کلسیم (Ca)، عنصری سرنوشت ساز در درختان پسته-قسمت دوم-مزایا

 

کلسیم (Ca)، عنصری سرنوشت ساز در درختان پسته-قسمت دوم

نوشته: محمد جمالیزاده-کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی عضو انجمن پسته ایران

Email: mojamalizadeh@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

کلسیم نقش بسیار مهمی در رشد و توسعه ریشه ها در درختان پسته دارد زمانی که مقدار کلسیم در خاک پایین باشد ریشه هم رشد زیادی نخواهد داشت و باالطبع قسمتهای هوایی که شاخ و برگها باشند نیز رشد رویشی و زایشی چندانی ندارند. یکی از دلایلی که برخی از درختان پسته در مناطق با بافت نسبتا سبک تر از رشد و توسعه بسیار بهتری در مقایسه با درختان پسته ای که خاک پای آنها بسیار سفت است وجود همین مقدار بالای عنصر کلسیم در بافتهای سبک است که معمولا در این نوع خاکها مقدار گچ خاک یا سولفات کلسیم خاک فوق العاده بالاست! در اینچنین خاکهایی ریشه دوانی درختان عالی است و درختان هم بسیار تنومند می شوند بخصوص واریته های بادامی مانند اکبری و احمدآقایی!! برای کمبود کلسیم در گیاهان از 3 ماده استفاده می کنند ا-آهک یا لایم یا کربنات کلسیم 2-سولفات کلسیم یا گچ خام و3 –کود نیترات کلسیم (کاربردی ترین کود شیمیایی کلسیم  دار برای رفع کمبود کلسیم در گیاهان). در این موارد در مقاله بعدی بصورت مفصل بحث خواهد شد!. ارتباط عنصر کلسیم با عنصر نیتروژن (N) در خاک یک ارتباط تنگاتنگ است!! هر قدر مقدار کلسیم در خاک بالاتر باشد و خاک غنی از کلسیم باشد عنصر نیتروژن نیز بیشتر و بهتر توسط ریشه ها جذب خواهد شد. به این ارتباط جالب بین کلسیم (Ca) و نیتروژن (N) توجه کنید الف) نیتروژن مهمترین عنصر در گیاهان است بمثابه اکسیژن در حیوانات! ب) جذب نیتروژن ارتباط مستقیمی با مقدار کلسیم در خاک دارد! ج) نهایتا هر قدر مقدار عنصر کلسیم در خاک بالاتر باشد جذب نیتروژن و راندمان آن در گیاه افزایش پیدا خواهد کرد!! در واقع به همین دلیل است که در باغات پسته ای که از گچ خام بعنوان اصلاح کننده خاک به مقدار کافی استفاده می شود مقدار مصرف کودهای نیتروژنه برای گرفتن جواب قابل قبول کاهش می یابد چون در حقیقت گچ خام مملو از عنصر کلسیم است و عنصر کلسیم در خاک ارتباط مستقیمی با راندمان کودهای نیتروژنه در باغات پسته دارد!! عنصر کلسیم ارتباطات بسیار نزدیک و مهمی با فاکتورهای مهم علم خاکشناسی دارد از جمله با ظرفیت تبادل کاتیونی یا CEC، اسیدیته یا pH محلول خاک و....که خوانندگان می توانند با مراجعه به کتب خاکشناسی از این ارتباطات مهم و نزدیک اطلاع حاصل کنند!! نکات بسیار جالبی در مورد کلسیم وجود دارد از جمله اینکه در بسیاری از خاکها بالا بودن مقدار کلسیم در خاک برابر است با افزایش اسیدیته یا  pH محلول خاک!! همچنین این جمله در مورد عنصر منیزیوم (Mg) نیز صدق می کند به عبارت بهتر هر چقدر مقدار  عنصر منیزیوم (Mg) در خاک بالاتر باشد  pH خاک بالاتر خواهد رفت!! دو عنصر مهمی که می توانند سرنوشت خاکها بخصوص در مناطق پسته خیز را دگرگون کنند 2 عنصر منیزیوم (Mg) و کلسیم (Ca) هستند!! همیشه باید یک ارتباط یا بالانس مناسب بین منیزیوم (Mg) و کلسیم (Ca) در خاک برقرار باشد. زمانی که این تعادل بهم بخورد بجای جذب کلسیم توسط ریشه ها منیزیوم جذب می شود و بهمین دلیل (غلظت بالای منیزیوم در خاک) است که با وجود مقادیر بالای عنصر کلسیم در برخی از خاکها نتنها کمبود کلسیم در آزمایشات بخصوص برگ مشخص است بلکه خبری از رفع مسمومیتهای بور (B)، سدیم (Na) و کلر (Cl) با وجود دادن گچ خام نیست چون بجای جذب کلسیم، منیزیوم جذب می شود!. یکی از فاکتورهای اساسی و خصوصیات مثبت یک گچ خام این است که مقدار منیزیوم محلول آن پایین باشد!! و الا این گچ مفت نمی ارزد!! اگر ظرفیت تبادل کاتیونی یا CEC کمتر از 7 باشد نسبت کلسیم به منیزیوم باید حول و حوش 3 به 1 باشد و اگر CEC بین 7 و 25 باشد نسبت کلسیم به منیزیوم باید حول و حوش 5 به 1 باشد. هر چه نسبت نسبت کلسیم به منیزیوم بیشتر باشد خاک سالم تر و بهتر است و همانطور که مشاهده می شود در یک خاک سالم ظرفیت تبادل کاتیونی یا CEC بالاتر است!! بنابراین خاک دارای کلسیم بالا دارای ظرفیت تبادل کاتیونی بالاتر و بالطبع سالم تر است و محصول دهی و راندمان بالاتری دارد!! نقش کلسیم در رشد سلولهای گیاهی آنقدر بالاست که گاهی کلسیم را با هورمون های گیاهی از نظر کارکرد مقایسه می کنند و این نکته بسیار مهمی است!! در خاکهای اسیدی بخصوص در شمال ایران مسمومیت آلومینیوم (Al) یک مشکل جدی است که با دادن گچ خام و افزودن مقدار کلسیم در خاک می توان به این قایله خاتمه داد! یکی از نقش های مهم کلسیم در گیاهان تخفیف یا کاهش دادن تنش گرمایی است. تنش گرمایی در بسیاری از نقاط پسته خیز ایران یک عارضه جدی است و گاها خسارات میلیونی در پی دارد. کلسیم اگر به مقدار کافی در گیاه وجود داشته باشد با تاثیری که روی سلولهای نگهبان روزنه در برگها دارد موجب کنترل تبخیر و تعرق در گیاهان می شود و در دماهای بالا موجب می شود تا درختان آب کمتری را از طریق تبخیر و تعرق غیر لازم از دست بدهند (البته بنده دقیقا نمی دانم که در درختان پسته سلولهای نگهبان روزنه در اپیدرمیس برگ وجود دارند یا نه؟ که به احتمال قوی باید برگ درختان پسته دارای سلولهای نگهبان روزنه باشد؟!). از طرف دیگر مطالعات نشان داده در هنگام تنش گرمایی در گیاهان عنصر کلسیم موجب القای برخی از پروتویین ها در گیاهان می شود که این پروتویینها ایجاد حالت مقاومت به گرما در گیاهان می کنند!! کلسیم نقش بسیار مهمی در مقاومت به آفات و بیماریها در گیاهان و در درختان پسته دارد. هر عامل بیماری که بخواهد به داخل گیاه نفوذ کند اولین سد مهم آن دیواره سلولهای گیاهی است و هر چه دیواره محکم تر باشد احتمال آسیب و آلودگی کمتر است و هر چه مقدار کلسیم در دیواره سلولهای گیاهی بالاتر باشد سد دفاعی گیاه محکم تر می شود. بخوبی اثبات شده در بیماری سرخشکیدگی درختان پسته که به بیماری پسیلومایسزی معروف است دادن کودهای کلسیمی بصورت خاکی و محلولپاشی موجب بهبود بیماری شده است! ارتباط مستقیم  شیوع بسیاری از بیماری ها با کمبود عنصر کلسیم یک امر مسلم در علم آسیب شناسی گیاهی است!! در مورد پسیل پسته یا شیره خشک به صورت علمی و عملی کاملا ثابت شده که استفاده از کودهای کلسیمی با کیفیت بخصوص از طریق روش محلولپاشی موجب کاهش ابتلا و تراکم شیره خشک در درختان پسته می شود!! و  دلیل آن هم محکم شدن دیواره سلولی و کم رغبت شدن شیره خشک برای تغذیه از چنین برگهایی است!! یکی دیگر از اثرات کلسیم اثر روی بهبود خصوصیات کیفی در دانه هاست!! بخوبی مشخص شده که کیفیت پسته تولید شده با استفاده از روش محلولپاشی کودهای کلسیمی بسیار بالاتر از پسته ای است که از کودهای کلسیمی استفاده نشده باشد (خصوصیاتی مانند انس یا درشتی، خندانی، پوکی و...). همچنین نرم شدن دانه های پسته بخصوص پوسته خارجی آنها می تواند یکی از علامات کمبود کلسیم در پسته باشد که با دادن کودهای کلسیمی در موعد مناسب می توان عارضه را رفع کرد!! یکی دیگر از مزایایی پاشیدن کودهای کلسیمی در درختان پسته بخصوص از طریق روش محلولپاشی اثرات بسیار مثبت روی گره های زایشی و رویشی است که تحقیقاتی در مورد آنها وجود دارد که خوانندگان می توانند به آنها مراجعه کنند!!

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ٧:۱٩ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٢/٧/٢٧
تگ ها :

دریافت کد وضعيت آب و هوا


  FEED