نکاتی درباره باغداری صحیح پسته

نکاتی درباره باغداری  صحیح پسته

نوشته: مهندس محمد جمالیزاده-کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی-عضو انجمن پسته ایران

Email: mojamalizadeh@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

کوددهی به درختان پسته تابع شرایط و عوامل مختلفی است. شناخت صحیح این عوامل کمک زیادی به تغذیه بهتر درختان پسته خواهد کرد. رشد صحیح و متعادل در درختان پسته حتما پی آمد عملیات صحیح کوددهی است. در خاکهای حاصلخیز معمولا نیازی به عملیات کوددهی نیست اما بهر روی در اقلیم پسته کاری استان کرمان حاصلخیزی خاک تقریبا صفر است. خاکی پوک و تهی از بسیاری از عناصر ضروری برای رشد و نمو درختان. در چنین خاکی عملیات کوددهی هر ساله باید در درختان پسته انجام شود. کوددهای به 2 دسته کودهای آلی و کودهای شیمیایی تقسیم بندی می شوند. کودهای آلی به کودهایی گفته می شود که منشا طبیعی دارند مانند کودهای دامی و کمپوستها. کودهای شیمیایی کودهایی هستند که ساخته دست بشر در کارخانجات هستند مثلا اوره یا سولفات آمونیوم. برای برنامه ریزی جهت کوددهی ابتدا از سن درختان و اندازه یا ابعاد و رشد درختان بررسی بعمل آورد. واضح است که درختان کم سن و سال نسبت به درختان مسن مقدار کود کمتری لازم دارند. آزمون آنالیز پروفیل های مختلف خاک قدم ابتدایی در برنامه ریزی و خرید یک کود برای تغذیه درختان پسته است. ما باید حداقل تصوری کامل از مقدار عناصر ماکرو میکرو در پروفیل های خاکی (رویی و تحتانی) داشته باشیم. نمی شود بدون آنالیز خاک بتوانیم کود مناسبی برای یک باغ توصیه کنیم. برای دادن کوددهای دامی بهترین زمان زمانی است که درختان در خواب زمستانه باشند. دادن کودهای حیوانی بخصوص کودهای مرغی با مقدار زیاد و نزدیک به بیدار شدن درختان موجب آسیب رساندن به ریشه های درختان پسته می شود. بنابراین بهتر است کوددهای دامی در ماههای 9 و 10 هر سال به زمین اضافه شوند حالا اینکه به صورت چالکود باشند یا کاربرد روی سطح بسته به نظر کارشناسان است. تا قبل از بیدار شدن درختان 3 الی 4 نوبت آبیاری رو ی کودهای دامی باید صورت گیرد تا کودهای دامی کاملا پوسیده و قابل جذب برای درختان شوند. گچ نیز در باغات پسته نیز مانند کودهای دامی بهتر است در اواخر پاییز یا اوایل زمستان به درختان داده شود. به نهالها و درختان کم سن و سال افزودن گچ به منظور اصلاح خاک بدلیل خطرات مختلف قابل توصیه نیست. کودهای شیمیایی مختلف برای استفاده بهینه و موثر بهتر است در فصل رشد درختان به درختان پسته داده شوند. دادن کودهای شیمیایی مانند اوره در هنگام خواب درختان در زمستان هیچ گونه سودی ندارد. کودهای ماکرو شامل نیتروژن، فسفر و پتاسیم هر ساله توسط درختان به مقدار نسبتا بالا مورد مصرف قرار می گیرند باید هر سال در موعد مشخص و به مقدار کافی در اختیار ریشه ها گذارده شوند. کودهای میکرو مانند آهن، روی، مس و منگنز چون به مقدار کم مورد مصرف در درختان پسته هستند براحتی و بخوبی از طریق محلولپاشی می توانند در اختیار درختان گذارده شوند و نیازی به دادن کودهای میکرو از طریق خاک نیست. چون کودهای میکرو قیمت بالایی دارند و از نظر اقتصادی مقرون به صرفه نیست. علایم کمبودی که درختان در طول فصل رشد نشان می دهند بخصوص تا حد زیادی از طریق برگهای درختان قابل شناسایی و ردیابی است و ما با توجه به این مساله می توانیم برنامه کوددهی را برنامه ریزی کنیم. البته موثرترین روش و مناسبترین و دقیق ترین روش شناسایی کمبود ها در درختان پسته آزمایشات خاک و برگ است. گاهی اوقات عناصر به حد کافی در خاک وجود دارند اما قابل جذب به دلایل مختلف از طریق ریشه ها نیستند. بخصوص در سالیان اخیر با وجود مقدار کافی کلسیم (Ca) در خاک باغات پسته کمبود این عنصر در درختان مشاهده می شود. برطرف کردن عواملی که در خاک مانع جذب عناصر می شوند بسیار مهم است. شوری آب و خاک، SAR، کمبود مقدار مواد آلی موجود در خاک، سختی آب، وجود مقدار بالای یونهای مضر مانند بور (B)، سدیم (Na)، کلر (Cl) و ....