فرمونها تکنیکی نوین برای کنترل آفات. بخش اول

فرمونها تکنیکی نوین برای کنترل آفات. بخش اول

Email: mojamalizadeh@yahoo.com

IRAN PISTACHIO NETWORK

Telegram.me/mojamalizadeh

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع و یا اجازه رسمی نویسنده باشد

علل زیادی وجود درد برای استفاده از فرمونها و مبارزه فرمونی. درختان پسته دارای آفات پروانه ای مهمی هستند از جمله کرمانیا که میتوان برای مبارزه فرمونی برنامه ریزی و اقدام کرد.  فرمونها حقیقتا ابزارهایی مفید، موثر و سالم برای کنترل آفات هستند. در حقیقت استفاده از فرمونها در بین جمعیت های حشرات نر و ماده بنوعی فتنه انگیزی و اختلال در جفت گیری است. مبارزه فرمونی و تحقیقات مربوطه به آن سابقه ای 40 ساله و حتی بیشتر دارد در بحث کنترل آفات. بحث تولید هورمون برای حشرات بحث پیچیده ایست و محققان مختلف از گرایشهای مختلف علوم مختلف از جمله شیمی، بیولوژی و حشره شناس باید در کنار هم قرار بگیرند تا یک فرمون برای مبارزه با یک حشره بسازند!! ساختن فرمون برای مبارزه با حشرات آفت کار ساده ای نیست ولی عده ای از روی جهل و نادانی خود کار افرادی مانند دکتر داروغه را کوچک می شمارند!! نمی دانند که برای رسیدن به تولید فرمون پروانه چوبخوار و سایر آفات عمری وقت و انرژی و هزینه مصرف شده!! در ایران حتی به پله های اول تولید فرمونها هم دست پیدا نکرده ایم با این همه دکتر و محقق!! اما دکتر داروغه در کانادا و کاستاریکا و ...موفق به تولید فرمون برای پروانه چوبخوار پسته شد که کاری بزرگ انجام داد ولی متاسفانه کار بزرگ ایشان توسط عده ای نادان کم انگاشته میشود!! تولید فرمونهای موثر در ایران بدلیل تکنولوژی بالا بویژه نانوتکنولوژی یک حرف بیخود است مخصوصا در مورد کپسولها! تکنولوژی تولید کپسولهای فرمونی در ایران نیست! داخل هر کپسول هزاران هزار سوراخ بسیار ریز وجود دارد و از هر سوراخ فرمونها در هوا متصاعد می شود کجا دارند ایرانی ها این تکنولوژی را!! کجا می توانند سنتز کنند فرمونهای حشرات مختلف را؟!! هر نوع حشره یا آفت دارای فرمون شیمیایی خاص به خود است. این فرمون باید فرمول شیمیایی آن توسط شیمیست ها کشف و در شرایط مصنوعی بتوان آن را تولید کرد آنهم در سطح انبوه و تجاری! در مورد آفات پروانه ای یا راسته lepidoptera  تکنیک استفاده از فرمونها بدین صورت است که فرمونها یا بوی های خاصی توسط حشره ماده در اتمسفر هوا پخش می شود و این بوها یا فرمونها ترکیبات خاص شیمیایی هستند که موجب جذب پروانه های نر بسمت آنها و جفت گیری نرها با ماده ها می شود. در حقیقت در مبارزه فرمونی فرمونها یا مواد شیمیایی که توسط پروانه های ماده ایجاد می شوند بصورت مصنوعی سنتز و در داخل کپسولها قرار می گیرند و موجب جذب حشرات نر بسمت کپسولها می شود و چون کپسولها داخل تله ها هستند و داخل تله ها چسب، روغن و ....وجود دارد حشرات نر به اینها برخورد می کنند و از چرخه جفت گیری و تولید مثل خارج می شوند و در حقیقت نوعی مبارزه عقیم سازی در حشرات است یا در level پایین تر اختلال در جفت گیری یا mating disruption! مبارزه فرمونی بر خلاف تصور عده ای که فکر می کنند بی تاثیر یا کم تاثیر است در سطوح وسیعی برای کنترل آفات پروانه ای در اتحادیه اروپا مورد مصرف است از جمله سه آفت کرم سیب Cydia pomonella و کرمهای خوشه خوار انگور Eupoecilia ambiguella و Lobesia botrana. مسلما مبارزه فرمونی با آفات در حال تحقیق و توسعه و گسترش است. مبارزه فرمونی بهیچ وجه ایجاد آلودگی مانند استفاده از سموم را نمی کند.  