مدیریت عنصر نیتروژن(N) در باغات پسته-بخش نخست

مدیریت عنصر نیتروژن(N) در باغات پسته-بخش نخست

نوشته: محمد جمالیزاده-کارشناسی ارشد بیماری شناسی گیاهی

عضو انجمن پسته ایران

Email: mojamalizadeh@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

نیتروژن N اصلی ترین و کلیدی ترین عنصر در تغذیه نباتات و در درختان پسته شمرده می شود. نیتروژن N عنصری بسیار سرنوشت ساز در درختان پسته است و تقریبا بدلیل برداشت فوق العاده بالای نیتروژن توسط ریشه ها در درختان پسته کمبود این  عنصر در تمامی باغات پسته بخصوص در باغات پرسابقه یک امر طبیعی و نرمال است. عنصر نیتروژن در نباتات معادل با عنصر اکسیژن O2 در جانداران است. همه جانداران پرسلولی برای ادامه حیات نیازمند دریافت اکسیژن O2 هستند. و اگر اکسیژن  به جاندارای نرسد جاندار بطور قطع دچار مشکل و حتی مرگ خواهد شد و این مساله و نیاز در مورد عنصر نیتروژن و نباتات و درختان پسته هم صدق می کند!! نیترژن N جزو عناصر پرمصرف یا ماکرو محسوب می شود و برداشت سالانه آن توسط درختان فوق العاده بالاست. برای جبران کمبود نیتروژن از کودهای نیتروژنه مانند اوره و سولفات آمونیوم و... استفاده می شود. از طرف دیگر درصدی از نیتروژن نیز از طریق کاربرد کودهای دامی مختلف در درختان پسته جبران می شود. مدیریت صحیح عنصر نیتروژن N در درختان پسته عبارتست از در دسترس بودن عنصر نیتروژن بمقدار کافی در درختان پسته بخصوص در دوره های زمانی بحرانی. محلولپاشی عنصر نیتروژن نیز یکی از راههای مدیریت مناسب نیتروژن در درختان پسته است. اگر چه محلولپاشی کود اوره در درختان پسته از سوی برخی از کارشناسان توصیه می شود ولی شخصا این کار را بدلایل مختلف صحیح نمی دانم. 3 برحه مهم از نظر کاربرد کودهای نیتروژنه در درختان پسته وجود دارد. برحه اول در هنگام استارت درختان و شروع فصل رشد در بهار، برحه دوم در طول فصل رشد و برحه سوم در دوره پس از برداشت. معمولا در دو برحه اول توجه کافی از سوی کشاورزان مبذول می شود اما در مورد برحه سوم یعنی دوره بعد از برداشت در بسیاری از موارد سستی و سهل انگاری از طرف بسیاری از کشاورزان وجود دارد. دادن کودهای نیتروژنه در دوره بعد از برداشت از زمان چیدن محصول تا زمانی که برگها در حال فروریختن هستند را شامل می شود بهتر آن است بلافاصله در بعد از برداشت از کودهای نیتروژنه قبل از آبیاری استفاده شود و هر چه زمان بگذرد راندمان کار کاهش پیدا خواهد کرد!! نیتروژن معدنی بخصوص فرمهای نیترات و آمونیوم در خاک بسیار فرار و ناپایدار هستند و در مدت زمان کمی ممکن است از دسترس ریشه خارج شوند. اخیرا کودهایی که بعنوان کودهای نیتروژنه آهسته رهش در بازار مصرف وجود دارند می توانند از معظل سریع از دسترس خارج شدن نیتروژن بکاهند و موجب شوند عنصر نیتروژن در مدتهای بیشتری در خاک پایدار باشد (کودهای اوره با پوشش گوگردی). یکی دیگر از مشکلات کودهای اوره و کودهای آمونیومی این است که قدرت تبخیر زیادی دارند و می توانند از سطح خاک سریعا تبخیر شوند و بنابراین توصیه این است که این کودهای کمی قبل از آبیاری و درست قبل از آبیاری به خاک اضافه شوند و در هوای گرم و داغ تابستان بمصرف نرسند. همانطور که بارها اشاره شده است بهتر است آبیاری در فصل تابستان سبک و در فصل زمستان سنگین باشد. یکی از دلایل مهمی که وجود دارد این است که اگر آبیاری سنگین در فصل تابستان در باغات پسته انجام شود مقدار هدررفت کودهای نیتروژنه از جمله اوره و سولفات آمونیوم بالا خواهد بود بنابراین بهتر آن است که در فصل تابستان و دادن کودهای ازته مانند اوره و سولفات آمونیوم آبیاری سنگین نباشد و این در حالی است که بسیاری از کشاورزان بر این عقیده غلط هستند که دادن کودهای نیتروژنه در فصل تابستان باید حتما آبیاری سنگین انجام شود چون احتمال سوختگی و آسیب در درختان وجود دارد!!. بهتر است در دادن کودهای شیمیایی ازته بخصوص در فصل تابستان زیاده روی انجام نشود چون علاوه بر هدررفت