Plant tissue culture!- کشت بافت گیاهی

Plant tissue culture!- کشت بافت گیاهی

محمد جمالیزاده

Email: mojamalizadeh@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

کشت بافت گیاه عبارتست از تکنیک رشد سلولهای گیاهی در محیط لابراتورای و تولید یک گیاه از سلولها!! کشت بافت گیاهان برای دست یازیدن به گیاهان جدید یک روش تکثیری است و مساله جدیدی نیست و از سالها قبل در دنیا وجود داشته و زیر مجموعه گروه یا رشته مهندسی کشاورزی- باغبانی قرار می گیرد. سالهای اخیر عده ای از فارغ التحصیلان کشاورزی دست به ازدیاد و تکثیر گیاهان بروش کشت بافت کرده اند و بنده کاری به سود و زیان آن ندارم ولی چیزی که مهم است این است که عده ای می پندارند که کشت بافت گیاهان شق القمر است و این در حالی است که سالانه دهها و صدها پروژه کشت بافت در دوره های کارشناسی ارشد و دکتری در دانشگاهها انجام می شود و بسیاری از این پروژه ها با موفقیت نسبی و گاها کامل همراه است و در مواردی هم نتیجه چندانی حاصل نمی شود و استاد و دانشجو مجبورند سر و ته قضیه را بهم بیاورند تا دانشجو معطل پایان نامه نماند و دفاع کند از تز!! بهر روی کشت بافت را در مورد بسیاری از گیاهان از گیاهان علفی بگیر تا گیاهان چند ساله انجام شده و می شود و این حکایت که کشت بافت کاری عجیب و غریب و پیچیده است ابدا چنین چیزی نیست!! در واقع کشت بافت رسیدن به روش ها و ریزه کاریهایی است که ممکن است برخی افراد بدلیل نرسیدن به همین ریزه کاریها پروژه کشت بافت شکست بخورد!! موفقیت در کشت بافت یعنی کلنجار رفتن با مواد شیمیایی هورمونها و دستگاههای آزمایشگاهی که الزاما ممکن است همه افراد نتوانند از پس آن بربیایند اما برای افرادی که در آزمایشگاههای میکروبیولوژی کار کرده باشند کشت بافت می تواند موفقیت آمیز باشد. بصورت خلاصه در کشت بافت توده ای از سلولها را از گیاه والد یا مادر جداسازی می کنند و آن را در محیط مخصوص حاوی هورمون و مواد شیمیای و ..قرار می دهند و در طی مدت زمان مشخصی و در محیط تنظیم شده این توده سلولی تبدیل به گیاهی کامل خواهد شد. تکرار آزمایشات و بالا پایین کردن مواد و روش ها یک امر الزامی در روش کشت بافت است و تقریبا امری محال است که دقیقا بر اساس پروتوکل عمل کرد و به نتیجه دلخواه رسید. بارها و بارها شنیده ایم که برای هر آزمایشگاه tissue culture یک روش مخصوص به آن آزمایشگاه وجود دارد و افرادی که به این تکنیک می رسند متدها و ریزه کاریها را به همه افراد نمی دهند و این کار کار غیرعقلانی نیست!! بهر روی نمی شود که نتیجه تحقیقات و زحمات شبانه روزی را مفت و مجانی به کسی داد و بفرما بفرما کرد!! کشت بافت در مورد سلولهای حیوانی هم انجام می شود و کاری است بسیار جالب و رو به جلو و حتی کشت بافت سلولهای انسانی هم انجام می شود و در تحقیقات مختلف استفاده می شود از جمله سرطانها و علم وراثت و دهها کاربرد دیگر!! در کشت بافت گیاهی قسمتی از گیاه مورد نظر را برش می دهند و این برشها را ریز ریز کرده در اندازه های مشخص و آنها را روی محیط کشت گذاشته و بمرور توده ای از سلولهای گیاهی رشد پیدا می کنند و تبدیل به گیاه والد می شوند. در قطعه ای که از گیاه والد جدا می شود و روی محیط مخصوص قرار می گیرد تقسیم سلولها بسرعت زیادی انجام می شود و بمرور گیاهچه مورد نظر بوجود می آید که بعدا آن را برای