گزارش تحلیلی از بازدید طرح آبیاری زیر سطحی

گزارش تحلیلی از بازدید طرح آبیاری زیر سطحی اجرا شده در شهرستان انار رفسنجان-بهمن ماه 1394

محمد جمالیزاده

Email: mojamalizadeh@yahoo.com

مطالب علمی و کاربردی را در این کانال دنبال کنید

IRAN PISTACHIO NETWORK

Telegram.me/mojamalizadeh

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع و یا اجازه رسمی نویسنده باشد

به همت دوستان و برخی از علاقه مندان صنعت پسته تور یک روزه ای برای بازدید از طرح آبیاری زیر سطحی در منطقه انار رفسنجان انجام شد. عزیزان در جهاد کشاورزی انار و مدیریت محترم آن نقش اصلی را در میزبانی داشتند و انصافا زحمت کشیدند. عزیزان از راه های دور و نزدیک حضور بهم رساندند و تور مفید و آموزنده ای بود. اگر چه برای نخستین بار این تور توسط گروه پسته استان کرمان انجام میشد ولی از نظر من حرفه ای بود و جای تقدیر و تشکر فراوان دارد از آقای مهندس عبدالهی که زحمت اصلی بر دوش ایشان بود. عزیزان از استانهای مختلف و شهرهای مختلف در تور حضور بهم رساندند از جمله رفسنجان، یزد، کرمان، زرند، خراسان و همدان و ... بخش های دولتی بدلیل مشغله زیاد و محدودیت های مختلف توان هماهنگی و جوابگویی به علاقه مندان به صنعت پسته ایران را ندارند و همین که از اینچنین طرحهایی استقبال می کنند جای تقدیر و تشکر دارد و بیش از این توقعی نیست. بحران آب بعنوان بزرگترین مشکل باغداری پسته در ایران محسوب می شود و از سالها قبل زنگ خطر در مورد نابودی باغات پسته در استان کرمان بصدا درآمده است.  دشتهای پسته خیز و با سابقه ایران از جمله رفسنجان، سیرجان، کرمان و ....که درختان تنومند و باسابقه بالایی دارند شدیدا دچار کم آبی و گاها بی آبی شده اند. متاسفانه سطح قابل توجهی از باغات باسابقه پسته ما بدلیل کم آبی رها شده اند و یا دارای بازده اقتصادی مناسب نیستند و کوچ کشاورزان پسته کار به سایر مناطق پرآب و مستعد پسته از سالهای قبل شروع شده است از استان خراسان بگیر تا قزوین و تهران و... حتی در شمالی ترین و دور دست ترین نقاط ایران مانند سرخس در استان خراسان شمالی باغریزی پسته توسط کشاورزان باسابقه کرمانی و یزدی و خراسانی صورت گرفته است فقط بخاطر بحث آب!! بهر روی سوال اینجاست که آیا می توان درختان تنومند و با سابقه پسته که سالها بپای آنها زحمت کشیده شده را رها کرد؟ مسلما نمی شود باغات را بدلیل کم آبی رها کرد و تسلیم محض شد چون سرمایه و وقت و حتی نسلهایی فدای این کار شده است و این کار کاملا غیرمنطقی است و بسیار زیانبار. برای غلبه بر مشکلات کم آبی تنها ترین راه استفاده بهینه از آب است و استفاده از روشهایی است که بتوان با کمترین هزینه بیشترین بهره وری از نظر آبی را داشت. در مورد انواع روش های آبیاری مسلما آبیاری غرقابی یا فاروو جزو بدترین روشهاست که متاسفانه درصد بالایی از باغات پسته ما در دشتهای باسابقه پسته خیز با روش فاروو یا غرقابی آبیاری می شوند که واقعا هدر دادن منابع آبی است و دارای کمترین راندمان آبیاری!! روش های آبیاری تحت سیستم سالهاست که مورد توجه کشاورزی نوین در دنیا بوده است و چه بخواهیم و چه نخواهیم به دلیل افت کمی و کیفی آب باید برویم به سمت استفاده از روش های آبیاری تحت سیستم. مسلما بهترین روش آبیاری درختان پسته متدی است که آمریکاییها در باغات پسته خودشان بکار می برند یعنی استفاده از روش آبیاری بابلر. روش بابلر روش بسیار خوب و استانداری است و مسلما در سطوح وسیع چند ده هکتار بابلر حرف اول و آخر را می زند اما با توجه به معذوریتهای باغات پسته ما بخصوص مساله خرده مالکی نیم هکتار و 1 هکتار و 1 چهارم هکتار و حتی کمتر آیا می توان از روش آبیاری بابلر سود جست مسلما خیر. مسلما کارآمدی روش بابلر یا قطره ای در باغات خرده مالکی هیچ توجیه فنی و اقتصادی ندارد و حتی بسیاری از باغداران بعد از چندین سال استفاده کلا سیستم را جمع کرده اند. یک روش آبیاری بسیار جالب و کارآمد که موضوع تور ما در شهرستان انار بود نوعی از روش آبیاری است که به آبیاری زیرسطحی معروف