سرخشکیدگی درختان پسته (dieback canker) مهمترین بیماری حال حاضردرختان پسته در کر

سرخشکیدگی درختان پسته (dieback canker)  مهمترین بیماری حال حاضردرختان پسته در کرمان! بخش دوم

            محمد جمالیزاده-کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی-عضو انجمن پسته ایران

Email: mojamalizadeh@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

بیماری شانکر از زخم های بسیار ریز و کوچک روی سرشاخه ها شروع می شود و بمرور این زخم ها روی سرشاخه ها گسترش پیدا می کنند! در واقع اشکال این زخم ها روی پوست سرشاخه ها متنوع است ولی اکثرا این زخم ها بصورت کشیده هویدا می شوند. در حقیقت بافتی که تخریب می شود بافت آوند آبکش درختان یا فلووم است!! نکته بسیار مهم بخصوص در مورد درختان فندقی و کله قوچی این است که تا جایی که امکان دارد باید از ایجاد زخم روی سرشاخه ها  پرهیز کرد و بعد از هرس درختان در فصل زمستان از یک قارچ کش یا باکتری کش مناسب برای تیمار زخم ها سود جست. استفاده از چسب های باغبانی حاوی قارچ کش های موثر نیز در گسترش بیماری بسیار موثر است. در موارد پیشرفته بیماری علاوه بر بافت آوند آبکشی درختان یا phloem بافت آوند چوب یا xylem نیز درگیر این بیماری می شود و کلا شاخه ها متاسفانه می خشکند!! شاید بیش از 90 درصد کشاورزان پسته کار بعد از هرس زخم ها را با قارچ کش و باکتری کش تیمار نمی کنند و این کار بیماری سرخشکیدگی را راحت تر می کند!! معمولا برگهای درختانی که دچار سرخشکیدگی هستند دارای شکل و رشد نرمال نیستند و بمرور در اواسط تابستان برگها بهمراه شاخه ها می خشکند و همانطور که اشاره شد در هنگام هرس در زمستان این شاخه ها بهمراه برگهایی که در تابستان خشکیده اند براحتی روی درختان مشخص هستند!! گاها شاخه هایی که دارای خوشه هستند در تابستان نیز بصورت ناگهانی بدلیل از بین رفتن بافت آوند آبکش می خشکند!! تغییرات رنگ برگها در بیماری سرخشکیدگی درختان پسته جالب است بدین صورت که ابتدا برگها شروع به کم رنگ شدن و زرد شدن می کنند و نهایتا قهوه ای رنگ می شوند. نکته جالب اینجاست که معمولا ایندسته از برگها بسیار محکم روی درختان و سرشاخه های خشکیده شده باقی می مانند و هیچ گونه تغییری در آنها در جهت فرو ریختن در پاییز اتفاق نمی افتد!! واکنش درختان پسته نسبت به سرخشکیدگی جالب است و این واکنش بصورت ایجاد یا ترشح صمغ است. ترشح صمغ از درختان پسته کمی پایین تر از بافت آلوده بمنظور جلوگیری از گسترش بیماری به سایر نقاط سرشاخه توسط درخت است! در موارد پیشرفته بیماری تنه اصلی درگیر می شود و تنه شکاف بر می دارد و از تنه صمغ فراوانی ترشح می شود!! رنگ غیر طبیعی تنه و سرشاخه ها در درختان از علایم مشخص بیماری است تنه ها و سرشاخه ها در درختان پسته تیره رنگ و گاها آبی رنگ و بنفش رنگ می شوند!! لازم به ذکر که رنگ اصلی تنه و سرشاخه ها در درختان پسته سفید است. در ارقام مقاومتر از جمله احمد آقایی و اکبری رنگ پوست سرشاخه ها و تنه سفید رنگ است! قارچ ها و باکتری های متعددی بعنوان عامل بیماری سرخشکیدگی در درختان مختلف مطرح هستند از جمله Cytospora، Nectria، natrassia، fusarium، peacillomyces و....