مبارزه فرمونی در مورد کنترل حشرات آفت اگر چه در حال رشد است و جای امیدواری بسیار اما گاها یکسری بدبینی هایی هم وجود دارد. بدبینی اصلی اساسا در مورد هزینه های تحقیقات هنگفت برای رسیدن به فرمونهای مختلف در حشرات است. در طول زمان بر اساس انتخاب طبیعی و تکامل  یا نظریه چارلز داروین همه موجودات در حال تکامل و تنوع هستند و ممکن است در طول زمان گونه هایی از آفات پروانه ای در یک پاپولیشن یا جمعیت یک آفت بوجود آیند که فرمونهایی که تولید می کنند با فرمونهای اجدادشان متفاوت باشند!! اما این قضیه در دراز مدت است و در کوتاه مدت نیست و خوشبختانه پروانه چوبخوار پسته آفتی تک نسلی است و این یک پوینت مثبت است. مبارزه فرمونی یک مبارزه پیچیده و چند جانبه است. خصوصا در مورد تولید فرمونها دولت، محققین، بیولوژیستها، شیمیستها و ....باید در کنار هم بصورت تیمی تحقیق و کار کنند تا به تولید موثر یک فرمون برای مبارزه برسند. ریسکهای مبارزه شیمیایی توسط آفت کش ها بخصوص کانسر یا سرطان بسیار جدیست و سرطانزایی بسیار سموم بخوبی به اثبات رسیده است. در مورد محصولاتی که توسط مردم خورده یا نوشیده می شوند استفاده از سموم شیمیایی در کشورهای پیشرو بهیچ وجه پذیرفته نیست. بخصوص در مورد آفات کرم سیب و خوشه خوار انگور استفاده از فرمونها بسیار مورد اقبال واقع شده در اروپا. هم سیب و هم انگور در مورد صنایع تولید نوشیدنی و مشروبات استفاده های فراوانی دارند و نمی توان از سم استفاده کرد چون مستقیم نوشیده می شوند!! یکی از جایگاههای خیلی خوب استفاده از فرمونها در روش IPM است یا روش تلفیقی مبارزه با آفات است. خلاصه اینکه در کنار روش های مبارزه ای دیگر روش مبارزه فرمونی هم در نظر باشد و ملحوظ شود. همانطور که اشاره شد بخصوص کشورهای اروپایی مقررات سختی را بخصوص در مورد کاربرد حشره کش های داری مکانیسم اثر روی سیستم عصبی هستند برقرار کرده اند. بعنوان مثال در آلمان بسیاری از حشره کش های مورد استفاده در کنترل حشرات در طول چند ساله اخیر ممنوع و یا با کاهش الزامی مصرف روبرو شده اند بیش از 40 ترکیب شیمیایی!! بحث مقاومت یا Resistance در مورد بسیاری از حشره کش ها بحثی جدیست. مقاومت عبارتست از تغیییراتی که در طول زمان در بدن حشره ایجاد می شود و موجب می شود که حشره نسبت به آفت کش ها مقاوم شود یا بعبارت ساده تر سم جواب ندهد. بحث مقاومت بعنوان یک معظل جدی در مورد بسیاری از آفات مطرح است. جایگزینی حشره کش ها با فرمونها می تواند یک روش برای فرار یا شکستن مقاومت نسبت به سموم شیمیایی باشد. حشره کش ها بر خلاف تصور که بسیاری فکر می کنند حتما کارساز و موثر هستند واقعا نتوانسته اند در درازمدت جمعیت حشرات را به سطح قابل توقعی کنترل کنند حتی در یک گونه حشره آفت!! بر خلاف آن مطالعات نشان داده که اختلال در جفت گیری یا mating disruption در بسیاری از گونه های حشرات آفت با استفاده از مبارزه فرمونی می تواند تاثیرات خوبی در دراز مدت در کاهش جمعیت آفات داشته باشد. یکی از علل این امر احتمالا ریکاوری فون جمعیت حشرات آنتاگونیست یا پارازیت آفت است بعلت ضعیف شدن آفت یا Target. اسپری یا پاشش حشره کش ها مسلما روی حشرات