شده است. البته آبیاری زیرسطحی بمعنای واقعی دارای شرایط و مقتضیات خاص خود است. در واقع این متدی که ما از آن بازدید کردیم نوعی بردن آب از روی سطح خاک به عمق خاک است با استفاده از لوله های پلیکا و یا زویی!! کشاورزان منطقه انار برای اولین بار این روش را بکار بستند و خوشبختانه استقبال از آن روز به روز بیشتر می شود. بصورت خلاصه در این روش آب فاروو که پرت زیادی دارد از طریق لولهای پلیکای دارای سوراخ به محیط اطراف ریشه در زیر زمین منتقل می شود. من شخصا این روش را آبیاری زیر سطحی به معنای واقعی کلمه نمی دانم و اسم آن را آبیاری بصورت زیر زمینی می گزارم. آبیاری زیر زمینی در طول زمان توسط کشاورزان تکامل یافته و عیوب آن برطرف شده است. روش آبیاری زیر زمینی که ما بازدید کردیم نیاز به هیچ پمپی، شلینگ و قطره چکان و منبع خاصی ندارد. آبی که مستقیما از موتور چاه بیرون می آید بجای جاری شدن روی سطح زمین از طریق لوله های پلیکای سوراخ دار در اختیار ریشه قرار می گیرد و محیط اطراف درخت کاملا خیس می شود. علاوه بر کاهش مقدار مصرف آب با این روش مدار آبی هم کاهش پیدا می کند بدلیل مصرف کمتر آب. در مورد علفهای هرز که درصد زیادی از هزینه های کشاورز را به خود اختصاص می دهد هزینه ها بسیار کاهش خواهد یافت.  از طریق لوله های آبیاری زیر زمینی می توان انواع و اقسام کودها را بهمراه آب در اختیار ریشه قرار داد. مسلما درختانی که از روش آبیاری زیر زمینی استفاده می کنند درختان از نظر ظاهری و عملکرد وضعیت بمراتب بهتری خواهند داشت. در این روش در اطراف سایه انداز درخت به کمی بیشتر از اندازه قطر لوله پلیکا کانالهایی حفر می شود. تقریبا عمق چاله ها 50 الی 60 سانتی متر در نظر گرفته می شود. ابتدا کف کانال می تواند با کود دامی به ضخامت چند سانتی متری پر میشود و بعد شن بادامی درشت روی کودهای دامی کف کانال ریخته می شود. ریختن شن در اطراف لوله بیشتر بخاطر کیپ نشدن سوراخهای لوله ها پلیکا است. بعدا لوله گذاری انجام می شود. کف لوله ها و جوانب لوله ها سوراخ میشود تا آب از طریق این سوراخها به زمین نفوذ یابد. بعد روی لوله ها پلاستیک کشیده می شود و کانال پر میشود.  در این روش روش برای هر ردیف درخت در دو طرف یک خط لوله پلیکای سوراخ دار در دو طرف درخت تعبیه می شود و آب به درون این لوله ها هدایت می شود. استفاده از توری های فلزی برای جلوگیری از ورود مواد مسدود کننده لوله ها الزامی است. در طول زمان در مورد آبیاری زیر زمینی تغییراتی در جهت کاراتر شدن این روش انجام شده است. هر ردیف درخت دارای خط لوله مستقل است و با توجه به زمانبندی لوله ها پر می شوند و نشت آب از سوراخها بمرور انجام می شود. قطر سوراخهایی که روی لولهای پلیکا ایجاد می شود حدودا 2 سانتی متر و حتی کمتر و بیشترمی تواند باشد. این روش دامنه مانور زیادی دارد. در زمین های خرده مالکی قابل اجراست و هر کشاورزی بر اساس تجربه و محدودیتهای خودش می تواند حتی تغییراتی در این متد ایجاد کند مثلا فاصله لوله ها از درخت و حتی قطر خود لوله ها و عمق کانالها یا چاه ها و حتی نوع پلاستیکی که روی لوله ها کشیده می شود. روش آبیاری زیر زمینی یک روش موثر و کارآ در آبیاری باغات پسته بخصوص در باغات خرده مالکی است ولی متاسفانه این روش مهجور مانده است. امید است با اطلاع رسانی دوستان و بازدید علاقه مندان از باغاتی که این روش اجرا شده است به جمع بندی بهتری برسیم. مسلما روش آبیاری زیر زمینی بمراتب از روش غرقابی بهتر است. امکانات خاصی نمی خواهد و براحتی قابل اجراست. قدرت مانور بالایی دارد و مزایایی بسیاری از جمله صرفه جویی در مصرف آب، کاهش علفهای هرز، بهبود شرایط رشدی و افزایش عملکرد را در درختان پسته. مسلما این روش مانند همه روش های آبیاری دچار نقص هایی است که حتما می توانند بمرور مرتفع شوند. به امید فردایی بهتر برای صنعت پسته ایران.

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ۸:٠۳ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٤/۱۱/٢٢
تگ ها :

دریافت کد وضعيت آب و هوا


  FEED