معرفی آفت کش های غیر شیمیایی و امکان استفاده از آنها برای کنترل آفات درختان پسته

معرفی آفت کش های غیر شیمیایی و امکان استفاده از آنها برای کنترل آفات درختان پسته ( پسیل پسته)- بخش نخست ترکیبات با منشا گیاهی

نوشته: مهندس محمد جمالیزاده-کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی-عضو انجمن پسته ایران

Email: mojamalizadeh@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

پسیل پسته بعنوان یک آفت بسیار خطرناک هر ساله خسارت بسیار زیادی را به باغدارن تحمیل می کند. علاوه بر پسیل آفات مختلف دیگری هم در باغات پسته وجود دارند که موجب خسارت می شوند. استفاده از سموم شیمیایی برای کنترل آفات درختان پسته مشکلات بسیار زیادی را بدنبال داشته است از جمله مقاوم شدن آفات نسبت به سموم مختلف، آلودگی های زیست محیطی در اثر ورود مقادیر بسیار زیاد سموم شیمیایی به محیط طبیعی، بروز و شیوع سرطانها در انسانها، باقیمانده سموم در مغز پسته، هزینه های هنگفت مبارزه شیمیایی و ....تولید محصولات بدون سم و کود یا ارگانیک (Organic) امرزوه توجه زیادی را در سطح کشاورزی بین المللی به خود جلب کرده است. قیمت محصولات بیولوژیک (پسته بیولوژیک) بیشتر از قیمت محصولاتی است که برای حفظ آنها از سموم و کودهای شیمیایی استفاده شده باشد. تولید پسته بیولوژیک باید یکی از اولویت های دست اندرکاران باغداری در وزارت کشاورزی باشد. علاوه بر سموم شیمیایی که بسیاری از کشاورزان با آنها آشنایی دارند سمومی وجود دارند که منشا طبیعی دارند و می توانند نقش مهمی در کنترل آفات مختلف در باغات پسته داشته باشند. ایندسته از سموم بنام سموم طبیعی یا Natural Insecticides معروفند. بسیاری از این سموم قابلیت کنترل آفات مختلف را دارند و برخی از آنها مانند نیم (Neem) در مورد پسیل پسته در موسسه تحقیقات پسته در حال آزمایش و بررسی است. بلاشک بسیاری از سموم طبیعی پتانسیل کنترل کنندگی آفات مختلف در باغات پسته را دارند و اخیرا برخی از این سموم مانند پالیزین (Palizin) وارد چرخه مصرف بر علیه پسیل پسته شده اند. بهر روی توجه به ایندسته از سموم می تواند کارگشا و موثر باشد. بخصوص اینکه ایندسته از سموم مشکل زیست محیطی و بهداشتی بمراتب کمتری نسبت به سموم شیمیایی معمول مورد مصرف در باغات پسته دارند. آفت کش های طبیعی شامل 4 گروه اصلی میشوند 1- Botanical productsیا ترکیبات با منشا گیاهی 2- Soaps and oils صابون ها و روغن های طبیعی 3- Mineralsآفت کش های طبیعی معدنی 4- آفت کش های با منشا میکروبی یا Microbials. مزایای مهم استفاده از آفت کش های طبیعی عبارتست از 1-تجزیه سریع در طبیعت 2-اثر سریع روی آفت 3- قابلیت مصرف در برنامه کنترل تلفیقی آفات (IPM) 4- سمیت بسیار کمتر در مقایسه با سموم شیمیایی 5- عدم گیاهسوزی یا phytotoxicty. آفت کش های طبیعی با منشا گیاهی عبارتند از Limonene، Linalool، Rotenone، Ryania، Sabadilla، Neem و Pyrethrum/Pyrethrins. Limonene همانطوریکه از اسم آن پیداست از عصاره مرکبات استحصال میشود از ساقه و پوست میوه درختان تیره پونیسروس (مرکبات). d-Limonene بر علیه بسیاری از آفات از جمله سوسری (سوسک) حمام، مورچه ها، پشه ها، ملخ ها و سوسکهای ریز مانند سوسک آرد. استفاده از Limonene در مورد حشره کش های خانگی مانند اسپری های حشره کش بسیار رواج پیدا کرده است و اثرات سو بسیار کمتری نسبت به حشره کش ها یا اسپری های حشره کش خانگی صنعتی دارد. دومین حشره کش مشتق شده از گیاهان (منشا گیاهی) لینالول (Linalool) است. لینالول  در حقیت نوعی الکل گیاهی معطر است که از بسیاری از گیاهان، عصاره یا اسانس گل ها وجود دارد و استخراج شده است. لینالول از بیش از 200 گونه گیاهی استخراج شده است. لینالول در صنعت تولید عطر و ادکلن رواج فراوانی دارد و در بیش از 60 تا 80 درصد بوهای عطرها (perfume) موجود است. این ماده استفاده زیادی در صنایع آرایشی و بهداشتی دارد. لینالول اثر کنترل کنندگی خوبی روی