Humic substances-مواد هیومیکی

Humic substances-مواد هیومیکی

نوشته: محمد جمالیزاده-کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی

Email: mojamalizadeh@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

Humus هوموس یا ماده سیاه رنگی که در خاکها وجود دارد نقش مهمی در حاصلخیزی یا fertility دارد. در باغات پسته مقدار هوموس یا مواد آلی بسیار کم و زیر 1 درصد است و یکی از علل افت عملکرد در برخی باغات پایین بودن مقدار ماده هوموس خاک است. برخی از خاکهای مناطق پسته کاری دارای درصد مواد هوموسی بالاتری هستند مثلا منطقه فیض آباد در استان خراسان!! که از دور خاک به رنگ سیاه از فاصله دور متمایز است!! در واقع ماده آلی خاک یا organic matter هر چه بیشتر خاک حاصلخیزتر!! Humus واژه ایست لاتین معادل soil یا خاک!! مواد هیومیکی خاک مخلوطی هستند ناهمگن از با وزن مولکولی مختلف! رنگ مواد هوموسی از زرد تا قهوه ای تیره متفاوت است. هوموس شامل مواد هیومیکی و غیر هیومیکی می شود!! Nonhumic substances یا مواد غیرهیومیکی شامل اسیدهای آمینه، کربوهیدراتها، چربی ها، پروتویین ها، واکس ها و...می شوند و مواد غیرهیومیکی معمولا وزن مولکولی پایینی دارند! ایندسته از مواد براحتی توسط میکروارگانیسم ها در خاک مورد استفاده و جذب قرار می گیرند!! اما بخش اعظم مواد آلی خاک ترکیبات هیومیکی humic substance هستند!! خصوصیات ترکیبات هیومیکی خاک عبارتند از ا- بدون شاکله مشخص- Amorphous 2- رنگ زرد تا قهوه ای 3- آبدوست یا هیدروفیلیک 4- داشتن خاصیت اسیدی. مواد هیومیکی خاک تقسیم بندی می شودند به 3 گروه! این سه گروه عبارتند از 1-humic acid 2-fulvic acid 3- هیومینhumin . هیومیک اسید ها در آبهای با اسیدیته یا pH نسبتا بالا قابلیت حل شدن دارند و جواب و بازدهی خوبی در درختان پسته دارند (کاربرد در خاک و محلولپاشی)!! هیومیک اسید در آبهای اسیدی کمتر قابلیت حل شدن دارد و ممکن است رسوب کنند و به همین دلیل هیومیک اسیدها در باغات پسته در صورت مصرف می توانند بازدهی مطلوبی داشته باشند بشرط با کیفیت بودن اسید هیومیک!! اختلاط هیومیک اسیدها با سموم و یا کودهای دیگر کار ظریفی است و نمی شود خودسرانه عمل کرد. مثلا اختلاط هیوماتها یا سولوپتاس یا کودهای دارای پتاسیم دارای وزن و غلظت زیاد!! محلولپاشی هیومیک اسیدها روی درختان پسته در موعد مناسب و دوز مناسب می تواند رضایتبخش باشد. با توجه به اینکه اسیدهای هیومیک مولکولهای درشتی دارد برخی بر این عقیده هستند که پاشش هیومیک اسید نمی تواند جذب برگی مناسبی داشته و بهتر است از طریق خاک مصرف شود اما من شخصا با این ایده موافق نیستم!! در مطالب قبلی گفتارهایی راجع اسیدهای هیومیک وجود دارد که خوانندگان می توانند به آنها رجوع داشته باشند. تکنولوژی تولید اسیدهای هیومیک از لیوناردیت leonardit کار دشواری است و تولید کنندگان داخلی نمی توانند هیومیک اسید مرغوبی تولید کنند و به همین دلیل است که توصیه به استفاده از هیومیک اسیدهای وارداتی است!! هر چند ادعاها در این مورد بسیار زیاد است و عملکرد روی درختان پسته است که نشان دهنده تمایز و تفاوت هیومیک ایرانی و خارجی است!! باید دقت کرد همه هیومیک اسیدهای واردانی هم خوب و با کیفیت نیستند و باید دقت زیادی مبذول شود. تب استفاده از اسیدهای هیومیک در باغات پسته چند سالی است که رونق گرفته است و حتی جلساتی هم از طرف انجمن پسته در این ارتباط برگزار شد به کمک آقای مهندس فیضی! (بعد از رفتن ایشان انجمن پسته انجمن پسته سابق نیست!!) اما فالویک اسید ها دارای رنگ روشن تر و وزن مولکولی کمتری نسبت به هیومیک اسید هستند. فالویک اسیدها مولکولهایی ریزچثه هستند و براحتی می توانند در محلولپاشی ها مورد استفاده قرار بگیرند!! امکان رسوب نیز در مورد fulvic acid پایین است!! از نظر فرمول شیمیایی هیومیک اسیدها قویترند و درصد نیتروژن، کربن آلی، هیدروژن و سولفور هیومیک اسیدها بیشتر است!! نکته مهم در مورد حلالیت مواد هیومیکی در pH های مختلف است!! Fulvic Acid در تقریبا همه pH ها قابل حل است و رسوب نمی دهد (Acid، Alkali، خنثی). Humic Acid  در pH های اسیدی کمتر حل می شود و یا نامحلول است. بنابراین نتیجه گیری اینکه هیومیک اسید ها در خاکها قلیایی بهترند و اسیدهای فالویک در خاکهای اسیدی!! اما بحث محلولپاشی فرق می کند و ریزه کاریهای خود را دارد و کشاورزان و کارشناسانی که درگیر این کار هستند معنی حرف بنده را بهتر می فهمند!! مواد هیومیکی روهم رفته در حاصلخیزی خاک اهمیت زیادی دارند و همچنین نقش های زیادی!! از جمله نقش های مواد هیومیکی عبارتست از 1-افزایش حاصلخیزی خاک 2-افزایش ظرفیت نگه داری آب در خاک 3-پوک کردن و افزایش تهویه در خاکهای با بافت سنگین 4-کمک به جذب عناصر شیمیایی ماکر و میکرونوترینتها 5-جلوگیری یا کاهش آبشویی یا leaching. همانطور که اشاره کردم فالویک اسیدها نسبت به هیومیک اسیدها و هیومین ها دارای وزن مولکولی کمتری هستند. از بین هیومیک اسیدها و فالویک اسیدها این Fulvic Acid ها هستند که اهمیت بیشتری برای میکروارگانیسم های خاک دارند!! Fulvic Acid اساسا از اکسیداسیون مواد آلی خاک حاصل می شوند!! بهمین خاطر است که هر چه به سمت عمق خاک پیش می رویم مقدار Fulvic Acid اسیدها کاهش می یابند بدلیل نبود اکسیژن مکفی در لایه های پایین خاک!! نقش مواد هیومیکی در واقع حالت کاتالیزوری و کمک به جذب عناصر غذایی است و خود مواد هیومیکی خاصیت تغذیه ای برای نباتات ندارند!! در بخش دوم بیشتر به نقش های فالویک اسیدها خواهیم پرداخت!

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ٤:۱٦ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٤/۳/۱۳
تگ ها :

دریافت کد وضعيت آب و هوا


  FEED