از جمله عواملی هستند که در جذب عناصر غذایی توسط درختان دخالت دارند. در خاکهایی که مقدار فسفر (P) بالاست در جذب عناصر میکرو مانند (Fe)، روی (Zn) و....اختلال ایجاد می کند. تغییر ساختمان و بافت خاک توسط برخی از مواد آلی و معدنی مثلا کودهای دامی مناسب و گچ خام می تواند در افزایش حاصلخیزی خاک و جذب عناصر دپو شده در خاک بسیار مهم باشد. استفاده از مواد ابداعی و عجیب مانند خاکهای قرمز، خاکهای سبز، زغال سنگ، خاکهای با شوری فوق العاده بالا نتنها کمکی به درختان نمی کند بلکه به مرور موجب تخریب بافت و ساختمان خاک می شود. کشاورزان بهتر است بجای کارهای خودسرانه از طریق مشورت و گرفتن اطلاعات از کارشناسان و متخصصان مربوطه حداقل شرایط خاک را از اینی که هست بدتر نکنند. یکی از زمانهای بسیار مهم و شاید اساسی ترین زمان کوددهی در باغات پسته و جذب عناصر در باغات پسته دو بازه زمانی است اول زمان استارت خوردن درخت و شروع به رشد درخت کمی قبل از شروع فصل بهار و دوم زمان پر شدن مغز در برج های 5 و 5. در این دو مرحله کافی بودن عناصر در اطراف ریشه به بازدهی مناسب درختان پسته بسیار کمک خواهد کرد. شاید مهمترین موعد کوددهی زمانی است که درخت در اوایل بهار شروع به استارت زدن می کند. درخت پسته ای که در بهار خوب استارت بخورد بلاشک هم ترکه خوبی خواهد زد و هم گره زایشی (پتک، گر) خوبی خواهد آورد. مسلما حفظ و نگهداری گره های زایشی در طول فصل بهار باز هم مرهون مبارزه با آفات بخصوص شیره خشک یا پسیل و عملیات کوددهی مناسب است. اشتباه بسیاری از کشاورزان این است که فکر می کنند صرف رشد رویشی و زدن ترکه و شاخه با طول زیاد می تواند عملکرد را بالا ببرد اما بهترین فرمولهای کوددهی فرمولهایی هستند که رشد رویشی و زایشی درختان پسته را متعادل نگه دارد. درخت خوب درختی است که طول ترکه کوتاهی داشته باشد با تعداد زیاد گره یا پتک روی همین ترکه. همانطور که قبلا اشاره شد متعادل کردن رشد رویشی و زایشی در درختان پسته علاوه بر مدیریت صحیح زراعی (کوددهی، آبیاری و ...) باید از هورمونها هم برای رسیدن به این هدف سود جست. یکی از وظایف مهم هورمونها متعادل کردن رشد رویشی و زایشی در درختان پسته است. قرار دادن کودها در سایه انداز درختان نکته بسیار مهمی است بسیاری از کشاورزان کودهای شیمیایی و دامی را یا خیلی نزدیک به کنده یا طوقه درخت می ریزند و یا خیلی دورتر از سایه انداز که هر دوی این کارها کارهای اشتباهی هستند کود باید حتما در سایه انداز درخت استفاده شود. درختان پسته ای که سیستم آبیاری غرقابی دارند بیش از 70 درصد ریشه کاملا بصورت سطحی است و ما ریشه های مفیدی که مواد غذایی را جذب می کنند در سطح خاک قرار دارند بنابراین افرادی که چاله های عمیق برای ریختن کود حفر می کنند در واقع کودها را از دسترس ریشه خارج می کنند. کودهای مورد استفاده در باغات پسته باید به صورت سطحی و در عمق کم در اختیار درختان قرار گیرند البته این امر منافاتی با چالکود ندارد ولی چالود خیلی عمیق موجب عدم کارآیی و جذب کودها بویژه کودهای دامی می شود. یکی دیگر از امور اشتباهی که متاسفانه در برخی از باغات مشاهده می شود دادن کودهای شیمیایی و دامی بیش از حد ممکن است. بخصوص در مورد کودهای شیمیایی دادن بیش از اندازه کودها نتنها کمی به درخت نمی کند بلکه بشدت خطرناک است. این باور غلط در بسیاری از کشاورزان در مورد مصرف بیش از حد کودها و حتی سموم وجود دارد که اگر مثلا اگر مقدار بیشتر از مقدار توصیه شده کود یا سم اثرات بهتری روی  درختان خواهد  داشت که مطلبی کاملا مردود است. کشاورزی ملانقطه ای یا بسیار پروسواس هم عملی کاملا زیانبار است. برخی از کشاورزان حتی در برخی از افراد با تحصیلات بالا که کشاورزی و باغداری می کنند می خواهند خیلی دقیق و با ریز جزییات مطالب را از لابه لای کتب و برشورها و اینترنت در بیاورند و دقیقا بر اساس آن عمل کنند. علم پسته کاری و پسته داری علمی بروز و در حال رشد و توسعه است. مطلبی که 20 سال پیش توسط یک محقق توصیه شده ممکن است امروزه غیرکاربردی و در پاره ای موارد مضر باشد. علم باغداری پسته شبیه علم پزشکی است بدین معنی که مثلا شما خدای ناکرده امروز گرفتار بیماری قند می شوید و به دکتر مراجعه می کنید برای رفع مشکل ولی سال آینده ممکن است گرفتار مثلا بیماری کلیه یا کبد شوید!!