مفید و پارازیتوییدها هم تاثیرات منفی و مخرب دارد و موجب کاهش فون جمعیت حشرات مفید می شود. این مساله در مورد حشره کش های IGR هم صادق است. حتی آی جی آر هایی که موجب اختلال در سنتز کیتین می شوند. امروزه بحث آلودگی های آبهای زیر زمینی بخصوص در مناطقی که دارای مصرف بالای آفت کش ها هستند مساله ای جدیست. حتی در بسیاری از مناطق کشاورزی مالکان مجبور به استفاده از روش های غیرشیمیایی برای کنترل آفات شده اند. مبارزه بیولوژیک با آفات مختلف هم دارای محدودیت های خاص خود است. پرورش زنبور خلنوس chelenus sp. بعنوان مهمترین دشمن طبیعی پروانه چوبخوار پسته دارای محدودیتهای بسیار زیادی است و عملا راه حلی غیر عملی بوده تا کنون. استفاده از روش های کنترل بیولوژیک با آفات بمراتب هزینه بر تر از روش مبارزه فرمونی با آفات مختلف است. تکنولوژی تولید فرمونها در حشرات بنحوی شده است که این امکان وجود دارد که بتوان فرمونهایی تولید کرد که بتوانند چندین نوع آفت را همزمان جذب کنند بخصوص در مورد آفات پروانه ای یا لپیدوپترا. اما برای میسر شدن این امر تلاشهای زیادی انجام شده بخصوص در ارتباط با داشتن دیتاباس قوی در مورد فرمونهای انواع گونه های حشرات. توسعه فرمونهای چند جانبه که می توانند چندین نوع حشره را در آن واحد جذب کنند مساله جالب و پیچیده ایست. بحث میوه های ارگانیک و میوه هایی که از سموم در آنها استفاده نشده یا گرین فروت بحثی داغ در بسیاری از کشورهای اتحادیه اروپایی است. از این حیث هم استفاده از مبارزه فرمونی می تواند جزو برنامه های بدون استفاده از سموم باشد. در کشور Swedish فروشگاهها یا سوپرمارکتهایی تاسیس شده که فقط محصولات ارگانیک تولید می کنند. البته من هم در برخی جاهای شمال تهران یکی دو تا از این فروشگاهها را دیدم. بکارگیری روش های کنترل سالم آفات مسلما کیفیت محصول را بالا خواهد برد. سیاستهای بسیاری از دولتها و کشاورزی رفتن بسمت حذف سموم و کاهش مصرف سموم است بخصوص در نواحی روستایی. یکی از بزرگترین پروژه های مبارزه فرمونی بمنظور اختلال در جفت گیری یا mating disruption مربوط به آفت پروانه سیب در اروپا بوده بالغ بر 30 هزار هکتار. یکی از دلایل مهم عدم موفقیت مبارزه فرمونی در حشرات استفاده ناهماهنگ و خرده مالکی است. مساله ای که در مورد پروانه چوبخوار پسته و بسیاری از آفات پروانه ای و غیر پروانه ای دیگر وجود دارد. در تاکستانهای سویس و آلمان بر علیه کرم خوشه خوار انگور مبارزه فرمونی انجام می شود اما در سطوح وسیع و هماهنگ. بنظر می رسد اگر مبارزه فرمونی بصورت وسیع و هماهنگ در مقیاس وسیع انجام شود حتما بعنوان یک روش کنترلی می تواند مورد استفاده باشد اما در باغات پسته در بسیاری از نقاط با توجه به خرده مالکی بودن بحث پیچیده و دشوار است. در تاکستانهای اروپایی بحث های اقتصادی، اقلیمی و ...هم برای تصمیم گیری در مورد مبارزه فرمونی حتما باید مد نظر باشد. بهر حال مبارزه فرمونی در اروپا یک روش جاافتاده بمنظور کنترل است نه صرفا یک روش مانیتورینگ!! روش استفاده از روش فرمونی بسرعت در حال گسترش و تشویق است و سوپسیدهای خوبی را وزاتخانه های جهاد کشاورزی به این امر اختصاص داده اند.

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ۸:۳٧ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٤/۱٢/۱٤
تگ ها :

دریافت کد وضعيت آب و هوا


  FEED