مقایسه واریته های پسته ایرانی از نظر شدت زادآوری

مقایسه واریته های پسته ایرانی از نظر شدت زادآوری

            محمد جمالیزاده-کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی-عضو انجمن پسته ایران

Email: mojamalizadeh@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

زادآوری یا سال آور و نیاور یکی از ویژگیهای مهم در درختان پسته است. یعنی به بیان ساده تر سال پسته و سالی که سال پسته نیست. بخوبی واضح است در سال پسته یا سال On یا آور مقدار محصول بیشتر از سال نیاور یا Off است. یکی از خصوصیات مهمی که در اصلاح درختان پسته دنبال می شود رسیدن به واریته هایی است که شدت زادآوری کمتری داشته باشند. بعبارت ساده تر زمانی که درختان پسته از واریته ای باشند که شدت زادآوری کمتری داشته باشند مقدار محصول از یک سال به سال بعدی تفاوت چندانی نخواهد داشت و این یک پوینت مثبت در باغبانی محسوب می شود. متاسفانه واریته فندقی یا Ohadi که مهمترین رقم صادراتی ایران است از شدت زادآوری  برخوردار است و از یک سال به سال بعد یا قبل مقدار محصول دارای نوسان شدیدی است. اگر اتفاقات غیرمنتظره مانند سرمازدگی و گرمازدگی و ... را در مورد پسته در نظر نگیریم مقدار محصول پسته صادراتی ایران از یک سال به سال دیگر دارای نوسان زیادی است و ممکن است حتی این اختلاف به 80 و حتی 100 هزارتن هم برسد!! بنظر می رسد علت این اختلاف همین شدید بودن زاد آوری در درختان اوحدی باشد. بهترین درختان از نظر باغبانی درختانی هستند که دارای شدت زادآوری کمتری هستند. باید واریته هایی که شدت زاد آوری کمتری هستند و بومی ایران هستند و از خصوصیات دیگری هم مناسب هستند را معرفی و اشاعه داد. یکی از عیوب بسیاری از درختان خانواده بادامی در پسته همین شدت بالای زادآوری است. درختان خانواده بادامی اگرچه نسبت به بسیاری از شرایط نامساعد مقاوم هستند از جمله شوری، خشکی و...اما در برخی از رقم های این خانواده شدت زادآوری بالاست! یعنی در یک سال مقدار محصول بسیار بالاست و در سال بعد هیچ محصولی در باغ نیست و این برای باغداران اصلا قصه جالبی نیست!! هستند در میان خانواده پسته های بادامی رقم هایی که هم دارای مقاومت خوبی نسبت به شرایط نامساعد هستند و هم شدت زادآوری کمتری دارند و اینچنین درختانی برای ما بسیار ارزشمند هستند!! در این نوشتار به بررسی خلاصه ای از مقاله می پردازیم به قلم الف. اسمعیل پور از محققین موسسه تحقیقات پسته در رفسنجان که در سال 2005 بچاپ رسیده است (Evaluation of alternate bearing intens ity in Iranian pis tachio cultivars). همانطور که میدانیم تنوع واریته های پسته در ایران بسیار زیاد است. شاید هیچ جایی از دنیا تنوعی که در میان پسته ایران و واریته های مختلف ان وجود دارد وجود نداشته باشد!! فقط باید این واریته ها را شناسایی کرد و برای هر منطقه واریته مناسب را به کشاورزان معرفی کرد. در واقع برای ایران 6 واریته تجاری یا رقم تجاری پسته وجود دارد. مکانیزم سال آور و نیاور مکانیسمی پیچیده و جالب است و تحقیقات در این زمینه اندک است که به چه علت در یکسال درخت پسته تولید گلهای فراوان می کند و در آن سال محصول زیاد و در سال بعد این قضیه وجود ندارد!! در واقع در سال آور در تابستان و اوج پر شدن مغز و اوج فشار به درختان بسیاری از پتک ها فرو می ریزند و این موجب بروز عدم محصول مناسب در سال بعد خواهد شد. عوامل متعددی موجب بروز پدیده زادآوری در درختان پسته می شوند که شاید مهمترین آنها خصوصیات ژنتیکی باشند!! در این تحقیق در میان واریته های ایرانی واریته احمدآقایی (Ahmad-Aghaii') دارای شدیدترین حالت زادآوری بود و این در حالی بود که واریته های کله قوچی (Kalleh-ghochi') و اوحدی (Ohadi') و اکبری ('Akbary) دارای شدت زادآوری متوسط بودند و همچنین در این مطالعه رقم پسته شاهپسند (Shahpasand) دارای کمترین مقدار زادآوری بود!! لازم بذکر است که این مطالعه نمی تواند صد در صد نتایجش غیرقابل بحث باشد. در برخی از مطالعات ممکن است نتایج بدست آمده با نتایج این آزمایش متفاوت باشند!! در این تحقیق پسته های رقم ممتار، اوحدی، کله قوچی و اکبری تقریبا در یک سطح از نظر زادآوری دسته بندی شدند اما پسته رقم احمدآقایی دارای شدیدترین حالت زادآوری و رقم شاهپسند دارای کمترین حالت زادآوری بودند. لازم بذکر است که انتخاب یک رقم مناسب برای توسعه و گسترش صرفا بر اساس شدت زادآوری نیست و علاوه بر زادآوری به بسیاری از فاکتورهای دیگر نیز باید توجه کرد. بعنوان مثال رقم شاهپسند که در این تحقیق بعنوان رقمی مناسب از نظر شدت زادآوری معرفی شده است از بسیاری از لحاظ دیگر بخصوص از جهت بیماری سرخشکیدگی رقمی است بسیار حساس و در اقلیم مناطق پسته کاری استان کرمان درختان شاهپسندی را نمی توان یافت که درگیر بیماری سرخشکیدگی نباشند و از این حیث شاهپسند اصلا رقم مناسبی نیست!! پسته ایران دارای غنای بسیار زیادی از نظر ژنتیکی است و شاید دهها رقم شناخته شده و ناشناخته در باغات پسته ایران در نقاط مختلف وجود دارد. اگر بازدیدی دقیق به نقاط پسته خیز ایران داشته باشیم به بسیاری از ارقام ناشناخته برمی خوریم که حتی هنوز توسط محققین توصیف و نامگذاری نشده اند!! در هیچ جای دنیا از جمله ایالات متحده امریکا با انهمه محقق و ادعای تحقیقات پسته اینچنین تنوعی از نظر ارقام پسته وجود ندارد. هر نقطه ای از ایران دارای رقم و پسته مخصوص به خود است که در طول سالها با شرایط منطقه سازگاری پیدا کرده اند. بنظر من بهترین رقم های پسته از همه نظر ارقامی هستند که بومی منطقه هستند!! بخوبی واضح است که مثلا پسته قزوینی در منطقه قزوین بمراتب بهتر از سایر ارقام پسته جواب می دهد. یا سفید پسته منطقه مه ولات استان خراسان رضوی بهترین نوع پیوند در این منطقه است. جای سوال اینجاست که چرا باغداران سخت کوش کرمانی چرا دست از توسعه پسته بادامی ریز (رقم پسته بومی بسیاری از نقاط استان کرمان) کشیده اند و اکثر باغاتشان را مبدل به پیوند فندقی تبدیل کرده اند. بمرور ثابت شد که رقم فندقی رقم مناسبی برای اقلیم استان کرمان نیست. به امید فردایی بهتر برای صنعت پسته ایران!!

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ۱:٤٠ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٢/۱٠/۳
تگ ها :

دریافت کد وضعيت آب و هوا


  FEED