خلاصه ای از "کتاب جوندگان باغهای پسته" نوشته مهدی جلاییان و همکاران-ان

خلاصه ای از "کتاب جوندگان باغهای پسته" نوشته مهدی جلاییان و همکاران-انتشارات موسسه تحقیقات پسته کشور

نوشته: مهندس محمد جمالیزاده-کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی-عضو انجمن پسته ایران

Email: mojamalizadeh@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

کتاب جوندگان باغهای پسته کتابی است که اخیرا سال 1390 هجری خورشیدی از طرف موسسه تحقیقات پسته کشور بقلم مهدی جلاییان، محمد باقر شاهرخی و مهدی بصیرت نگارش یافته است. کمبود یک کتاب در مورد جوندگان مضر در باغات پسته ایران از سالها قبل احساس می شد و خوشبختانه این آرزوی دیرینه برآورد شده است. ضمن اینکه باید از محققین محترم قدردانی کرد در این مجال سعی دارم خلاصه ای تحلیلی از این کتاب ارزشمند ارایه دهم. امید است مورد توجه علاقه مندان قرار گیرد. جوندگان بخصوص موشها امروزه بعنوان یکی از آفت خطرناک و خسارتزا در باغات پسته و همچنین در مرحله انبارداری در پسته می تواند بسیار خسارتزا باشد. جوندگان طیف وسیعی از جانواران از گونه های مختلف را تشکیل می دهند. اگر چه زندگی جوندگان بستگی کامل به شرایط محیطی و آب و هوایی دارد و سال به سال بر فعالیت جوندگان و خسارت آنها افزوده می شود و اینکه از نظر خسارت ایندسته از آفات کم اهمیت هستند خیلی صحیح بنظر نمی رسد. دو ویژگی بسیار مهم سبب شده که جوندگان سازگاری خوبی با محیط اطرافشان (باغات پسته) داشته باشند اول قدرت تولید مثلی بالا بطوریکه می توانند در تمام طول سال جفت گیری کنند و 5 تا 6 بار زایمان در طول سال داشته باشند و دوم ساختن دالانهای متعدد زیر زمینی و ایجاد تونلهای پر پیچ و خم که بخوبی می تواند آنها را از دشمنان و آسیب ها در امان بدارد. از نظر بهداشتی نیز برخی از جوندگان موجود در باغات پسته می توانند خطرناک باشند امروزه بخوبی ثابت شده که بیش از 60 بیماری می تواند ارتباط با جوندگان داشته باشد از جمله سل، طاعون، تیفوس، سل، جزام، سالک و ...جوندگان می توانند ناقل اینچنین بیماریهای مهلکی باشند. یک جنبه مهم دیگر خسارت جوندگان همانطور که اشاره شد علاوه بر تغذیه مستقیم از بافت ریشه درختان پسته و نابودی و اضمحلال ریشه های درختان پسته، خسارت جوندگان در انبار است زمانی که پسته ها در انبارها به هر دلیل دپو می شوند جوندگان می توانند موجب خسارت شدید شوند. یک هشدار بسیار مهم و بجا که نویسندگان به آن اشاره دارند تغییرات اقلیمی اکوسیستم باغات پسته است بصورتی که کمبود منابع آبی و خشکسالی ها و از بین رفتن زیستگاههای طبیعی جوندگان می تواند بصورت بالقوه موجب مهاجرت جوندگان از زیستگاههای طبیعی به سمت باغات پسته باشد. این مساله بخصوص در مورد مناطق کوهپایه ای و کوهستانی اهمیت زیادی دارد. باغات پسته ای که نزدیک به کوهپایه ها و کوهستانها (زیست گاههای طبیعی جوندگان) احداث شده باشند استعداد بسیار بیشتری برای خسارت ایندسته از آفات دارند. تحقیقات بیشتر در مورد شناسایی دقیق تر و نحوه مبارزه مناسبتر از جمله فوریاتی هستند که باید مد نظر مراکز تحقیقات کشاورزی مربوط به پسته باشد. از میان گونه