کود احتمال سوختن و آسیب هم در درختان وجود دارد. مطالعات نشان داده که در صورت دادن کودهای ازته زیاد و آبیاری سنگین در فصل تابستان نتنها هدررفت کودهای ازته را خواهیم داشت بلکه بیشتر نیتروژنی که در خاک آزاد می شود مصروف علفهای هرز خواهد شد و هدر خواهد رفت. مطالعات نشان میدهد که هدررفت کودهای نیتروژنه بدلیل خواص ذاتی ایندسته از کودها در خاک بسیار بالاست و در بهترین حالت ممکن تنها 50 درصد از کودهای ازته ای که بخاک داده می شود بمصرف درختان و جذب ریشه ها می شود. زیاده روی در مصرف کودهای ازته و عدم مدیریت آن نتنها از نظر اقتصادی موجب ضرر و زیان است بلکه موجب رها شدن درصد بالایی از مواد سمی نیتراته در خاک و اکوسیستم طبیعی باغات پسته خواهد شد. یکی از دلایل مهم استفاده از کودهای دامی این است که اگر چه راندمان عملکرد نیتروژن در ایندسته از کودها پایین است اما بهیچ وجه آلودگی های شیمیایی در خاک و آب ایجاد نمی کنند (کودهای دامی با کیفیت). کودهای نیتروژنه بسیار سریع الجذب هستند و همانطور که سریع جذب می شوند بهمان صورت هم اثرات خود را روی درختان نشان می دهند این اثرات شامل رشد شاخه و برگها و افزایش حجم شاخ و برگ (کانوپی) و پر رنگ شدن و شادابی برگها خواهد بود. بنظر می رسد اینکه ما فقط کودهای شیمیایی نیتروژنه را در 3 بازه زمانی خاص و بمقدار زیادی به درختان پسته بدهیم راندمان چندانی نخواهد داشت. بهترین مدیریت در مورد کودهای شیمیایی نیتروژنه این است که در هر نوبت آبیاری مقدار کمی از کودهای نیتروژنه به درختان داده شود. انتخاب کود نیتروژنه در باغ های مختلف و بر اساس شدت کمبود و شوری آب و خاک و سن درختان و... بر اساس نظر کارشناس برآورد می شود و نمی شود خودسرانه به مصرف کودهای ازته شیمیایی پرداخت. در دوره های زمانی حساس بخصوص در دوره پر شدن مغز باید مقدار مصرف کودهای ازته بیشتر از برحه های عادی باشد. یکی از اشتباهات کشاورزان مصرف خودسرانه و بمقدار زیاد از کودهای نیتروژنه بخصوص در درختان مریض است و هر چه درخت سالم تر و قوی تر باشد باید مقدار مصرف کودهای ازته را افزایش داد و در درختان ضعیف بهتر آن است که مقدار دادن کودهای ازته قوی بخصوص اوره کمتر باشد چون موجب ایجاد فشار مضاعف بر درختان مریض خواهد شد. یکی از بازه های مهم در مورد مصرف کودهای ازته در درختان پسته در هنگام استارت درختان در اوایل فصل بهار است. بنظر می رسد که دادن کودهای شیمیایی تنها مانند سولفات آمونیوم واوره در فصل استارت درختان در اویل بهار نسبت به دادن کودهای شیمیایی ازته بهمراه کودهای دامی کارآیی کمتری خواهد داشت و گاها درختان را دچار تنش خواهد کرد. بهترین توصیه برای دادن کودهای ازته شیمیایی در هنگام استارت درختان در بهار اختلاط آنها با کودهای دامی با کیفیت باشد. این همان کاری است که بسیاری از کشاورزان از قدیم الایام انجام می داده اند. در زمین هایی که سفت و شور هستند دادن کودهای ازته در هنگام استارت درختان در فصل بهار اگر چه ممکن است تا حدی موثر باشد اما با دوره آبیاری طولانی مدت درختان درختان را دچار تنش خواهد کرد. البته این یک قانون کلی نیست و ممکن است در برخی از موارد ناصحیح باشد اما در بسیاری از موارد صدق می کند. از طرف دیگر مطالعات نشان داده که دادن کودهای ازته قوی و بمقدار زیاد در هنگام استارت درختان در بهار ممکن است موجب ریزش زیاد گلها در درختان پسته و کاهش محصول شود. یک اشتباه دیگر کشاورزان افزودن کودهای حاوی عناصر میکرو مانند آهن روی مس و منگنز و ...بهمراه برخی از انواع کودهای دامی از جمله کودهای گاوی است. تجربیات نشان داده که کودهای گاوی اثرات مطلوبی روی جذب عناصر میکرو در اوایل بهار و هنگام استارت درختان پسته ندارد (کاربرد در خاک). در بخش دوم به مطالب جالبتری در مورد مصرف کودهای ازته در باغات پسته خواهیم پرداخت.  

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ٩:٥٧ ‎ق.ظ روز ۱۳٩۳/۸/٩
تگ ها :

دریافت کد وضعيت آب و هوا


  FEED