فیض آباد مه ولات قطب مستعد پسته خیز ایران

فیض آباد مه ولات قطب مستعد پسته خیز ایران

نوشته:  محمد جمالیزاده-کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی-عضو انجمن پسته ایران

Email: mojamalizadeh@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

در طی دعوتی که دوست گرامی آقای مهندس خلیلی از بنده بعمل آورند بازدیدی کوتاه از باغات پسته شهرستان فیض آباد مه ولات استان خراسان رضوی صورت پذیرفت. شهرستان فیض آباد در فاصله حدودا 250 کیلومتری از مشهد مقدس واقع شده است. این شهرستان با بیش از 50 هزار هکتار باغ پسته یکی از قطبهای مهم تولید و صنعت پسته ایران محسوب می شود. وضعیت خاک این منطقه بسیار حاصلخیز از کشور عزیزمان ایران فوق العاده مناسب برای کاشت پسته و سایر محصولات زراعی و باغی مختلف است. عملکرد درختان پسته در این منطقه فوق العاده بالاست و ما کشاورزان باغدار پسته کاری در این منطقه داریم که مقدار عملکردشان حتی بالاتر از مقدار عملکرد در باغات کالیفرنیاست. درختان پسته منطقه مه ولات بسیار تنومند، منظم و دارای رشد فوق العاده بالایی هستند. اقلیم این منطقه از کشور عزیزمان بسیار مساعد کشت و توسعه پسته است و کلا اقتصاد منطقه فیض آباد بر اساس باغداری پسته است. خوشبختانه درختان پسته هر سال بدلیل عملکرد فوق العاده بالا از نظر مالی صاحبان خود را در رفاه نسبی قرار داده اند. نکات بسیار مهمی در مورد درختان فیض آباد وجود دارد که سعی می شود به اختصار در مورد آنها بحث شود. اولین نکته در مورد درختان پسته فیض آباد وجود دارد این است که رشد رویشی درختان فوق العاده خوب است و بهمین دلیلی که درختان شاخ و برگ زیادی در طول فصل رشد تولید می کنند عملکرد بالاست و درختان بسیار تنومند هستند با برگهای بزرگ و پهن و تاج درختان بسیار بزرگ!! شاید یکی از مهمترین علتهایی که پسته فیض آباد بسیار موفق است این است که درختان حتی تا 2 ماه و حتی بیشتر در مرحله بعد از برداشت برگهای خود را حفظ می کنند و همیشه بنده به این نکته معتقد بوده ام که برگ مهمترین ارگان در درختان پسته است و هر قدر درختان بتوانند برگهای خود را بمدت بیشتری روی شاخه ها حفظ کنند عملکرد بالاتر خواهد بود!! بنظر می رسد بر خلاف بسیاری از نقاط پسته خیز ایران که از برج 7 به بعد تقریبا تمام برگهای درختان فرو می افتند در منطقه فیض آباد مه ولات حتی در برج 10 هم ممکن است پاره ای از درختان دارای برگ باشند هر چند که برگها کارآیی فصل بهار و تابستان را ندارند اما بهر روی هر چه درختان بتوانند قدرت حفظ برگ خود را داشته باشند عملکرد درختان بیشتر خواهد بود!! همانطور که اشاره شد شاید مهمترین فاکتور موفقیت باغات پسته در فیض آباد خاک بسیار غنی و مستعد این منطقه باشد. خاکی که اصلا قابل مقایسه با برخی از خاکهای سایر مناطق پسته خیز نیست. در بسیاری از خاکهای مناطق پسته خیز در لایه های مختلف خاک رویی و تحتانی ممکن است لایه هایی از جنس های مختلف و حتی سنگهای سخت وجود داشته باشند که اجبارا باید با احیای زمین و زیرو کردن زمین قبل از کاشت درختان، مشکل را برطرف کرد اما تقریبا در تمامی خاکهای منطقه فیض آباد و یا حداقل در بیش از 90 درصد باغات پسته اصلا خاک دارای لایه های مختلف در عمق های مختلف نیست و خاک یکدست و بدون لایه حتی در عمق های بیشتر از 2 متر وجود دارد. یکی از نکات بسیار مثبتی که خوشبختانه در منطقه فیض آباد جا افتاده و بسیاری از کشاورزان از آن بهره می گیرند دادن خاک گچ یا گچ خام به درختان پسته است که با توجه به بافت خاک نیمه سنگین و برخی از آبهای شور منطقه فیض آباد کاری بسیار مثبت ارزیابی می شود. رشد رویشی درختان در منطقه مه ولات آنقدر بالاست که حتی کارشناسان و کشاورزان خبره را به اشتباه می اندازد. در بسیاری از موارد از قطر تنه درختان پسته بنده حدس می زدم که درختانی با این قطر تنه باید حداقل 40 سال عمرشان باشد که اینطور نبود و به 20 سال می رسید!! کشاورزان و باغداران کرمانی الاصل فیض اباد را مانند بسیاری دیگر از مناطق مستعد کشت و تولید پسته از سالیان قبل حتی از 20 سال پیش به اینطرف در این منطقه حضور یافته اند و سرمایه گذاری در مورد احداث باغات پسته انجام داده اند که کاری بسیار صحیح و اقتصادی بوده است. شاید مهمترین و کلیدی ترین رمز موفقیت درختان پسته در منطقه فیض آباد مه ولات نوع پیوند درختان این منطقه باشد. نوع پیوند تقریبا در بیش از 90 درصد باغات پیوندی بومی بنام سفید پسته فیض آباد است!! سفید پسته پسته ای است که از نظر اندازه کمی بزرگتر از پسته اوحدی یا فندقی و کمی کوچکتر از پسته اکبری است!! از نظر خانواده سفید پسته فیض آباد جزو بادامی ها دسته بندی می شود. نکته بسیار مثبت باغداران در منطقه فیض آباد همین گسترش پیوند سفید پسته در این منطقه است. درختان سفید پسته درختانی بسیار مقاوم در برابر شوری و تنش های مختلف زیستی و غیر زیستی منطقه هستند. متاسفانه درختان کله قوچی همانطور که در شرایط استان کرمان دچار ضعف و زوال شده اند در فیض آباد مه ولات نیز شرایط خوبی ندارند. نوع پیوند سفید پسته مه ولات و سازگاری کامل آن با شرایط منطقه رمز اصلی موفقیت پسته کاران منطقه فیض آباد مه ولات است. پیوند فندقی یا اوحدی که متاسفانه در سطح وسیع در مناطق پسته خیز استان کرمان و رفسنجان توسعه داده شده بعد از گذشت سالها بخوبی مشخص کرده که تقریبا بدترین نوع درختان در مناطق پسته خیز کرمان پیوندهای فندقی و کله قوچی هستند!! درختان سفید پسته در منطقه فیض آباد درختانی تنومند، دارای پوست ساقه سفید، مقاوم به شوری و تنش های مختلف و سریع الرشد هستند. پسته سفید پسته دارای دانه هایی با پوست سفید و صورتی رنگ هستند و بسیار مناسب برای مصرف تازه خوری هستند و بهمین علت است که تقریبا در بسیاری از سالها باغداران مه ولاتی سفید پسته خود را بصورت همراه با پوست به دلالان می فروشند و این دلالان پسته خریداری شده را بصورت تازه خوری در شهرهای بزرگ ایران بخصوص تهران وارد بازار مصرف تازه خوری می کنند. مسلما سود دلالان پسته منطقه مه ولات بسیار قابل توجه است بدون اینکه زحمت چندانی کشیده باشند!! یکی از مزیت های بسیار مهم پسته مه ولات همین قابلیت فروش این پسته بسیار خوش طعم بصورت تازه خوری است اگر تاجران باذوق بتوانند با امکاناتی که باید از طرف دولت در اختیارشان گذاشته شود این پسته های تازه با پوست و بسیار