Soil Organic Matter-SOM

Soil Organic Matter-SOM

محمد جمالیزاده

Email: mojamalizadeh@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع و یا اجازه رسمی نویسنده باشد

Soil Organic Matter بمعنای مواد آلی یا ارگانیک خاک، یک واژه آشنا برای کارشناسان و تا حدی کشاورزان است. بخصوص در هنگام مطالعه و تفسیر آنالیز خاک و همچنین نتایج تفسیر آنالیز کودهای آلی که به آزمایشگاه خاکشناسی سپرده می شود برای تجزیه عناصر!! قبل از هر چیز باید ذکر شود که یکی از محیط های فوق العاده جالب و جذاب برای من آزمایشگاههای خاکشناسی هستند. در آزمایشگاههای خاکشناسی خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاکها توسط ابزار و متدهای جالبی تعیین تکلیف می شوند. اینکه شما نمونه ای از خاک باغ خود را بر اساس پروتوکل آزمایشگاه خاکشناسی به متصدی آزمایشگاه تحویل می دهید و یا خود آنها از مزرعه شما نمونه برداری می کنند و چند روز بعد نتایج آزمایشات را آزمایشگاه خاکشناسی بشما اعلام می کند یک سلسله آزمایشاتی روی نمونه خاک شما در آزمایشگاه صورت می گیرد که بسیار جالب هستند و حتما باید با دقت و حوصله انجام شوند که البته در آزمایشگاههای مدرن کار بسیار راحت تر از گذشته شده و صد البته دقیق تر. بهر روی در مورد خواص فیزیکی خاکها خصوصیاتی مانند مقدار رطوبت خاک- Soil Moisture Content، ظرفیت نگهداری آب Water Holding Capacity، بافت خاک Soil Structure، قدرت تخلخل خاک و نفوذپذیری  Total Pore Space and Porosityو ....بررسی می شود و در مورد خواص کمیکال یا شیمیایی خواصی همچون اسیدیته یا pH، خاصیت هدایت الکتریکی یا ای سی EC- Electrical Conductivity، ظرفیت تبادل کاتیونی Cation Exchange Capacity، مقدار کربنات و بیکربنات و عناصر مختلف ماکرو و میکرو و همچنین بحث Soil Organic Matter که بحث امروز ماست!! پس نکته اول اینکه مقدار مواد آلی خاک جزو خصوصیات شیمیایی خاکها دسته بندی می شود!  Soil organic matter که به اختصار SOM هم در نتایج آزمایشگاه و مقالات آورده می شود بصورت خلاصه دربرگیرنده بقایای مواد گیاهی مانند ریشه و ... و جانوری مانند لاشه حیوانات و... است که توسط میکروارگانیسم های مختلف  در مراحل پیچیده تجزیه و به محیط خاک اضافه می شوند!! SOM بصورت خلاصه 4 نقش مهم در خاک بازی می کنند اول -تجمیع و چسباندن ذرات خاک بهم، دوم- انبارهای ذخیره ای یا منابع انباشت یا استخرهای عنصری برای گیاه یا بصورت دقیق تر ریشه، سوم- افزایش قدرت نگهداری آب در خاک یا رطوبت خاک و چهارم -افزایش و تقویت فون میکروبی خاکها (قارچها، باکتریها، اکتینومیستها، نماتدها و....). کربن آلی خاک یا SOC یا Soil Organic Carbon در واقع زیر مجموعه SOM قرار می گیرد. SOC در خاکهای غنی و با کیفیت بمقدار قابل توجهی وجود دارد، خاکهای به اصطلاح عامیانه چرب و سیاه و پر از میکروارگانیسم ها هستند که در خاکهای باغات پسته ایران رویایی بیش نیست!! نتایج و بررسی ها نشان میدهد که خاکهای باغات پسته ایران جزو فقیرترین خاکها از نظر SOM و SOC هستند و بنابراین یکی از دلایلی که بنده و اکثر کارشناسان و محققین توصیه به استفاده از کودهای دامی و مواد آلی مانند کودهای سبز و ... به باغات پسته می کنیم همین افزایش دادن SOM و SOC است البته هستند افراد فیسلوف!! و احیانا سودجو!! که کلا استفاده از کودهای دامی را برای باغات پسته ایران تجویز نمی کنند!! به این بهانه که آمریکاییها هم در باغات پسته خودشان از کود دامی استفاده نمی کنند!! بهر روی شرایط و امکانات باغات پسته آمریکا اگر در ایران بود!! بنده هم مخالف استفاده از کودهای آلی