منظور این است که باغ پسته هم شرایطی شبیه بدن انسان دارد و نمی شود توصیه ای واحد برای همه سالها کرد. سم اندوسولفان را در نظر بگیرید سالها قبل برای مبارزه با مثلا پروانه چوبخوار توصیه شده است آیا شما امسال اجازه دارید این سم را بکار ببرید؟ آیا اصلا اندوسولفانی در بازار هست یا نه؟ آیا از میان این همه اندوسولفان یا سموم دیگری که در بازار هستند می توان به همه اعتماد کرد و جواب واقعا قابل قبولی از سم پاشی گرفت؟ در مورد کودها هم همین مساله وجود دارد! شرایط باغ پسته سال به سال بسته به عوامل مختلف دستخوش تغییرات می شود و ما با توجه به تغییرات باید باغمان را اپتیمایز و هندلینگ کنیم! سولوپتاس تقریبا بهترین نوع کودهای پتاسه در باغات پسته هستند اما متاسفانه بازار پر است از سولوپتاس های تقلبی که نیم درصد پتاس هم در آنها وجود ندارد!! این امر رجوع کشاورزان به افراد متخصص و کارشناس را الزامی می سازد. کارشناسی که فقط محقق باشد دردی دوا نمی کند. کارشناسی از دید بنده کارشناس است که در مارکت نهاده های کشاورزی دخالت دارد و جنس خوب و بد را می شناسد و تیمیر می دهد. ایران در شرایط تحریم است. کودهای بسیار با کیفیت خارجی بسیار گران شده اند و حتی ممکن است امسال وارد نشوند به دلایل مختلف. بنابراین ممکن است کودی که پارسال بنده جواب خوبی از آن گرفتم امسال در مارکت نباشد به همین دلیل باید بدنبال مشابه با کیفیت آن بگردم. این هنر یک کارشناس کشاورزی و محقق پسته است! یعنی با توجه به شرایط روز فرمول نویسی کند والا همه فرمولها در اینترنت و کتابها وجود دارد اما تلفیق دانش و تجربه چیزی است که مجانی نیست!! به یک مثال توجه کنید در همه کتابها حتی کتابهای خارجی مثلا بیان شده که کود مرغی مقدار مورد مصرف در هکتار مثلا 20 تن در هکتار برای باغات پسته است آیا ما می توانیم بدون توجه به شرایط باغ و درختانمان و صرفا از روی یک رفرنس حتی بسیار معتبر چنین کاری انجام دهیم و این مقدار کود به درختان بدهیم. در این مثال باید دقت کرد! دوره آبیاری را از باغدار پرسید! شوری خاک و آب را چک کرد! از مقدار سالم بودن درختان بخصوص از نظر سرخشکیدگی مطمن شد! از درصد مراقبت باغدار و سرسی بموقع آن پرسید و در نظر داشت! از میزان گره های زایشی درختان اطلاع حاصل کرد! به سال آور و نیاور توجه کرد!! سابقه کوددهی باغ توسط باغدار را جویا شد! از نوع سیستم آبیاری اطلاع حاصل کرد!! از اینکه درختان جوی پشته باشند یا نوع موقعیت درختان را در نظر داشت! از کیفیت کود مرغی اطلاع حاصل کرد! نظر خود کشاورز را جویا شد! از نظر زمانی باید دقت کرد که زمان مصرف صحیح حتما رعایت شود و بسیاری از عوامل دیگر. باغداری پسته این نیست که ما کتاب را برداریم و دقیقا از روی کتاب عمل کنیم البته باز هم این جای شکر دارد بسیاری هستند که حتی کوچکترین بررسی در مورد عملیات باغداری خود نمی کنند و با توجه به گفته افغانی و ایرانی و فلان زعیم و فلان مهندس عمل می کنند و بدون ترید ننه درختان رو اسیر می کنند!! فرهنگ سازی و گسترش روشهای نوین باغداری پسته می تواند راهگشا باشد اما حتما باید راه درازی در این مسیر پیموده شود. به امید فردایی بهتر برای صنعت پسته ایران.

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ٤:٠٥ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/۱۱/۸
تگ ها :

دریافت کد وضعيت آب و هوا


  FEED