خوش طعم و زیبا را بتوانند به کشورهای مصرف کننده صادر کنند. مسلما بسته بندی مناسب و صادرات این پسته بسیار ارزشمند و ارزآور و فروش آنها بجای بازار تهران باید این پسته ها در ژاپن و دبی و ... به ازای هر کیلو چندین دلار بفروش برسند! متاسفانه مانند بسیاری از نقاط پسته خیز ایران منطقه مه ولات نیز از کمبود آب بشدت رنج می برد. در سالیان اخیر با افزوده شدن بر تعداد چاههای کشاورزی و افزایش یافتن عمق چاهها مشکلات زیادی از جمله شوری بسیار زیاد را در پی داشته است. مناطق بدون کشت و زمین های بدون کشت بسیار مستعدی در منطقه فیض آباد وجود دارد که مسلما جزو بهترین و تاپ ترین خاکهای کشاورزی در ایران هستند و حتی زمانی که نگاهی سطحی به خاک بیاندازیم خاک رنگ تیره بسیار مشخصی دارد و این دلیل نشان دهنده کیفیت بسیار بالای خاک است. متاسفانه بدلیل کمبود منابع آبی ایندسته از خاکها بدون بازدهی و معطل مانده اند!! کلا وزرات نیرو موظف به آبرسانی و تامین منابع آبی برای حداقل حفظ همین درختان موجود است ولی متاسفانه هیج کار قابل قبولی از طرف این وزارتخانه در جهت تامین منابع آب در مناطق پسته کاری که دچار کمبود آب هستند صورت نمی گیرد. با این همه استعداد و اینچنین درختان و اقلیم بسیار مساعد برای کشت پسته حتما اگر منطقه فیض آباد در خارج از ایران بود پیشرفت بسیار فوق العاده می داشت!!! اگر بخوبی دقت کنیم و بررسی کنیم مناطق مستعد و دشت ها و اقلیم های مستعد و غنی برای کاشت و توسعه پسته در ایران آنقدر هم که فکر می کنیم نامحدود نیستند و فیض اباد مه ولات خیلی بالاتر از جایی که هست باید باشد چون اقلیم، خاک و سایر پارامترهای بجز تامین منابع آبی می تواند از فیض آباد مه ولات یک مرکز و قطب بسیار مهم در منطقه شرق کشور بسازد. بسیاری از سیاستهای تشویقی می تواند تولید پسته توسط کشاورزان را افزایش بدهد و حداقل کاری که می توان در منطقه فیض آباد کرد این است که اولا دست دلالان پسته را کوتاه کرد و با قیمت مناسب پسته را از کشاورزان خرید و دوم اینکه با راهنمای علمی کشاورزان و در دسترس قرار دادن نهاده های با کیفیت از جمله کودها و سموم کشاورزی حداقل تا حدی دولت کمک کننده باشند. حیف است چنین منطقه مستعدی نتواند به جایگاه واقعی خود در صنعت پسته ایران نرسد!! وضعیت تحقیقات پسته در این منطقه مهم متاسفانه رضایتبخش نیست و نوعی لکه برگی در سالیان اخیر در درختان پسته شایع شده که هیچ کس نمی داند چیست و احتمالا مربوط به اختلالات فیزیولوژیکی و آب و هوایی است اما برای نتیجه گیری باید زمان صرف کرد و بودجه و محقق!! باید محققینی کارکشته همیشه در کنار کشاورزان موجود باشند تا بتوانند مشکل را حل کنند و الا مشکلات درختان پسته بمرور زمان ایجاد می شوند و برای رفع هر معظلی باید امکانات لازم برای تحقیق را فرآهم کرد تا بتوان مشکل را حل کرد و الا با کهنه شدن مشکل ممکن است بمرور موجب کاهش عملکرد و حتی ضعف و مرگ درختان شود! به امید فردایی بهتر برای صنعت پسته ایران!

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ۱٠:٢٩ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٢/۸/۱٠
تگ ها :

دریافت کد وضعيت آب و هوا


  FEED