مکانیسم های ایجاد مقاومت در حشرات نسبت به آفتکشها

مکانیسم های ایجاد مقاومت در حشرات نسبت به آفتکشها

نوشته: مهندس محمد جمالیزاده-کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی-عضو انجمن پسته ایران

Email: mojamalizadeh@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

بحث مقاومت حشرات نسبت به سموم یکی از مشکلات عمده و زیانبار در باغات پسته ایران است. کاربرد بیش از حد آفتکشها با دوزهای چندین برابر حد مجاز و بسیاری از کارهای غلط در مورد کاربرد آفتکشها موجب شده که مقاومت نسبت به سموم بویژه پسیل پسته ایجاد شود. پسیل پسته بعنوان مهمترین آفت باغات پسته ایران به یک معضل بسیار جدی و تهدید کننده در باغات پسته ایران تبدیل شده است و سالیانه هزاران لیتر سم بر علیه این آفت در باغات پسته ایران بمصرف می رسد. سوال بسیار مهم اینجاست که چه اتفاقاتی در بدن حشره یا پسیل حادث می شود که موجب مقاومت آفت نسبت به آفتکش ها می شود؟ بهر روی در بدن حشره تغییرات مختلفی جهت بی اثر کردن سم و تحمل کشندگی آن صورت می گیرد که شناخت آن حتما به کنترل بهتر آفت کمک خواهد کرد. متاسفانه مانند بسیاری از تحقیقات مربوط به علوم درختان پسته هنوز بصورت دقیق مکانیزم بروز مقاومت نسبت به حشره کش ها در پسیل پسته مشخص نشده است. با مقدار سطح زیر کشت بسیار زیاد باغات پسته ایران وجود دهها مرکز تحقیقات پسته امری لازم و ضروری است. اما متاسفانه همان یک مرکز هم از کمبود منابع و اعتبارات و نیرو رنج می برد! بهر روی در این جستار بصورت کلی برخی از مکانیسم هایی که حشرات بمنظور تحمل یا مقاومت نسبت به آفتکش ها از آن سود می جویند را به اختصار بررسی می کنیم 1-واکنش های بیوشیمیایی یا مقاومت بیوشیمیایی یا Biochemical resistance: هر آفت کش دارای مکانیزم مخصوص به خود است بعنوان مثال حشره کش استامی پرید یا موسپیلان از گروه حشره کش های  Neonicotinoids است. ایندسته از حشره کش ها که موسپیلان و کونفیدور هم جزو آنها هستند با ایجاد اختلالات در سیستم عصبی حشره موجب مرگ و نابودی حشره یا تارگت مورد نظر می شوند. بهر روی باید سم مورد نظر به نقطه اثر در بدن حشره (دستگاه عصبی) برسد تا آفت کش اثر کند. در سلسه واکنشهای بیوشیمیایی که در بدن حشره اتفاق می افتد که سم را اصطلاحا دتوکسیفید detoxified می کند. بعبارت ساده تر تا مدت زمانی که سم بخواهد به نقطه اثر خود در بدن حشره برسد حشره با تولید و ترشح یکسری از آنزیمها سم را بی اثر یا کم اثر می کند. تولید آنزیم ها و مواد پیچیده در بدن حشرات در اثر یکسری از واکنش های بیوشیمیایی بسیار پیچیده و خاص انجام می شود که بدنبال آن مقاومت نسبت به آفتکش حادث می شود!! 2- واکنش ها یا مقاومت فیزیولوژیکی در حشرات Physiological resistance: در این واکنش ها حشره یا آفت با تغییرات فیزیولوژیکی که در بدن خود انجام می دهد سموم را کم اثر یا بی اثر می کند. در مورد بسیاری از سموم که اثر ضربه ای یا knockdown کننده دارند بروز این مقاومت موجب شده که اثرات ضربه ای آفت کش کاهش یابد. مثلا در مورد DDT و سموم پایروتیروییدی که قبلا در مورد مگس خانگی استفاده می شد بلافاصله پس از مصرف اثرات ضربه ای شدید آن بخوبی قابل مشاهده بود اما بمرور این اثرات کمتر شدند. مثال دیگر در مورد مقاومت فیزیولوژیکی آنزیم استیل کولین استراز acetylcholinesterase است. این آنزیم برای تحریک اعصاب و رساندن پیام عصبی به مغز در محل اتصال دو سلول عصبی (سیناپس) بسیار مهم است. مکانیزم برخی از آفت کش ها (مثلا ارگانوفسفات ها) مهار و عدم ترشح استیل کولین استراز است که این عمل موجب مرگ حشرات و حتی انسانها می شود. بهر روی در مقاومت فیزیولوژیکی آفت از حساسیت آفت نسبت به این آنزیم کاسته می شود. در مورد بسیاری از سموم مقاومت ایجاد شده از نوع فیزیولوژیکی مربوط به کاهش حساسیت تغییر حساسیت نسبت به آنزیم acetylcholinesterase است. در مورد سموم کاربامات و ارگانوفسفات اینچنین ماجرایی مشاهده شده است. یکی دیگر از مقاومت های مهم فیزیولوژیکی در حشرات تغییرات بیرون جلدی حشره برای نفوذ و کم اثر کردن آفتکش است. بعنوان مثال وجود لایه کوتیکولی ضخیم تر و لایه مومی روی کوتیکول یا waxy layers. بهر روی هر چه مقدار نفوذ سم از جلد حشره کمتر باشد آفت نسبت به سم مقاومتر می شود. از دیگر انواع مقاومت فیزیولوژیکی ذخیره مقدار زیادی از سموم در بخش چربی بدن حشرات است. بسیاری از مواقع زمانی که یک حشره برای آنالیز مقدار سم موجود در بدن به لابراتوار برده می شود مقدار سموم موجود در بدن بسیار بالاتر از حد کشندگی و مقاومت آفت گزارش می شود اما جالب اینجاست که حشره بسیار طبیعی و فعال به ادامه خسارت و زندگی خود می پردازد. بررسی های بعدی نشان می دهد که حشرات می توانند مقدار زیادی از سموم را در بافت ذخیره ای (چربی) خود ذخیره کنند و بجای اینکه سم روی نقطه هدف اثر کند قبل از رسیدن به نقطه اثر در بافت چربی ذخیره می شود و هیچ مشکلی برای حشره حادث نمی شود. در مورد حشره کش DDT این مطلب بخوبی مشخص شده است. 3-مقاومت رفتاری یا Behavioral resistance: در این مقاومت آفت از آفت کش فرار می کند. این ویژگی بخصوص در مورد آفاتی که قدرت پروازی خوبی دارند بسیار حایز اهمیت است. در مورد بسیاری از آفات موجود در باغات پسته این آفات می توانند از سم فرار کنند و به محل هایی فرار کنند که از تماس با سم در مصون باشند بعنوان مثال شکافها و درزها زمین، خار و خاشاک و ..

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ۱۱:٠۳ ‎ق.ظ روز ۱۳٩۱/۱٠/٢۸
تگ ها :

دریافت کد وضعيت آب و هوا


  FEED