سموم پایروتیروییدی مورد استفاده برعلیه آفات پسته

 

 

 سموم پایروتیروییدی مورد استفاده برعلیه آفات پسته

نوشته: مهندس محمد جمالیزاده- کارشناس ارشد گیاهپزشکی

Email:jmlzdh_mhmmd@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی از نویسنده باشد

پیریترین ها (pyrethrines) از قدیمی ترین گروههای حشره کش ها هستند. پیریترین های طبیعی مشتقاتی هستند که از گلهای گیاه داوودی یا کاسنی (Chrysanthemussp.) بدست می آیند. حشره کش های پیریترینی طبیعی از6 جنس از گونه Chrysanthemus بدست می آیند که گونه cinerariaefolium دارای بالاترین میزان کشندگی است. از pyrethrin های طبیعی که بگذریم. Pyrethrin های مصنوعی بیشترین کاربرد را در حشره کش های خانگی دارند. فرمولاسیون های متعددی از pyrethrin ها مانند امشی ها یا aerosol ها و پودرها بعنوان حشره کش های خانگی بر علیه مگس ها، پشه ها، موریانه ها و ...استفاده می شوند. چند سالی است که متاسفانه بدون مجوز مرکز تحقیقات پسته کشور شاهد حضور پررنگ سموم Pyrethrin مصنوعی یا پاراتیروییدی برای مبارزه با آفات پسته بخصوص پسیل پسته هستیم. سموم خطرناکی مانند دسیسٰ، پریمترینٰ، دلتامترین، فن والریت و ...... سموم  پاراتیروییدی مانند دلتامترین دارای خاصیت قوی فلج کنندگی یا اصطلاحا Knockdown کنندگی هستند و به همین دلیل افرادی که سم را می پاشند دچار ضعفٰ، بی حالی و ریزش آب از چشم و بینی می شوند. خاصیت حشره کشی پاراتیروییدها بیشتر بصورت تماسی است و اثر سم از طریق سیستمیک شدن در گیاه نیست. سموم پاراتیروییدی خاصیت گوارشی یا oral بسیار ضعیف یا کمی دارند چون قبل از رسیدن سم به دستگاه عصبی حشره در بدن حشره تجزیه می شوند. سموم پاراتیروییدی بخش عمده ای از بازار سموم را به خود اختصاص داره و حدود 15 درصد کل حشره کش های تولید شده در دنیا مربوط به پاراتیروییدهاست. در این گفتار مختصر سعی داریم که بصورت خلاصه مزایا و معایب سموم پایروتیروییدی را بررسی کنیم و نتیجه گیری کنیم که برای مبارزه با آفات پسته از آنها استفاده شود یا خیر؟ اما در آغاز به معرفی سموم پایروتیروییدی که بیشترین کاربرد را برای مبارزه با  بصورت خلاصه می پردازیم

سم فن الریت fenvalerate: نام تجاری آن sumicidin و pydrin است و در سال 1972 به بازار معرفی شد. اثر سم بیشتر به صورت ضربه ای و تماسی بوده و اثر گوارشی ندارد. این سم بسیاری از آفات راسته های سخت بالپوشان مانند سوسکها، آفات پروانه ای و حشرات راسته راست بالان را بخوبی کنترل می کند. این سم سمیت متوسطی برای موش یا rat در آزمایشگاه داشته است. چند سالی است که این سم کابرد زیادی در مبارزه با پسیل پسته پیدا کرده است و سال به سال بر مصرف آن افزوده می شود.

سم سی هالوترینcyhalothrin: نام تجاری سم ikon و lambada است. این سم در سال 1984 به بازار معرفی شد. این سم بیشتر در دامداریها مورد استفاده قرار می گیرد برای ضد عفونی کردن و کشتن انگلهای دامی گوناگون. سمیت سم برای جاندارن متاسفانه بالاست. سم سی هالوترین بدبختانه بدون مجوز موسسه تحقیقات پسته کشور و تایید این موسسه بر علیه شیره خشک پسته کاربرد وسیعی پیدا کرده است و بر علیه پسیل پسته و با نام سم لامبادا یا لامبدا مورد استفاده قرار می گیرد.

سم سایپرمترینcypermethrin: با نامهای تجاری ambush-c و cymbush در بازار وجود دارد. ساپرمترین سمی است با اثرات تماسی تا حدودی گوارشی با خواص ضد تغذیه ای و بر روی طیف وسیعی از آفات موثر است. در پسته این سم بیشتر برای مبارزه با پسیل پسته یا شیره خشک استفاده می شود. سمیت این سم برای جانداران در حد متوسط است.