و دامی و سبز بودم و همچنین خاک غنی آنجا!! اما آنجا کجا و اینجا کجا!! البته باز هم ذکر این مطلب ضروری است که هیچ ماده ای نمی تواند جایگزین کودهای دامی در باغات پسته ایران شود و اگر عده ای سودجو چنین مسایلی را مطرح می کنند باور نکنید چون بفکر جیب خودشان هستند و اراجیف می بافند!! چندی پیش تبلیغ یک کود حاوی هیومیک اسید را دیدم که ادعا می کرد با مصرف این کود دیگر نیازی به استفاده از کودهای دامی در باغات پسته نیست که مزخرف است!! بهترین کودهای هیومیکی هم نمی توانند گوشه ای خواص اصلاح کنندگی و بیولوژیکی کودهای دامی را در باغات پسته پر کنند!! نتنها کودهای حاوی Humic acides بلکه با کیفیت ترین برندهای کود حاوی عناصر مختلف هم نمی توانند جایگزین کودهای حیوانی باشند!! بگذریم!! گفتیم در خاکهای بیابانی و فقیر باغات پسته ایران کربن آلی خاک یا SOC بشدت پایین است!! و چیز عجیبی نیست!! مقدار ارگانیک ماتر SOM در یک خاک با کیفیت مناسب بین 3 الی 4 درصد در نوسان است!! که در نواحی خاکهای کم کیفیت و فقیر زیر 1 و نیم درصد است و بنده ندیدم در باغ پسته ای که مقدار SOM خاک حتی به حدود 1 درصد رسیده باشد و این هست که بنده توصیه اکید دارم به استفاده از کودهای دامی و آلی و سبز!! نه برای موجودی عناصر آنها (N, P, K و میکروالمنتها)-چون کودهای دامی حتما آنالیز عنصری بسیار ضعیفی دارند- بلکه بخاطر افزایش یافتن SOM و SOC خاک!! برای دست یافتن به مقدار کربن موجود در خاک در آزمایشگاههای خاکشناسی از روش ها و پروتوکل های خاصی بستگی به امکانات و مواد لابراتوار خاکشناسی استفاده می شود که کاری به جزییات نداریم. از جمله این روش های روش سوختن یا ignition، حجم سنجی volumetric و رنگ سنجی سنجی colorimetric میتوان اشاره کرد. متد اصلی یا رفرنس اصلی برای تعیین مقدار مواد آلی خاک روش Walkley-Black-1974 است-. چیزی که قطعا میتوان گفت این است که در باغات کالیفرنیا مقدار مواد آلی خاک یا Soil Organic Matter بمراتب بالاتر از باغات پسته ایران است و باغات پسته ایران نیاز حتمی به کودها و مواد الی دارند!! قطعا هر چه مقدار SOM خاکی بالاتر باشد خاک مرغوب تر است. خاکهای مرغوب و دارای SOM و SOC بالا رنگهای تیره تری دارند از سیاه بگیرید تا قهوه ای!! هر چه خاک یک منطقه مرغوبتر باشد رنگ خاک تیره تر است. خاکهای روش دارای کمترین مقدار SOM و SOC هستند!! یک نکته که باغدار و کشاورز باید توجه کنند در خرید کودها امکان کلاهبرداری از طریق نشان دادن آنالیز آزمایش و بالا بودن مقدار SOM است. فی نفسه هر چه مقدار SOM یک کود بالا باشد آن کود خواص اصلاح کنندگی و بیولوژیکی بالاتری دارد اما پولی که برای خرید کودها در باغات کشاورزی خرج می شود بهتر است بمنظور تامین عناصر اساسی لازم از جمله عناصر ماکرو و میکرو باشد و گر نه بعنوان مثال خاک برگ هم هم SOM بالایی دارد و همچنین رنگ تیره تری!! آیا میتوان بصرف بالا بودن SOM کودهای پاکتی خرید ابدا نه!! امیدوارم توانسته باشم مفهوم را برسانم مخصوصا جملات آخری!! علاوه بر SOM و SOC ما یک POM هم داریم که Particulates Organic Matter معرفی می شود. POM ها مواد آلی هستند که لابلای ذرات خاک قرار دارند و چسبیده به ذرات خاک. POM ها محل هایی هستند که میکروارگانیسم ها حضوری پررنگ در اینچنین مناطقی دارند!! البته برآورد POM کار آسانی نیست و در آزمایشگاههای خاکشناسی انجام نمی شود و لزوم چندانی هم وجود ندارد!!

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ۳:٠٥ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٤/۸/٧
تگ ها :

دریافت کد وضعيت آب و هوا


  FEED