنید


 

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ٥:٢۸ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/٩/۱۳
تگ ها :

دریافت کد وضعيت آب و هوا


  FEED