های مختلف جوندگان موشها (خانواده Muridae) دارای اهمیت بسیار بیشتری هستند. مهمترین موش باغات پسته ایران موش ورامین با نام علمی Nesokia indica است. موش ورامین جثه متوسط (14 تا 20 سانتی متر) و رنگی خرمایی یا قهوه ای روشن دارد. وجود تپه های خاک هرمی شکل درجلو سوراخ در باغات پسته مشخصه وجود این آفت در باغ است. موش ورامین در اکثر باغات پسته ایران وجود دارد و از مناطق مختلف گزارش شده است. این آفت ایجاد لانه در کنار طوقه درختان می کند و ریشه درختان را مورد حمله قرار می دهد. این آفت بندرت از لانه خارج می شود. موش ورامین 5 تا 6 نسل در سال دارد و در هر زایمان می تواند 3 تا 8 نوزاد تولید کند. موش ورامین مهمترین و خسارت زا ترین جونده در باغات پسته ایران است. این آفت نسبت به تغییرات دمایی حساس است و گرما و سرمای زیاد از فعالیت و خسارت آن می کاهد. موش ورامین علاوه بر ایجاد خسارت مستقیم روی ریشه درختان پسته بعلت ایجاد دالانهای متعدد موجب پرت زیاد آب و کاهش راندمان آبیاری می شود. بهترین روش مبارزه با آفت مختلف مبارزه تلفیقی با آفات یا IPM است که در مورد مبارزه با موشها هم مناسبترین روش مبارزه تلفیقی از روش های مختلف (زراعی، شیمیایی و...) است. بصورت خلاصه روش های زراعی مبارزه با موش ورامین عبارتند از 1-یخ آب زمستانه 2- شخم عمیق توام با یخ آب و نابودی لانه ها 3- مبارزه با علفهای هرز بخصوص علفهای هرزی که ریشه های کلفت دارند مانند خارشتر و...مطالعات مشخص کرده حذف علفهای هرز اطراف تنه درختان پسته بخصوص اگر همراه با شخم باشد نقش مهمی در کاهش موش ورامین خواهد داشت. روش های مکانیکی بکار رفته بر علیه موش ورامین عبارتند از 1-استفاده از تله بمنظور شکار و از بین بردن موشها 2-دود دادن لانه ها با استفاده از وسایل دود زا مانند اگزوز تراکتور یا موتورسیکلتی که زیاد دود می کند. در مورد روش های شیمیایی می توان از روش های زیر استفاده کرد 1-طعمه مسموم، در روش طعمه مسموم می توان سموم مختلف مانند فسفر دوزنگ و سموم دیگر را به موادی آغشته کرد و با نسبت مشخص در محل عبور و مرور موشها قرار داد. 2-استفاده زا سموم تدخینی، سموم تدخینی دسته ای از سموم هستند گازی شکل  که موجب مرگ موش ورامین در داخل لانه های زیر زمینی می شود. تاثیر سموم تدخینی تا 90 درصد کشندگی نیز گزارش شده است. دو سم تدخینی خطرناک و مهلک قابل مصرف فسفید آلومینیوم و سدیم سیانید با نامهای تجاری فستوکسین و سیماک هستند. در مورد سموم تدخینی رعایت نکات ایمنی بسیار مهم است چون هر دو این سموم سمومی خطرناک و مهلک هستند و بدون رعایت موارد ایمنی از جمله لباس مناسب، دستکش مخصوص و ماسک استفاده از آنها مجاز نیست. بصورت خلاصه استفاده از سموم تدخینی بدین صورت است که 1-ابتدا لانه کوبی انجام می شود 2-مقداری آب برای تصعید گاز سمی در دهانه سوراخهای فعال ریخته می شود3-مقدار یک عدد قرص فستوکسین یا مقدار 2 گرم پودر سیماگ توسط یک قاشق دسته بلند (حدود نیم متر بلندی دسته قاشق) در عمق 20 سانتی متری لانه قرار داده شود 4-برای جلوگیری از خروج گاز سریعا دهانه سوراخ مورد نظر گرفته شود.  