مقاومت (Resistance) نسبت به آفتکش ها، علت اصلی طغیان آفات (پسیل پسته) در باغات پ

مقاومت (Resistance) نسبت به آفتکش ها، علت اصلی طغیان آفات (پسیل پسته) در باغات پسته کرمان

نوشته: مهندس محمد جمالیزاده-کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی-عضو انجمن پسته ایران

Email: mojamalizadeh@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

مبارزه شیمیایی با استفاده از سموم بخشی بسیار مهم و اساسی در اعمال باغداران پسته کار در استان کرمان است. پرداختن به بحث سم و سم پاشی و مبارزه شیمیایی با آفات در باغات پسته مثنوی 70 من است و در این جستار کوتاه نمی گنجد و میتوان یک کتاب کامل در مورد آن نوشت. پسیل پسته مهمترین و خسارتزاترین آفت موجود در باغات پسته ایران است که گاها 10 و حتی بیشتر بار سم پاشی در طول بهار و تابستان را می طلبد. براستی دلیل اصلی طغیان آفاتی مانند پسیل پسته چیست؟ دلایل کاهش راندمان سم پاشی در باغات پسته می تواند متعدد باشد اما بلاشک مهمترین دلیل کاهش راندمان مبارزه شیمیایی در باغات پسته ایران مقاوم شدن حشرات نسبت به سموم مختلف است. بسیاری از کشاورزان می پندارند که کیفیت سموم عامل اصلی پایین بودن رضایت و عملکرد سم پاشی ها در باغات پسته ایران است در صورتی که بنظر می رسد سمومی که امروزه برای مبارزه با پسیل پسته در باغات کرمان استفاده می شوند بمراتب کشنده تر و خطرناکتر از سمومی هستند که سالهای دور بر علیه پسیل پسته استفاده می شده اند. سم اندوسولفان یا زولون که سالهای قبل براحتی آفت را کنترل می کرد و نیازی به تکرار سم پاشی نبود امروزه به یک سم بی اثر یا کم اثر روی پسیل پسته تبدیل شده است. سم دلتامترین که امروزه در برخی از باغات برای مقابله با پسیل پسته استفاده می شود ده ها بار قویتر از اندوسولفان و زولون از نظر کشندگی است اما باز هم ما می بینیم که تاثیر عالی روی کنترل آفت در دراز مدت ندارد. این مطلب که آفات (پسیل پسته) نسبت به سموم مقاوم شده است یعنی بمرور زمان در بدن حشره نسبت به آفت کش ها سازگاری های در جهت مقاومت و تاب آوردن در برابر آفت کش پدید آمده است. برخی اوقات بسیاری از کشاورزان مقاومت را اشتباه فرض می کنند. مقاومت همیشه در حشره حادث می شود. بهر روی بنظر می رسد دلیل اصلی کاهش راندمان سم پاشی و تکرار بیش از حد سم پاشی در باغات پسته ایران مقاومت پسیل پسته نسبت به سموم باشد. اگر چه کیفیت سموم هم می تواند یکی از دلایل کاهش عملکرد باشد اما مسلما دلیل اصلی بروز مقاومت در پسیل پسته است. مقاومت نسبت به سموم تاریخچه ای طولانی دارد. اولین حشره کش فرموله شده ساخت دست بشر د.د.ت بود. زمانی که د.د.ت به بازار آمد بسیاری می گماشتند که نسل بسیاری از حشرات برچیده خواهد شد و بسیاری افراد گونه های مختلف حشرات از جمله مگس ها را با روش های خاص نگهداری کردند به آیندگان نشان دهند که حشره ای بنام مگس هم وجود داشته است. غافل از این نکته که حشرات سازگارترین طیف موجودات زنده نسبت به شرایط مختلف و نامساعد زیستی هستند. از ابتدای خلقت جهان هستی هنوز هیچ گونه ای از حشرات منقرض نشده است و این جای تعجب زیادی دارد بر خلاف آن در مورد حیوانات در مورد بسیاری از حیوانات انقراض نسل پدید آمده است. این نکته نشان می دهد که نباید حشرات را ساده انگاشت و ساده از کنار آنها گذشت. بسیاری از کشاورزان عقب مانده ذهنی آنچنان دوز سموم مورد مصرف را بالا می برند که به گمان خود نسل آفت یا پسیل پسته را در باغ خود نابود کنند و از بین ببیرند غافل از اینکه هنوز هیچ حشره ای منقرض نشده و نخواهد شد لجبازی و بالابردن دوز سم در سم پاشی نتنها نتیجه ای بدنبال نخواهد داشت بلکه عوارض زیست محیطی و جالبتر از آن مقاومت بیشتر آفت را در پی خواهد داشت. در بسیاری از کشورهای پیشرو از نظر کشاورزی از روش هالف دوز (Half dosage) برای کنترل آفات استفاده می کنند در این روش نصف مقدار دوزی که برای آفت توصیه شده استفاده می شود که اینکار سودهای زیادی دارد از جمله کم شدن اثرات سو آفتکش روی دشمنان طبیعی و دوم کاهش احتمال