معرفی اجمالی سموم مورد استفاده بر علیه پسیل پسته (شیره خشک)

معرفی اجمالی سموم مورد استفاده بر علیه پسیل پسته (شیره خشک)

نوشته: مهندس محمد جمالیزاده- کارشناس ارشد گیاهپزشکی

Email: jmlzdh_mhmmd@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

شیره خشک یا پسیل پسته بهمراه پروانه چوبخوار پسته یا کرمانیا مهمترین آفات درختان پسته محسوب می شوند. سالیانه مقادیر زیادی از سموم برای مبارزه با این آفات استفاده می شود. برای مبارزه با شیره خشک یا پسیل پسته که مهمترین آفت درختان پسته محسوب می شود سموم متفاوت و بعضا مضر و خطرناکی مورد استفاده قرار می گیرند. خطرناک بودن از دو جنبه زیست محیطی و همچنین اثرا سو روی مقاومت آفت پسیل پسته مورد نظر است. در این گفتار مختصر سعی شده مطالب بصورت مختصر، کاربردی و کاملا قابل فهم برای کشاورزان و روان و بدور از اصطلاحات گیاهپزشکی غیر ضرور باشد. امیدوارم که مطالب و تجربیات مفید و بدون هزینه ای که در این وبلاگ ارایه شده مورد توجه کشاورزان گرامی و کارشناسان محترم قرار گیرد.

سم آمیتراز(Amitraz®)

آمیتراز پرکاربردترین سم در جهت مبارزه با پسیل پسته است که متاسفانه بدون اینکه جایگزینی برای آن مشخص شود بصورت غیر کارشناسانه از چرخه تولید کارخانجات تولید کننده سموم خارج شده است و این مساله مشکلات زیادی را برای کشاورزان پسته کار بوجود آورده است. توجیه کارشناسان محترم برای حذف تولید آمیتراز از چرخه تولید وجود باقیمانده یا رزیدو سم در مغز پسته و مشکلات زیست محیطی بیان شده است. در اوضاعی که کوچکترین نظارتی بروی سموم کشاورزی و مصرف آنها صورت نمی گیرد و سموم بسیار خطرناکتراز میتاک برای مبارزه با آفات پسته استفاده می شود جای بسی شگفتی است که میتاک از چرخه تولید کارخانجات خارج شده!! از طرف دیگر انواع و اقسام میتاک های چینی، تایلندی و اردنی ... وارد بازار ایران شده اند!!. میتاک در باغات خشک و پر از پسیل پسته بهترین و اقتصادی ترین سم برای مبارزه با پسیل محسوب می شود و هیچ جایگزینی متاسفانه برای این سم وجود ندارد. اگر چه مصرف بیش از حد میتاک یا آمیتراز موجب سرخشکیدگی و زوال درختان پسته می شود اما مصرف 2 تا نهایتا 3 با در سال مساله خاصی را بوجود نمی آورد. میزان مصرف یا دوز مصرف میتاک نهایتا 1 لیتر در 1000 آب است البته میتاک با کیفیت نه آمیتراز شرکت های کم اعتبار و بی کیفیت. بیشتر از 1 لیتر میتاک در 1000 لیتر آب بعلت داشتن خاصیت شدید گیاهسوزی میتاک توصیه نمی شود. امیتراز هم پوره و هم حشره بالغ را بخوبی کنترل می کند و در صورت بروز تداخل نسل پسیل در تابستان تنها توصیه موثر استفاده از میتاک است. استفاده از صابونهای مخصوص (مویان) سم پاشی بهمراه میتاک توصیه می شود چون مویان ها اثر سم را بیشتر می کنند و حالت سینرژیستی به سم می دهند؛ ماندگاری سم را افزایش داده و کمک می کنند به خیس شدن بهتر و بیشتر برگ و نهایتا اثر مناسبتر محلول سم. از طرف دیگر استفاده از صابون به همراه میتاک از چسبندگی؛ کثیف شدن و قطره قطره شد ن برگها بعد از سم پاشی جلوگیری می کند. اما همانطور که قبلا گفته شد میتاک تنها سم از گروه آمیدین هاست که خاصیت حشره کشی دارد. گروه آمیدین ها تقریبا همگی بغیر از میتاک علف کش هستند و بهمین دلیل در باغاتی که دارای علف هرز خاشتر یا به اصطلاح محلی علف هرز آدور هستند در صورت پاشش سم آمیتراز روی آنها خارشتر خشک می شود.