رشد بهتر و بیشتر به گلخانه منتقل می کنند!! و از گلخانه به زمین اصلی!! بهر روی نظر علمای کشت بافت بر این است که برای همه گیاهان و همه واریته ها کشت بافت امکانپذیر نیست که بنده کاری به صحیح یا غلط بودن آن ندارم!! انتخاب توده های سلولی برای انتقال به محیط کشت باید بگونه باشد که نتیجه بخش باشد. از هر گیاهی با هر کیفیتی نمی توان جداسازی توده سلولی برای کشت بافت انجام داد!! محیط کشتی که توده سلول گیاهی یا callus روی آن قرار می گیرد باید حاوی هورمونهای تحریک کننده رشد از حمله auxin و cytokinin باشد تا سلولها تحریک به رشد و تقسیم سلولی شوند!! همچنین محیط کشت باید حاوی مواد نگهدارنده سلولهای کالوس برای زنده ماندن و دوام آنها باشد از جمله ترکیبات آلی و غیرآلی یا inorganic (نمکهای مختلف و...)!! محیط کشت باید کاملا عاری از میکروارگانیسم های مضر باید باشد چون موجب آلودگی محیط کشت خواهند شد!! سلولها روی محیط کشتهایی تکثیر می شوند که بعدا بتوان بعدا بتوان محیط کشت را تفکیک کرد و یا به بیان دیگر قطعه قطعه کرد!! و دوباره هر قطعه را در پروسه جدید قرار داد! بر اساس اصول اولیه کشت بافت از هر قسمت از گیاه والد میتوان در تولید و تکثیر استفاده کرد!! مسلما گیاه هر چه جوانتر و بافتها شاداب تر و تازه تر باشند امکان موفقیت در کشت بافت بالاتر خواهد رفت!! بر اساس اصول کشت بافت برای کشت هر بافت هر گیاهی شرایط و درصد های مواد خاص خود را می طلبد!! کشت بافت در مورد بسیاری از گیاهان از گیاهان دارویی بگیر تا گردو و پسته و ...انجام می شود و همانطور اشاره شد پایان نامه ها و تزهای ارشد و دکتری بسیاری در مورد کشت بافت انجام شده و می شود. کشت بافت اگر در مورد گیاهان ارزشمند انجام شود بسیار پولساز خواهد بود در صورت موفقیت اما اگر شکست بخورد هم هزینه های انجام شده نسبتا گزاف خواهد بود!! در مورد گیاهان زینتی هم کشت بافت در بسیاری از کشورها انجام می شود و راهی است بسیار مناسب و پر درآمد!! ایجاد variation یا تنوع در مورد کشت بافت پایین است بعبارت ساده تر شباهت بین گیاهان ایجاد از طریق کشت بافت با گیاه والد بسیار بالاست و این در حالی است که در روش های دیگر تکثیر یا Propagation این احتمال بسیار بالاتر است. البته کشت بافت ریسکها و خطرات خاص خود را دارد و باید بصورت کاملا استاندارد انجام شود و صرف تولید یک گیاه نمی توان همه مسایل را حل شده فرض کرد!! در مورد درختان خرما کشت بافت برای تولید نهال در جنوب کشور منجر به تولید هزاران هزار نهال خرمایی شد که بعدها قادر به تولید خرما نبودند و بعبارت ساده عقیم بودند!! بهر روی اینکه فقط نهالی از طریق کشت بافت بوجود آمده باشد حتما و صد در صد از همه لحاظ در آینده به مشکل برخورد نکند مساله ای پیچیده است و باید بسیار دقت کرد!! برای تولید گیاه جدید یا نهال بروش کشت بافت نیاز به آزمایشگاه و پرسنل آموزش دیده و علاقه مند است و نمی شود مثل روش های معمولی تولید نهال تخم یا بذری در داخل پلاستیک خاک قرار داد و آبیاری کرد تا بذر رشد کند و برای ما شود نهال و هفت سال پای نهال صبر کنیم و از سال دهم به بعد منتظر محصول اقتصادی در مورد پسته باشیم!!

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ٧:٠٩ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٤/٥/٢٩
تگ ها :

دریافت کد وضعيت آب و هوا


  FEED