بروز مقاومت در آفت. یکی از نکات مهم برای کاستن از بروز مقاومت و گاها شکستن مقاومت استفاده از سموم مختلف در دوره های مختلف سم پاشی است بعبارت واضح تر زمانی که مثلا برای مبارزه با پسیل پسته از یک نوع سم خاص در همه دفعات سم پاشی استفاده شود شانس بروز مقاومت و کاهش اثر سم نیز افزایش می یابد. بنابراین تغییر یا چنجینگ سم در هر دوره امری است که واجب است و باید حتما اتفاق بیفتد. مکانیزم بروز مقاومت در حشرات نسبت به سموم بسیار ساده است اگر در یک جمعیت ابتدایی از یک آفت خاص 3 نوع ژنوتیپ حساس به آفت کش، مقاوم نسبت به آفت کش و نیمه حساس نسبت به آفت کش وجود داشته باشد. با اعمال سم پاشی و بمرور و در طول زمان جمعیت حساس و نیمه حساس از جمعیت ابتدایی حذف خواهند شد. ژنوتیپی که باقی می ماند ژنوتیپ مقاوم نسبت به آفت کش خاص است و با جفت گیری و تولید مثل این ژنوتیپ مقاوم کل جمعیت آفت نسبت به سم مقاوم می شود. برآورهای ریاضیاتی و دینامیکی جمعیتی که نسبت به آفت کش مقاوم می شون بسیار جالب است و دارای فرمولهای خاص خود است که در این مجال نمی گنجد. این فرمول همیشه رایج است که در بین توده های جمعیتی آفات ژنهای مقاومت نسبت به آفت کش بسرعت از طریق جفت گیری به نسلهای بعد انتقال می یابند. و بمرور کل جمعیت نسبت به آفت کش مقاوم می شود. بحثهای مقاومت یا Resistance بحثهایی جالب در علم حشره شناسی و مبارزه با آفات هستند. تغییرات ژنتیکی که در طول زمان در جهت سازگاری آفت و بی اثر شدن آفت کش اتفاق می افتد. مقاومت یک آفت ممکن است فقط به یک سم خاص محدود شود و یا ممکن است نسبت به همه سموم موجود در یک خانواده آفت کش اتفاق بیفتد. بنابراین در مبارزه شیمیایی با پسیل پسته بهتر است در دوره های مختلف سم پاشی از سموم استفاده کنیم که از گروههای مختلف شیمیایی باشند. مثلا استامی پرید و کونفیدور که دو سم پر مصرف بر علیه پسیل پسته هستند هر دو از گروه سموم نیونیکونینی هستند و نباید پشت سر هم و بلافاصه استفاده شوند. موادی که بعنوان افزونی یا ادوجنت در سم پاشی ها استفاده می شوند با مکانیزم هاس مختلف هر افزودنی می توانند در شکستن مقاومت تاثیر گذار باشند. برخی از ادجونتها می تواند کوتیکول بدن حشرات را آسیب پذیر تر کنند و تا سم بهتر نفوذ یابد. یا چسبندگی سم به بدن حشره یا برگها را افزایش دهند و موجب کاهش مقاومت آفات مختلف نسبت به سموم شوند. یکی از نکات بسیار مهمی که از دید بسیاری از کارشناسان و کشاورزان مغفول مانده این است که مابرای مبارزه با آفات سموم محدودی داریم و تا یک سم جدید به مرحله تولید و فروش برسد میلیونها دلار خرج برمی دارد بعلاوه گذشت چندین سال کار تحقیقاتی و پاراکلینیکی. بهر روی تا یک سم جدید کشف شود و اثرات جانبی یا ساید افکت های آن بررسی شود و سالم بودن سم تایید شود ممکن است 20 سال طول بکشد. امروزه بعد از گذشت دهها سال از کشف اندوسولفان مشخص شده که این سم بشدت سرطانزاست و بیش از 30 سال است که از فهرست سموم مجاز ایالات متحده آمریکا خارج شده است هر چند که اندوسولفان بنظر من بهترین و کاربردی ترین سم برای مبارزه با آفات پسته است که چند سالی است که سازمان حفظ نباتات آن را ممنوع التولید و استفاده کرده است اما چه کنیم که اندوسولفانهای قاچاق و بی کیفیت در بازار بوفور یافت می شوند!! نتیجه آنکه باید قدر سموم موجود را دانست و از آنها استفاده صحیح کرد. باید تحقیقات به این سمت باشد که چگونه بتوانیم با روش های مختلف مقاومت پسیل یا آفات را نسبت به سموم بشکنیم. بفرض مثلا تحقیق شود که زمان سم پاشی آیا روی کاسته شدن از مقاومت پسیل پسته نسبت به سموم تاثیری دارد یا خیر و اگر دارد بهترین زمان ممکن چه زمانی است؟ مثلا صبح ها سم پاشی با یک سم خاص روی پسیل جواب بهتری می دهد یا عصرها و بسیاری از تحقیقات دیگر که جایشان خالی است. بقول معروف در بهار .... جای تحقیقات !!


 

 
  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ۳:٥٢ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/۱٠/٢٥
تگ ها :

دریافت کد وضعيت آب و هوا


  FEED