جداسازی اکتینومیست از دانه های پسته خشکیده در مروست استان یزد

جداسازی اکتینومیست از دانه های پسته خشکیده در مروست استان یزد

نوشته: مهندس محمد جمالیزاده-کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی عضو انجمن پسته ایران

Email: mojamalizadeh@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

حدود دو هفته پیش بازدیدی مختصر برای چندمین بار از برخی از باغات پسته شهر مروست هرات در استان یزد انجام شد. در طی این بازدید مفید یک مساله جالب توجه من را جلب کرد. در برخی از درختان کله قوچی حدودا 20 ساله برخی از دانه های پسته در خوشه ها کاملا خشکیده بودند و منظره ای حفره مانند در داخل آنها ایجاد شده بود. از نظر وجود آفات درختان کاملا چک شدند و مشخص شد که  در برخی از سازها (دم خوشه ها) آفت (کرم یا پروانه چوبخوار پسته وجود دارد) که البته در همه خوشه ها چنین چیزی مشخص نبود و فقط در برخی از خوشه ها کرم وجود داشت! خوشه هایی در درختهایی پیدا شد که دم خوشه ها کاملا سالم بود و هیچ کرمی داخل دم خوشه ها نبود اما بصورت جالبی بسیاری از دانه ها در داخل خوشه ها خشکیده بودند. این مساله مانند بسیاری از مسایل باغات پسته مشکلی عجیب و جالب بود!! جالب از این نظر که فقط این مشکل در درختان کله قوچی خودنمایی می کرد و در سایر پیوندها چنین مشکلی مشاهده نمی شد. یکی از دلایل مهمی که دخیل بودن صرف آفت پروانه چوبخوار در این مشکل را رد می کرد این بود که پروانه چوبخوار با این تراکم فوق العاده هیچ گاه نمی تواند به این سرعت و شدت موجب خشکاندن دانه ها شده باشد چون معمولا پروانه چوبخوار اگر هم در داخل خوشه ها وجود داشته باشد می تواند ماکزیمم چند دانه سر خوشه ها را خشک کند و خشکاندن تمام دانه ها در یک خوشه و ایجاد حفره های عجیب و غریب در داخل دانه ها نمی تواند صرفا در اثر حمله آفت پروانه چوبخوار پسته باشد. با سوالاتی که از صاحب باغ (آفای میرزاده) صورت گرفت مشخص شد که این مشکل معمولا در اوایل بهار و بعد از تشکیل دانه ها در چند سال اخیر بصورت پراکنده در برخی از نقاط باغ و روی درختان کله قوچی بوجود می آید. بعد از بازگشت از مروست نمونه های دانه های خشک شده به آزمایشگاه منتقل شد و با توجه به مشکوک بودن به قارچ پس از ضدعفونی سطحی قطعات کوچک پوست دانه ها، قطعات کوچکی از پوست دانه ها به ابعاد نیم در نیم سانتی متر روی محیط کشت PDA کشت شد!! بعد از گذشت چند روز عامل بیماری شروع به رشد روی محیط کشت کرد. نکته بسیار جالب این بود که عامل بیماری بسیار کند رشد بود و بعد از گذشت یک هفته در حد 2 سانتی متر کلنی عامل بیماری پیشرفت کرد. از ریسه ها و نمونه رشد یافته روی محیط کشت قطعه ای کوچک روی لام قرار داده شد و زیر میکروسکوپ معمولی و با کمترین امکانات شروع به شناسایی این عامل پرداخته شد. اسپورها و هیف عامل بیماری مشخص کرد که در واقع عامل این مشکل نوعی باکتری بنام اکتینومیست ها است. اکتینومیست ها (actinomycet) دسته ای از باکتریها هستند که شباهت زیادی به قارچ ها دارند از این حیث که مانند قارچ ها تولید هیف و میسیلیوم می کنند اماسرعت رشد در مقایسه با قارچها کمتر است. اسپورهای زنجیره ای اکتینومیست ها زیر میکروسکوپ کاملا واضح بودند. کلنی های تشکیل شده روی محیط کشت تقریبا شباهت 100 درصد با کلنی های اکتینومیست ها داشتند اما متاسفانه با توجه به محدودیت امکانات جنس و گونه این اکتینومیست قابل شناسایی نبود. بهر روی برای اینکه این اکتینومیست بعنوان یک عامل بیماری روی دانه ها در پسته از جنبه قابل قبول علمی برخوردار باشد باید حتما تست اثبات بیماری زایی (آزمایش یا تست کخ) بسرعت و دقت انجام شود که متاسفانه با توجه به امکانات و بودجه محدود این امر فعلا میسر نیست اما بنده با توجه به تجریبات فراوانی که در مورد کشت باکتریها و قارچ ها دارم و شواهدی که مشاهده کردم مطمن هستم که عامل این بیماری می تواند عاملی خطرناک و دردسرساز باشد. نکته جالب در مورد کشت این عامل بیماری این بود که از تمام قطعات (حداقل 5 قطعه) در محیط کشت عامل بیماری و کلنی بیماری شروع به رشد کرد و ساپروفیت بودن عامل بیماری یا آلودگی محیط کشت امری تقریبا محال بنظر می رسد. نکته جالب در مورد این بیماری همانطور که اشاره شد خسارتزا بودن این اکتینومیست روی درختان یا پیوندهای کله قوچی بود و روی سایر درختان از جمله اکبری این مشکل وجود نداشت. در باغات پسته ایران هر روز مشکلات تازه تری مشاهده می شوند و با توجه به گسترده بودن اقلیم پسته کاری در ایران ضعف تحقیقات پسته در ایران بسیار نمایان است. یکی از مشکلات تحقیقات پسته در ایران این است که اقلیم پسته کاری یا پسته خیزی در ایران بسیار وسیع است از کرمان و رفسنجان بگیر تا قزوین و خراسان و یزد و اصفهان و هر کدام از این مناطق مراکز تحقیقاتی خاص خود را می طلبند که بتوانند مشکلات همان منطقه را مورد کنکاش قرار بدهند بسیاری از تحقیقاتی که مثلا در مرکز تحقیقات پسته در رفسنجان انجام می شوند در سایر نقاط قابل کاربرد نیستند و بالعکس این قضیه هم صادق است. بخش تحقیقات و توسعه در مورد بسیاری از کشورها و شرکت ها بسیار کلیدی و مهم هستند و بیشترین بودجه در این مراکز صرف می شوند!! اما در ایران تحقیقات پسته باد هواست و توجه چندانی به آن نمی شود به امید آن روزی که تحقیقات سرلوحه همه کارها در بخش کشاورزی باشد و محققین ورزیده بتوانند به جایگاه اصلی خود در پسته ایران برسند. تا کی می خواهیم با این وضع آشفته پسته کاری و باغداری کنیم نمی دانم!! به امید فردایی بهتر برای صنعت پسته ایران.

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ۱۱:٤٥ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٢/۳/٢٧
تگ ها :

دریافت کد وضعيت آب و هوا


  FEED