همچنین باکتریهای مختلفی نیز بعنوان عامل بیماری سرخشکیدگی در درختان مختلف مطرح هستند از جمله باسیلوس Bacillus، اروینیا  Erwinia و زانتوموناس Xanthomonas!! در مورد درختان پسته شک باکتری بودن بیماری بسیار زیاد است از جمله اخیرا باکتری باسیلوس را بعنوان عامل بیماری سرخشکیدگی درختان پسته در کرمان معرفی شده است!! همانطور که در نوشته های قبلی من اشاره کردم احتمال باکتری بودن بیماری بخصوص باکتری Bacillus بسیار زیاد است به همین علت است که توصیه اکید به کشاورزان این است که از ترکیبی استفاده کنند که هم باکتری کش باشد و هم قارچکش!! ترکیبات مسی دارای این خواص هستند (هم باکتری کش و هم قارچ کش). بطور قطع این احتمال وجود دارد که در مناطق پسته کاری مختلف ایران عامل بیماری سرخشکیدگی متفاوت باشد بعنوان مثال در رفسنجان ممکن است عامل اصلی بیماری پسیلومایسز باشد و مثلا در استان یزد عامل بیماری باسیلوس! حتی در مناطق مختلف یک استان نیز ماهیت باکتری بودن و قارچ بودن بیماری با هم متفاوت باشد. در بسیاری از موارد نمونه بردای های مختلف برای شناسایی عامل بیماری سودبخش نبوده است. گزرارشاتی وجود دارد که در بسیاری از موارد هیچ گونه موجود زنده ای از محل شانکرها در آزمایشگاه جداسازی نشده است. این اتفاق برای شخص بنده نیز افتاده است. فکر می کنم حول و حوش سال 85 و 86 بنده بعد از نمونه برداری های مختلف از محل شانکرها در منطقه زرند استان کرمان و بردن آنها به آزمایشگاه بیماری شناسی پردیس ابوریحان دانشگاه تهران (دانشگاه محل تحصیلم) در مورد بسیاری از نمونه ها هیچ گونه موجود زنده ای جداسازی نشد و در برخی از نمونه ها عامل بیماری باسیلوس شناسایی شد!! همانطور که بنده بارها اشاره کردم با توجه به علایم و نحوه آلودگی احتمال باکتریایی بودن بیماری بسیار قویتر از قارچ بودن آن است!! شاید مهمترین دلیل باکتریایی بودن این بیماری نحوه شروع آلودگی باشد!! معمولا بیماری های باکتریایی یا bacterial diseases برای ورود عامل بیماری به بافت گیاهان نیاز به زخم دارند و یا از اسپورهای باکتریایی از طریق روزنه ها وارد می شوند. در بیش از 90 درصد موراد آلودگی ایجاد آلودگی از محل زخم ها و روزنه های پوست است و این نکته بسیار مهم نشان می دهد که احتمال باکتریایی بودن بیماری بسیار زیاد است!! بنظر می رسد زمستانگذرانی بیماری بصورت اسپور یا میسیلوم mycillium در محل شانکرها یا زخم باشد!! با شروع فصل رشد در بهار و تابستان قارچ یا باکتری شروع به فعالیت می کند! و جمعیت خود را در محل شانکرها با فراهم شدن شرایط افزایش می دهد و بر وسعت زخم یا شانکر افزوده شده و دور تا دور سرشاخه ها را گرفته و آوندهای آبکش و چوب را از کار انداخته و از آن ناحیه به بالا سرشاخه ها می خشکند!! متاسفانه تحقیقاتی مستدلی در مورد سیکل این بیماری بسیار مهم انجام نشده و بسیاری از حرفها در این مورد گمانه زنی است!! عامل بیماری چه قارچ باشد و چه باکتری فعالیت آن همبستگی مثبتی با حرارت و دمای محیط دارد! در مورد عامل بیماری باید دنبال قارچ ها و باکتریهایی بگردیم که بتوانند دماهای بالا را تحمل کنند و در این دماها رشد و فعالیت داشته باشند!! شاید دلیل اصلی این که برخی بدرستی آفتاب سوختگی یا sunburn را دلیل این بیماری می پندارند این تولید گرمای زیاد در محل برخورد اشعه آفتاب به پوست باشد!! بعبارت ساده تر زمانی که آفتاب به پوست درختان تابیده می شود مقدار حرارت در محل شانکر افزایش می یابد و افزایش یافتن گرما در محل زخم و شانکر موجب فعالیت بیشتر باکتری یا قارچ شده و زخم یا شانکر توسعه پیدا می کند! اگر بخوبی به شاخه های آلوده دقت کنیم می بینیم که در محلی که رو به آفتاب است تغییر رنگ بخوبی واضح است (بدلیل فعالیت بیشتر قارچ یا باکتری) و در پشت سرشاخه ها که رو به آفتاب نیست معمولا پوست سرشاخه ها سفید است!! بیماری سرخشکیدگی یک بیماری مرکب و کمپلکس است و عوامل زیادی در آن دخالت دارند. در گفتار بعدی بحث مبارزه با بیماری را باز خواهیم کرد!!

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ۱۱:۱٩ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٢/۱٠/۱٧
تگ ها :

دریافت کد وضعيت آب و هوا


  FEED