سم دلتامترین یا دسیس deltaethrin: دلتامترین با نام تجاری decis و butox در سال 1974 به بازار آمد. دلتامترین حشره کشی است بسیار قوی که خاصیت تماسی و گوارشی دارد و پرمصرف ترین سم پایروتیروییدی در باغات پسته محسوب می شود. بسیار باعث تاسف است که چرا و به چه مجوزی و از طرف چه سازمانی این سم برای استفاده برعلیه آفات پسته توصیه شده است. نکته قابل تامل این جاست که قدرت کشندگی دسیس 100 برابر قدرت حشره کش های کلره و 5 برابر حشره کش های فسفره و 5 تا 10 برابر سایر حشره کش های پایروتیروییدی دیگر است. و مسلما سمیت ان برای جانداران بسیار زیاد است.

سم پرمترین permethrin: این سم در سال 1972 به بازار معرفی شد و با نامهای تجاری ambush و coopex و ....این سم اثرات تماسی و گوارشی داشته و برای مبازره با انگلهای دامی نیز مورد استفاده قرار می گیرد. این سم تا حدی نیز خاصیت دور کنندگی حشرات را نیز دارد. در پسته این سم بیشتر برای مبارزه با پسیل پسته یا شیره خشک استفاده می شود.

علاوه بر سمومی که در بالا ذکر شد سموم دیگری نیز در ایندسته قرار می گیرند که کمتر در باغات پسته استفاده می شوند. ایندسته از سموم یعنی سموم پایروتیرویید هیچ مجوزی از طرف مرکز تحقیقات پسته برای استفاده بر علیه افات پسته ندارند ولی سوال اینجاست که چرا در پسته استفاده می شوند و جواب آن نیز در آشفته بودن بازار تولید، توزیع مصرف سموم کشاورزی در ایران است. تقریبا هیچ سازمانی ناظر بر اعمال غیر قانونی تولیدکنندگان، فروشندگان و مصرف کنندگان سموم کشاورزی در ایران نیست. سموم پایروتیروییدی بشدت باعث از بین رفتن دشمنان طبیعی آفات می شوند و بهیچ وجه خاصیت انتخابی یا selective روی دشمنان طبیعی ندارند. با توجه به غیر انتخابی بودن ایندسته از سموم، آفات در صورت بروز مجدد بشدت طغیانی می شوند و دیگر نمی شود براحتی از خسارت آنها جلوگیری کرد. مشکل دیگر سموم پایروتیروییدی بروز مقاومت و ایجاد مقاومت در آفات پسته مخصوصا پسیل پسته است. از نظر بروز مقاومت یا resistance در پسیل پسته سموم پایروتیروییدی بشدت خطرناک هستند. اگر بر روی برچسب ایندسته از سموم نگاهی بیندازیم متوجه می شویم که ایندسته از سموم پایین ترین درجه از نظر بروز مقاومت یا بهتر بگوییم بیشترین یا پر ریسک ترین میزان مقاومت را در بین سموم رایج بر علیه پسیل پسته را دارند. در باغاتی که سالیان نچندان دور از سموم پایروتیروییدی مانند دسیس یا فن والریت برای مبارزه با پسیل استفاده شده است در سالهای بعد سموم رایج دیگر مانند میتاک متاسفانه هیچ تاثیری در کنترل آفت نداشته اند و بعضا باعث طغیانی شدن بیشتر پسیل پسته شده اند و این دردسر زیادی برای باغدارن ایجاد کرده و متاسفانه قابل برگشت نیست. البته در برخی باغات پسیل پسته بصورت کامل نسبت به سموم رایج کلره و فسفره و حتی میتاک مقاوم شده برای کنترل آفت هیچ چاره ای غیر از استفاده از سموم پایروتیروییدی نداریم. این نکته بسیار قابل تامل است که سعی شود سموم پایروتیروییدی نهایتا در غلظت نیم لیتر در 1000 و حتی کمتر از این استفاده شوند. استفاده از سمی مانند دسیس با دوز 1 در 1000 و حتی متاسفانه بالاتر که در برخی باغات پسته رایج است بشدت خطرناک است ولی برخی کشاورزان نمی دانند که باید آگاه سازی صورت گیرد. بنظر می رسد در زمان طغیان آفت پسیل پسته در اواسط تابستان که متاسفانه هیچ سمی پاسخگو نیست چاره ای جز استفاده از سموم پایروتیروییدی نباشد. ولی باید یکبار در سال و آنهم نهایتا با دوز نیم در 1000. امیدوارم خوانندگان محترم این سطور که اغلب علاقه مندان و کارشناسان محترم همکار هستند آگاهسازی های لازم را در مورد این سموم انجام دهند و دین خود را نسبت به رشته خود و کشاورزان ادا نمایند. اگر چه هیچ ارگانی جدیت و امکانات مناسب برای مبارزه با دلالان و توزیع کنندگان سموم کشاورزی را ندارد و متاسفانه ایران به بهشت دلالان سموم کشاورزی بنجل چینی و تایلندی و .... تبدیل شده وظیفه ما کارشناسان کشاورزی این است که کشاورزان ناآگاه را مطلع کنیم که با دست خود تیشه به ریشه کشاورزی و پسته کاری نزنند.

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ۱٢:۳۸ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/٤/۱۳
تگ ها :

دریافت کد وضعيت آب و هوا


  FEED