اصلاح و تغییر پیوند در درختان پسته- بخش نخست

اصلاح و تغییر پیوند در درختان پسته- بخش نخست

نوشته: محمد جمالیزاده-کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی

عضو انجمن پسته ایران

Email: mojamalizadeh@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

درختان فندقی و کله قوچی و بسیاری از واریته های دیگر در بسیاری از نقاط پسته خیز ایران بمرور زمان ثابت کرده اند که بهیچ وجه درختانی اقتصادی و مفید فایده نیستند. متاسفانه بزرگترین اشتباه و مهلک ترین اشتباه باغداران پسته کار در بسیاری از نقاط ایران بویژه استان کرمان پیوند کردن درختان با واریته فندقی و کله قوچی و سایر پیوندهای حساس بوده است. اینکه چه عواملی موجب ایجاد این اشتباه مهلک شده است خود بحث مفصلی می طلبد! تقریبا هیچ درخت فندقی را در اقلیم پسته کاری کرمان نمی توان پیدا کرد که عمری بیشتر از 40 و 50 سال داشته باشد و این در حالی است که پیوندهای بومی یا حتی درختان خودروی بدون پیوند بادامی ریز (زرندی) دارای عمرهای 400 و 500 ساله هستند. بهترین پیوندها در هر منطقه پیوندهایی هستند که بومی خود همان شهر یا استان هستند و در طول زمان خودشان را با شرایط سازگار کرده اند. لابد شنیده اید که همه چیز بومی و خونگیش خوبه حتی در مورد پیوندها در درختان پسته. من از نزدیک شاهد بودم که در استان قزوین پیوند قزوینی یک سرو گردن از پیوندهای غیر بومی (احمد آقایی و اکبری و ....) از نظر سازگاری بخصوص در مورد تحمل شرایط نامساعد محیطی بهتر هستند! در منطقه فیض آباد مه ولات که سفید پسته فیض آباد یک پیوند بومی و محلی است بسیار خوب رشد می کند و شرایط نامساعد محیطی را بخوبی تحمل کرده و می کند! ای سی هایی در مورد آب و خاک در منطقه فیض آباد مه ولات وجود دارد که بهیچ وجه قابل تصور برای بسیاری از افراد نیست و حتی سطح زمین از بس شوری بالاست زمین کلا سفید است اما درختان سفید پسته بخوبی از پس این شرایط سخت برآمده و می آیند! بهتر است برای احداث باغ و تعیین پایه و پیوند ابتدا منطقه را از نظر سابقه پسته کاری بررسی کنیم و ببینیم که قبلا آیا در این منطقه پسته کشت شده است و می شود و با کمی تحقیق و بررسی پایه و پیوند مناسب را برای هر منطقه از روی سابقه تاریخی منطقه انتخاب کنیم. اگر بهر دلیلی منطقه بکر است و هیچ گونه سابقه پسته کاری ندارد باید در سالهای اول برای خود یک آزمایشگاه خیلی ابتدایی درست کنیم و با آزمایشات بسیار ابتدایی برای هر منطقه بهترین پایه و پیوند را انتخاب کنیم که البته این کار است زمانبر و ما حتی الامکان باید تمام سطح زمین مورد نظر را زیر کشت ببریم و بمررو پایه و پیوند مناسب هر منطقه را جداسازی کرده و گسترش دهیم! متاسفانه در مورد درختان فندقی کلاه بسیار بزرگی سر کشاورزان رفته است و شاید اگر این همه درختی که روی آنها ماسوره اوحدی یا فندقی خورده ماسوره رضایی یا اکبری می خورد کلا وضعیت مناطق پسته کاری استان کرمان فرق می کرد. یکی از دلایل اصلی توسعه و اشاعه این پیوندها (فندقی و کله قوچی) سیستم تقلید از هم و از کشاورزان بزرگ و پیشرو بوده است و این عیب و درد بزرگی است و کشاورزان باید با توجه به شرایط و محدودیتهای خودشان برنامه ریزی کنند و نه از روی دست عمده مالکان و خوانین! شاید همسایه یا رفیق من خواست خودش را تو چاه بیاندازد و این ربطی به من ندارد؟! آیا عاقلانه است که من هم خودم را در چاه بیاندازم.  