ککها، پشه ها و کنه ها از خود بروز داده است. سومین سم مشتق شده از گیاهان روتنون (Rotenone) است. روتنون یک آلکالویید سمی قوی است که از ریشه برخی از گیاهان تیره لوبیاسانان (لگومینه) نواحی حاره ای (گرمسیری) استخراج شده است. طرز عمل یا modes of action رتنون جلوگیری از تولید انرژی و انتقال الکترونها در سیستم عصبی حشرات است. رتنون بر علیه بسیاری از آفات از جمله کنه ها رواج دارد. رتنون اثرات بسیار سمی بر روی ماهی ها دارد. سم بعدی مشتق شده از گیاهان Ryania است. ریانیا از ساقه گیاهی بهمین نام استخراج میشود. این گیاه بوی قاره آمریکاست و عصاره را از ساقه این گیاه استحصال می کنند.  طرز عمل یا modes of action ریانیا تحریک کانالهای کلسیمی در بدن حشرات است. اثرات این سم بر روی حشرات بصورت رعشه یا لرزش بروز می یابد. ریانیا در مورد بسیاری از آفات درختان میوه مورد استفاده قرار گرفته است. آفت کش گیاهی بعدی Sabadilla نام دارد. سابادیلا از بذر گیاهان سوسن (lily)استحصال میشود. modes of action این سم بصورت اثر روی دستگاه عصبی حشرات و اختلالات در کانالهای سدیمی سلولهای عصبی معرفی شده است. سابادیلا روی طیف وسیعی از حشرات مانند لاورها و حشرات برگخوار، آفات جونده و مکنده، سن ها و تریپس ها اثرات کنترل کنندگی داشته است. سابادیلا حشره کشی است که روی بسیاری از محصولات زراعی و باغی استفاده شده است. Neem حشره کش بعدی از گروه حشره کش های مشتق شده از منشا گیاهی است. نیم از بذر گیاه درختان چریش یا نیم استحصال می کنند. نیم جزو گیاهانی است که در مناطق گرمسیری و حاره ای رشد و نمو پیدا می کند. نیم یک حشره کش وسیع الطیف است و بروی بسیاری از آفات تست شده است. در موسسه تحقیقات پسته در رفسنجان هم تحقیق روی تاثیر نیم روی پسیل پسته در حال انجام است. طرز عمل یا modes of action نیم بصورت تداخلات یا اختلالات در تغذیه آفات است. علاوه بر دخالت در تغذیه نیم موجب اختلالات تولید مثلی و پوست اندازی در حشرات می شود. حسن بسیار بزرگ نیم تاثیر بسیار کم روی حشرات مفید و آنتاگونسیتها است. پایروتروییدهای طبیعی یا Pyrethrum, Pyrethrins، پایروتیروییدها از گلهای کریزانتمم یا chrysanthemum استحصال می شود. این سم خطر مسمومیت کمی برای پستاندارن دارد. پایروتیروییدها دارای اثر ناک دان کنندگی یا ضربه ای شدید روی حشرات هستند. پایداری کمی در محیط دارند و با نور خورشید تجزیه می شوند. باقیمانده سموم ندارند ولی عیب بزرگ آنها قیمت بالای آنهاست. امروزه پایروتیروییدها را بصورت مصنوعی در محیط آزمایشگاهی تولید کرده اند و سموم مختلفی را تولید کرده اند از جمله دلتامترین و پرمترین و فن والریت و... که سموم پرکابردی هستند. در پایان باید یادآور شد بسیاری از گیاهان معطر و دارای اسانس دارای خاصیت دورکنندگی برای حشرات هستند که باید بررسی و تحقیق روی آنها برای کشف آفت کش های طبیعی آغاز شود. در باغات پسته ایران گیاهان زیادی بخصوص علفها و بوته ها در حواشی باغات و اطراف آنها وجود دارند که نتنها به آفاتی مانند پسیل پسته آلوده نمی شوند بلکه خاصیت دور کنندگی آفات را دارند. مثلا درمنه از جمله گیاهانی است که میتوان از عصاره آن برای مبارزه با آفات بخصوص پسیل پسته سود جست و آن را به مرحله تجاری سازی رساند. البته در سطوح آزمایشگاهی و لابراتواری تحقیقات قابل قبولی در مورد اسانس ها و عصاره های گیاهی صورت پذیرفته اما در باغات پسته و آفات پسته جای این تحقیق بسیار خالی بنظر می رسد. در مورد هر ماده شیمیای و غیر شیمیایی توجه به اثرات جانبی یا ساید افکت نیز باید حتما مد نظر باشد. باید تامل کرد که تا کی سموم شیمیایی را با این حجم زیاد در باغات پسته مصرف کنیم بهر روی یکی از راهکارهای مهم و مناسب می تواند تولید آفت کش های با منشا گیاهی باشد.

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ٧:٥٩ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/۱٠/۱٧
تگ ها :

دریافت کد وضعيت آب و هوا


  FEED