انویدور(envidor®)

انویدور محصول شرکت بایر کراپ ساینس آلمان از جمله سمومی است که در سالیان اخیر وارد چرخه مبارزه با آفت شیره خشک درختان پسته شده است. این سم مزایای زیادی دارد از جمله تاثیر بسیار کم روی دشمنان طبیعی و پارازیتوییدها و همچنین نداشتن باقیمانده در مغز پسته. ماده حلال یا carrier انویدور آب است و بنابراین سم بوی خاصی ندارد. اما مشکل بزرگ انویدور قیمت بالای آن است و برای پسته کاری های خرده مالک و ضعیف از نظر اقتصادی توجیهی ندارد. نکته قابل تامل در مورد انویدور این است که انویدور تنها سمی است که هم تخم کش هم پوره کش و هم بالغ کش است. خاصیت تخم کشی را سموم دیگر ندارد. اما شرط نتیجه مناسب گرفتن از انویدور سم پاشی در موعد مقرر است. زمانی که 30 درصد تخمهای پسیل تغییر رنگ داده باشند. استفاده از انویدور در زمینهای بالای 5 هکتار و یکدست مقرون بصرفه و جوابگو است اما در مورد زمین های خرده مالکی نه. میزان یا دوز توصیه شده انویدور 300 تا 400 سی سی در 1000 لیتر آب است. در سالهای ابتدایی معرفی انویدور شرکت سازنده سم و توزیع کنندگان بر این نکته پافشاری می کردند که سم پاشی با انویدور در یک نوبت و در اواسط بهار و در موعد مناسب تا آخر فصل تضمین کننده عدم طغیان آفت پسیل در ماههای بعدی است و دیگر نیازی به سم پاشی مجدد نیست اما همانطور که پیش بینی می شد چنین چیزی عملی نشد. در حال حاضر نیز کارشناسان محترم شرکت بایر که تولید کننده و توزیع کننده سم انویدور هستند تاکید می کنند که انویدور تعداد سم پاشی ها با سایر سموم را کاهش می دهد و سم پاشی در یک نوبت با انویدور تضمین کننده عدم نیاز به سم پاشی در ماههای بعدی نیست.

کونفیدور یا ایمیداکلوپرید

سم کونفیدور جزو سموم گروه neonicotinoid ها است. کونفیدورسمی سیستمیک است و داخل نسوج گیاهی و برگها می شود. میزان یا دوز مصرف نیم در هزار توسط مرکز تحقیقات پسته کشور برای مبارزه با شیره خشک پسته توصیه شده است. کونفیدور بعلت داشتن خاصیت غیر انتخابی و قاطع علاوه بر آفت پسیل روی بسیاری از دشمنان طبیعی آن اثر کشندگی دارد و از این حیث سم خوبی محسوب نمی شود. در صورت استفاده از کونفیدور در باغ در چند روز اول پس از سم پاشی باغ به صورت کامل از هر گونه حشره ای از جمله شیره خشک پاک می شود اما متاسفانه این وضعیت دوام چندانی ندارد چون دوباره بعد از گذشت جند روز افت شیره خشک مخصوصا حشرات بالغ از زمین های مجاور به داخل باغ هجوم آورده و بعلت عدم وجود دشمنان طبیعی بشدت در باغ تکثیر شده و حالت طغیانی به خود می گیرد. کونفیدور بهتر است در حالاتی بکار رود که مقاومت شدیدی در مورد سایر سموم مانند میتاک و .... وجود دارد. البته در صورت وجود همزمان آفت سوسک سرشاخه خوار و پسیل پسته در باغ بهتر است از کونفیدور استفاده شود چون هم روی شیره خشک و هم تا حد زیادی روی سوسک های سرشاخه درختان پسته تاثیر گذار است.                              