متاسفانه پیوند کردن درختان با پیوندهای حساس و نابازده مانند فندقی و کله قوچی و ...خسارت دهها میلیاردی به کشاورزان در طول سالیان اخیر وارد کرده است و اصلاح درختان و تغییر پیوند یک الزام بسیار ضرروری و فوری برای درختان فندقی است. درختان فندقی باید بمرور از گردونه باغات پسته ایران حذف شود و کلا فندقی درختی مناسب با این شرایط موجود نیست! بنظر می رسد که پسته تجاری و صادراتی ایران بالاجبار بصورت کم کم از واریته فندقی یا اوحدی به پسته اکبری تغییر پیدا می کند. کلا درختان رقم اکبری درختانی بسیار سازگار و مناسب بسیاری از نقاط و زمین ها در ایران هستند! اما بازهم اگر کمی کشاورزان و باغداران وقت بگذارند ممکن است در منطقه مورد نظر باشند پسته هایی که از اکبری هم پر محصول تر و مقاوم تر باشند. در منطقه رفسنجان و زرند متاسفانه پیوندهای فندقی درگیر سرخشکیدگی و سایر آفات و امراض شده اند و کشاورزان باید به سمت اصلاح رقم و تغییر پیوند پیش بروند هر چند که ممکن است در کوتاه مدت از سود اقتصادی آنها بکاهد ولی در دراز مدت موجب سود و منفعت است! متاسفانه یک عیب بسیار بزرگی که در برخی از باغات پسته استان کرمان دیده می شود این است که درختان پیری که بریده و پیوند می شوند بدون هیچ دلیل مشخصی می خشکند و همین امر بریدن کلی و یکباره درختان فندقی دارای سن وسال بالا را با ریسک زیادی روبرو می کند! در بسیاری از  نقاط پسته خیز ایران بخصوص در استان یزد بریدن درختان فندقی و تغییر پیوندها در آنها عملیاتی بسیار موفقیت آمیز بوده و درختان در عرض 3 سال بعد از پیوند شدن مجدد با واریته های اکبری و احمد آقایی و ...به سود دهی اقتصادی رسیده اند اما متاسفانه بنده در بسیاری از نقاط پسته خیز کرمان این مساله را مشاهده نکردم و شاید علاوه بر نکات بسیار مهمی که در مورد پیوند مجدد و از نو  درختان مسن باید مد نظر باشد اقلیم و شرایط آب و هوایی هر منطقه هم در گرفتن و اقتصادی شدن پیوندهای جدید فاکتور مهمی باشد. درختان پسته برخلاف نظرات بسیاری از افراد نتنها درختانی مقاوم نیستند بلکه درختانی بشدت حساس و احساساتی هستند و به تغییرات شرایط بخوبی واکنش نشان می دهند. علاوه بر حساس بودن درختان پسته نسبت به شرایط درختان پسته درختانی پسته درختانی بسیار پیچیده هستند و هر روز که من در مورد درختان بیشتر بررسی می کنم به عجیب بودن و پیچیده بودن این درخت بیشتر پی می برم. از دید افراد عادی درخت پسته دارای 3 جز اصلی برگ و ریشه و تنه و سرشاخه هاست اما باید دانست که پیچیدگی های این درخت بسیار بیشتر از این حرفهاست و بناید آن را ساده انگاشت. در مورد لزوم تغییر پیوند و اصلاح درختان پسته سعی می کنیم در گفتار بعدی بیشتر صحبت کنیم و به ریز نکاتی بپردازیم که اگر در مورد پیوند کردن درختان فندقی و....کم بازده رعایت نشوند نتنها تغییر رقم و پیوند عملیات مفیدی نیست بلکه موجب می شود که از همین چند کیلو پسته ای که این درختان مریض تولید می کرده اند هم خبری نباشد!!

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ٩:٠٤ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٢/۱۱/٢٦
تگ ها :

دریافت کد وضعيت آب و هوا


  FEED