استفاده از روش پودرهای سمی، د ر این روش پودرهای سمی مانند فسفر دوزنگ یا سموم کومارینی را بصورت خالص یا مخلط با مواد بی اثر همچون خاکستر و ...را توسط دست یا با استفاده از گردپاش ها (Duster) به داخل لانه های فعال پاشیده می شود. در اثر عبور و مرور موش ها و لیسیدن این پودرها توسط موش ها مقداری از این سموم وارد بدن آنها شده و موجب مرگ می شود. دومین موش خساتزای پسته موش خانگی یاMus musculus L. است که در باغ اهمیت چندانی ندارد و بیشتر در انبارهای پسته ایجاد خسارت می کند. جثه ای کوچک (6 تا 10 سانتی متر) دارد و رنگ آن قهوه ای روشن است. برای مبارزه با موش خانگی می توان از روش طعمه مسموم و یا تله های چسبناک استفاده کرد. موشهای دیگری هم از خانواده  Cricetidae وجود دارند که شامل موش مهاجر (Cricetulus migratorius Pallas)، موش ایرانی (Meriones persicus Blanford)، موش دم قرمز (Meriones lybicus Lichtenstein)، جربیل هندی (Tatera indica Hardwicke)، موش کور (Ellobius fuscocapillus Thomas) می شوند که به اندازه موش ورامین مهم و خسارتزا نیستند. جونده مضر خسارتزای دیگر موجود در باغات پسته تشی ها یا گربه تیغی ها هستند. گربه تیغی از خانواده Hystricidae است. تشی یا گربه تیغی بزرگترین جونده موجود در باغات پسته است و طول سر و بدن آن ممکن است به 1 متر هم برسد. مهمترین مشخصه گربه تیغی وجود خارهای بلندی است که جنبه دفاعی دارد و می تواند بسمت هدف پرتاب شود. خسارت تشی بویژه روی نهالهای پسته و درختان کم سن وسال بیشتر است. خوشبختانه تشی ها در سال یک نسل دارند و زیاد قادر به زاد و ولد گسترده نیستند. تشی ها می توانند درختان تنومند را نیز از پای در بیاورند. این جانور سب فعال است و در روز فعالیتی ندارد. بهترین راه مبارزه با تشی جلوگیری از ورد آنها به باغ است. از روش های دیگر مانند شکار، تله گذاری، دود دادن لانه ها و سموم تدخینی نیز برای مبارزه با تشی یا گربه تیغی می توان سود جست. در روش تدخین باید 3 تا 5 قرص فسستوکسین یا 10 تا 20 گرم پودر سیماگ را مصرف کرد. خرگوشها هم دسته ای از جوندگان موجود در باغات پسته ایرن هستند که به خانواد Leporidae تعلق دارند. خرگوش خسارتزا در باغات پسته قهوه ای روشن است. و مهمترین مشخصه آن وجود 2 جفت دندانهای پیشین در بالای فک است. خرگوش بیشتر فعالیت خود را در شبها انجام می دهد. خرگوشها در زمستان ها در صورت نبود علف و دانه به درختان حمله کرده و گوست تنه درختان و شاخه ها تغذیه می کند. خرگوشها خسارت چندانی در باغات پسته ایجاد نمی کنند. برای مبارزه با خرگوشها میتوان از روش های زیر استفاده کرد 1-ایجاد موانع (سیم خاردار، تور سیمی، حفر گودال 2-پوشاندن تنه درختان با تورهای سیمی 3-شکار با تفنگ 4-تله گذاری. ممکن است علاوه بر خرگوشها،خرگوش موشها هم موجب خسارت در باغ پسته شوند. فرق اساسی خرگوش موش ها با موشها این است که در خرگوش موشها  بر  خلاف موشها دم مشخص و واضح نیست. خرگوش موشها نیز اهمیت اقتصادی چندانی از نظر ایجاد خسارت در باغات پسته ندارند.


 

 
  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ٦:٠٠ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/۱٠/٥
تگ ها :

دریافت کد وضعيت آب و هوا


  FEED