کلروپریفوس یا دورسبان

چند سالی است که در باغات پسته شاهد حضور سم دورسبان برای مبارزه با آفات مختلف درختان پسته از جمله پسیل پسته هستیم. سم دورسبان جزو سموم ارگانو فسفات(organophosphate) است و تاحدی خاصیت کنه کشی نیز دارد. اثر سم به صورت تماسی و گوارشی است و تا حد کمی خاصیت تدخینی نیز دارد. دورسبان برای مبارزه با آفت پسیل یا سایر آفات پسته مورد تایید و آزمایش موسسه تحقیقات پسته کشور قرار نگرفته اما به صورت تجربی دوز استفاده آن برای کنترل پسیل 1/5 در هزار توصیه شده است. سم دورسبان بصورت مخلوط با سایر سموم نیز در کنترل آفات پسته کاربرد دارد. مثلا همراه با آمیتراز، کونفیدور یا موسپیلان. بنظر می رسد که استفاده از دورسبان به تنهایی بعلت داشت خاصیت پارازیت کشی بالا کارآیی چندانی در باغات پسته نداشته باشد اما به صورت اختلاط با سایر سموم می تواند سم مفیدی باشد مخصوصا در شکستن مقاومت آفات پسته به سایر سموم رایج مورد استفاده در باغات پسته مانند میتاکٰ، دیازینونٰ، اتیون و استامی پرید(موسپیلان).

سموم پایروتیروییدی(فن والریت-پریمترین-فن والریت)

دلتا مترین و فن والریت و پریمترین از جمله سموم خطرناکی هستند که متاسفانه در سالیان اخیر شیوع زیادی در بین باغداران برای مبارزه با آفان مختلف پسته  از جمله پسیل پسته پیدا کرده اند. سموم پایروتیروییدی هیچکدام تاییدیه ای از سوی موسسه تحقیقات پسته برای کاربرد برای مبارزه با آفات پسته دریافت نکرده اند. سموم پایروتیروییدی از تاثیر ضربه ای شدید و کشندگی فوق العاده ای برای مبارزه با آفات برخوردارند. سموم پایروتیروییدی از نظر ظهور و بروز مقاومت بسیار خطرناک هستند و اصلا توصیه ای برای کاربرد آنها در باغات پسته نمی شود. تجربه به دفعات ثابت کرده سموم پایروتیروییدی در صورت کابرد اگر چه پسیل پسته را کاملا کنترل می کنند اما در دفعات بعدی ظهور و طغیان شیره خشک هیچ سمی قادر به کنترل آفت نیست و این مساله دردسر بزرگی برای مبارزه با آفات پسته درست کرده است. تجربیات بخوبی ثابت کرده که باغاتی که در سالهای گذشته از سم فن والریت یا سموم دیگر پایروتیروییدی برای مبارزه با شیره خشک در دوزهای حتی 1 درهزار استفاده شده آفت بسیار طغیانی شده و هیچ سم دیگری قادر به کنترل آفت نشده است. سموم فن والریت، دلتا مترین و ... در ایران برای مبارزه با آفات خطرناکی همچون کرم سیب و سرخرطومی یونجه ثبت شده اند و هیچ توصیه ای برای استفاده برای مبارزه با آفات پسته نمی شود. بروز مقاومت در سموم پایروتیروییدی بسیار بالاست و اگر به قوطی سم توجه شود مثلا سمی مانند کنسالت یا هگزافلورومون دارای درجه 15 است از نظر گروهبندی نسبت به مقاومت در حالی که این عدد در مورد سم فن والریت 3 است. به بیان ساده تر میزان بروز مقاومت آفت نسبت به سم کنسالت 5 برابر کمتر از فن والریت است! و یا میزان بروز مقاومت سم فن والریت 5 برابر سم کنسالت است!

