اثرات بازدارنده و تحریک کننده عناصر در خاک

اثرات بازدارنده و تحریک کننده عناصر در خاک

نوشته: مهندس محمد جمالیزاده-کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی-عضو انجمن پسته ایران

Email: mojamalizadeh@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

پیرو مطلبی که قبلا در ان وبلاگ راجع اثرات عناصر مختلف در خاک ارایه شد در این مطلب بصورت مختصر اثرات تحریک کنندگی و اثرات بازدارندگی عناصر روی هم در خاک بررسی می شود. محیط خاک یک محیط بسیار پیچیده است و هر ثانیه و دقیقه در حال واکنش. هزاران هزار واکنش در آن واحد ممکن است در یک محدوده کوچک از خاک اتفاق بیفتد ممکن است در یک فضای چند ده سانتی متری از خاک میلیاردها میلیارد موجود زنده میکروسکوپی و ماکروسکوپی وجود داشته باشند. بخش بسیار مهم از نظر کشاورزی و باغداری مقدار یا درصد عناصر و فرم این عناصر در خاک است. عناصر ماکر و میکرو موجود در خاک در بازدهی بسیار مهم هستند. برخی می پندارند کوددهی دلبخواهی و دیمی می تواند کمبود عناصر در خاک را جبران کند اما بررسی ها نشان می دهد که دادن کودهای شیمیای و دامی مختلف بدون بررسی و آزمون های خاک و برگ و آب موجب اضمحلال درختان در درازمدت می شود. عناصر پرمصرف یا ماکرو و همچنین عناصر کم مصرف یا میکرو می توانند در خاک اثرات متقابل روی هم داشته باشند. اگر به آزمایشات خاکشناسی دقت کنیم درمی یابیم که معمولا ارتباط گسترده ای میان جذب عناصر و رقابت آنها در جذب یا مسمومیت و کمبود این عناصر در درختان وجود دارد. واکنش ها یا اثراتی که عناصر ماکرو و میکرو روی هم می گذارند به دسته کلی بر اساس شکل بالا تقسیم بندی می شوند. اوا اثرات بازدارندگی یا Antagonism effects و دوم اثرات تحریک کنندگی یا Stimulating effects. اثرات بازدارندگی اثراتی هستند منفی یعنی زیاد بودن یک عنصر در خاک ممکن است جذب عنصر دیگر را دارای مشکل کند. بسیاری از این اثرات ممکن است تحریک کننده باشد. بعبارت بهتر در حضور یک یا چند عنصر در خاک مقدار جذب عنصر یا عناصر دیگر افزایش پیدا می کند. به مثالهایی در این ارتباط توجه کنید 1- وجود  فوق العاده بالای عنصر فسفر در خاک (مخصوصا دادن بیش از اندازه کودهای فسفره) موجب اثر آنتاگونیستی (سو) روی جذب عنصر آهن (Fe) می شود به شکل بالا توجه کنید. بعبارت بهتر در زمین های با فسفر بالا کمبود آهن پیش خواهد آمد. این همان اتفاقی است که در خاک بسیاری از باغات پسته پیش آمده است. فسفر (P)، منیزیوم (Mg) و نیتروژن (N) ارتباط تحریک کنندگی روی هم دارند یعنی در حضور هر کدام از این عناصر در خاک جذب عنصر دیگر افزایش خواهد یافت. منگنز (Mn)، پتاسیم (K) و آهن (Fe) رو یهم اثرات تحریک کنندگی  دارند . معمولا زمین های باغات پسته در بسیاری از نقاط دارای کمبود پتاسیم هستند و بنابراین وجود کمبود پتاسیم موجب تشدید کمبود منگنز و آهن در خاک می شود. در مورد عناصر میکرو کمبود منگنز و آهن جزو کمبودهای شدیدی هستند که در بسیاری از باغات پسته ایران وجود دارند. 2- وجود مقدار بالای کلسیم (Ca) در خاک موجب کاهش یا محدودیت در جذب عناصری مانند فسفر (P)، روی (Zn)، منیزیوم (Mg)، آهن (Fe)، پتاسیم (K) و منگنز (Mn) خواهد شد (اثر محدود کننده یا بازدارنده). بهمین دلیل است که در باغاتی که درصد آهک یا گچ در خاک بالاست کمبود عناصر میکرو بوفور قابل مشاهده است. 3-دادن بیش از اندازه کودهای ازته (اوره و سولفات آمونیوم) موجب کاهش جذب عناصری مانند بور (B)، پتاس (K)، و مس (Cu) خواهد شد. 4-وجود مقادیر بالای عنصر بور (مسمومیت بور B) موجب کاهش جذب عنصر نیتروژن (N) می شود. چون کمبود نیتروژن موجب کاهش مقدار کلروفیل، پروتویین و آمینواسیدها در گیاه می شود. هر چند که عناصر میکرو بمقدار کم مورد نیاز درختان هستند اما جذب بسیاری از عناصر ماکرو وابسته به عناصر میکروست. همانطور که قبلا اشاره شد معمولا کمبودها یا مسمومیت ها معمولا و در بیشتر موارد مربوط است به چند عنصر بصورت توامان و این بدلیل همین اثرات بازدارندگی و تحریک کنندگی است. مثلا کمبود های آهن، منگنز و پتاسیم با هم اتفاق می افتند یا در خاکی که مقدار فسفر بالا باشد مقدار بالایی از عنصر منیزیوم در خاک وجود دارد! وجود تعادل عناصر در خاک بحث بسیار مهمی است. بهمین دلیل است که همیشه توصیه به استفاده از کودهای میکس یا چند عنصری می شود. زمانی که غلظت بالایی از یک کود خاک تک عنصره به خاک اضافه می شود زیاد کارساز نیست مگر اینکه دقیقا آزمایش خاک چنین توصیه ای را کرده باشد که آزمایشگاههای خاکشناسی در کشور عزیزمان ایران از صحت 100 درصد برخوردار نیستند اما باز هم همه آزمایشگاههای خاک و آب را نمی توان رد کرد. علاوه اثراتی که عناصر در خاک می گذارند و روی جذب هم اثر می گذارند فاکتورها پیچیده دیگری نیز قطعا در افزایش جذب یک عنصر و یا کاهش جذب آن اثر می گذارند مثلا اسیدیته یا pH خاک. در پی اچ بالا برخی از عناصر قابل جذب هستند و برخی بر عکس در پی اچ های پایین جذب می شوند. مبحث خاکشناسی و علوم خاک یک بحث پایه ای و بسیار مهم در باغات پسته ایران است که مورد غفلت واقع شده است واقعا در مرکز تحقیقات ایکس در فلان جا یک کارشناس یا دکتر خاکشناس وجود دارد که هر چه تا حالا داشته بروز داده و دیگر چیز جدیدی ندارد و باید افراد جدیدی به بحث تحقیقات پسته وارد شوند و حرفها و افکار نوینی بیاورند. واقعا اتلاف منابع ملی و بیت المال در بحث تحقیقات کشاورزی یک بحث جدی است که با شرایط فعلی قابل اصلاح نیست. به امید فردایی بهتر برای صنعت پسته ایران.

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ٩:٥٠ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/۱٢/٢٢
تگ ها :

دریافت کد وضعيت آب و هوا


  FEED