 استامی پرید یا موسپیلان(Muspilsn®)

سم موسپیلان چند سالی است که در پسته کاریهای استان کرمان شیوع پیدا کرده است و تقریبا روی تمام آفات پسته تاثیر دارد اما باید توجه داشت که این سم سم ملایم و نسبتا ضعیفی محسوب می شود و آفات گردن کلفت پسته از جمله سن ها و شیره خشک را به صورت قاطع نمی تواند کنترل کند اگر چه ممکن است تا حدی تاثیر گذار باشد. در اوایل بروز پسیل در اواسط و اواخر فصل بهار استامی پرید تا حد زیادی قادر به کنترل پسیل پسته و کاهش دادن جمعیت آن است اما باید توجه داشت که در اواسط تابستان و طغیان آفت و تداخل نسل پسیل استامی پرید کارآیی چندانی ندارد اگر چه حتی با دوز بالا استفاده شود. ترکیب دورسبان با استامی پرید هم کارایی چندانی در کنترل پسیل پسته ندارد چون هم دورسبان و هم استامی پرید غیر انتخابی هستند و اثر کشندگی شدید روی پارازیت کننده ها یا دشمنان طبیعی پسیل دارند. سم موسپیلان بهترین سم در اوایل فصل بهار و شروع دوره رشد برگی درختان پسته است یعنی بعد از گرده افشانی درختان پسته چون در این بازه زمانی هم آفات خوشه ای و هم پسیل زمستان گذران را که تازه بیرون آمده بخوبی کنترل می کند. اما همانطور که قبلا اشاره شد در تابستان و در هنگام تداخل نسل آفت پسیل موسپیلا سم مناسبی نیست.

هگزافلومورون(Hexaflumuron®) یا کنسالت

سم کنسالت سمی نسبتا قدیمی است واز سالیان نسبتا طولانی تحت عنوان تجاری کنسالت در نواحی پسته کاری استان کرمان برای مبارزه با شیره خشک پسته مورد استفاده قرار می گرفته است. اما خوشبختانه در سالیان اخیر کارخانجات ایرانی نیز به تولید این سم مبادرت ورزیده اند. سم کنسالت جزو سموم IGR یا اصطلاحا تنظیم کننده های رشد حشرات محسوب می شود. سم کنسالت با اختلال در سنتز کیتین در بدن پوره ها موجب نرم شدن جلد حشره و مرگ آن به مرور زمان می شود. پس باید توجه داشت که اثر سم کنسالت به صورت ضربه ای و یکدفعه ای نیست بلکه تدریجی است. سم کنسالت سم نسبتا موفق و موثری برای کنترل شیره خشک محسوب می شود و تقریبا بهترین، کم خطرترین، کارآمد ترین و پردوام ترین سم برای کنترل پسیل پسته محسوب می شود اما عیب بزرگ ابن سم عدم تاثیر آن روی حشرات بالغ پسیل است. برای رفع این نقیصه بهتر است کنسالت با یک سم بالغ کش قوی مانند موسپیلان، دورسبان، میتاک یا فن والریت مخلوط شود. تجربه نشان داده اختلاط کنسالت با فن والریت(دوز پایین) بهترین تاثیر را در کنترل پسیل پسته داشته است. دوز مصرف هگزافلومورون نیم لیتر در 1000 لیتر آب توصیه می شود. در پایان لازم به ذکر است سموم دیگر مانند آکتارا، کاسکید و کالیپسو نیز برای مبارزه با پسیل پسته ثبت شده اند که بدلیل کم اهمیت بودن و عدم استفاده گسترده برای کنترل آفت از ذکر جزییات این سموم صرفنظر شده است.

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ۱:٤٧ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/۳/۱۸
تگ ها :

دریافت کد وضعيت آب و هوا


  FEED