مسمومیت کلر(Cl) در باغات پسته

مسمومیت کلر(Cl) در باغات پسته

نوشته: مهندس محمد جمالیزاده-کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی

Email: jmlzdh_mhmmd@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

خاک مناطق خشک و نیمه خشک مانند شرایط استان کرمان و باغات پسته دردسرهای متعدد، پیچیده و خاص خود را دارد. یکی از دردسرهای عمده تجمع املاح مضر به مرور زمان در لایه های مختلف خاک در باغات پسته است. تجمع املاح مضر مانند کلر (Cl) متاسفانه به یک مشکل بسیار جدی تبدیل شده است. نمک ها موجب افزایش دادن فشار اسمزی در ناحیه ریزوسفر ریشه پسته می شوند و گاها کاملا حیات درختان و نهالهای پسته را متاسفانه تحت الشعاع خود قرار می دهد. یونهای متعددی در تشکیل نمکها دخالت دارند از جمله کلسیم، منیزیوم، پتاسیم، سدیم، کربنات ها، بیکربناتها، کلرورها، سولفاتها و نیتراتها و همچنین کلر(Cl). عنصر کلر عنصر مضری است که متاسفانه در حال حاضر با توجه به افت کیفیت چاههای کشاورزی در مناطق پسته خیز(بدلیل افزایش عمق) علاوه بر خاک از طریق آب هم به محیط ریزوسفر ریشه وارد می شود و موجب اضمحلال ریشه درختان پسته به مرور زمان شده است. همانطور که اشاره شد ورود عنصر مضر کلر (Cl) از طریق آب آبیاری متاسفانه بر خلاف تصور عموم بیشترین سهم را در افزایش دادن غلظت یون کلر در ناحیه ریزوسفر ریشه را دارا می باشد. مطالعات و شواهد بدیهی خاکشناسی این نکته را به اثبات می رساند که مسمومیت به شوری در درختان پسته رابطه مستقیم و بسیار نزدیکی با غلظت عنصر کلر(Cl) در خاک دارد و افزایش این عنصر شوری خاک را شدیدا تشدید می کند. افزایش شوری متاسفانه میزان محصول و حتی سلامتی خود درختان را شدیدا تحت تاثیر قرار می دهد. عوامل متعددی دست به دست هم می دهند تا مسمومیت کلر(Cl) در باغات پسته بوجود آید از جمله آب حاوی درصد بالای کلر که توسط آبیاری به محیط ریشه دسترسی پیدا می کند و همچنین زهکشی ضعیف یا عدم زهکشی مخصوصا در زمین هایی که خاک بسیار سخت است و بعد از آبیاری کلوخه های بزرگ تشکیل می شود. ذکر این نکته قابل توجه است که بر خلاف تصور عموم آبیاری با روش غرقابی بسیار کارساز تر از روش آبیاری قطره ای یا بابلر در جهت رفع مسمومیت به کلر است. در بسیاری از نقاط پسته خیز کالیفرنیا که سیستم های آبیاری بصورت تحت فشار و بابلر است برای بهبود مسمومیت به کلر(Cl) به خصوص در زمستان تا دو نوبت آبیاری غرقابی انجام می شود. کلر قابل جذب توسط ریشه پسته که متاسفانه ایجاد مسمومیت می کند Cl- است. البته در بسیاری از نقاط کمبود به عنصر کلر(Cl) در بسیاری محصولات دیده می شود ولی در شرایط خاکی استان کرمان بهیچ وجه چنین مشکلی وجود ندارد. ذکر این نکته بسیار ضروری است که کود کلرور پتاسیم(Kcl) که متاسفانه سالیان سال است که از طرف سازمانهای دولتی بعنوان کود پتاسه بمصرف می رسد ضررهایش بسیار بیشتر از منافع آن است و شوری خاک را فوقالعاده بالا می برد. در پروژه ای که توسط محمدی و صداقتی (1387) از محقیقین محترم مرکز تحقیقات پسته کشور انجام شده مشخص شده که میزان عنصر کلر در برگ رابطه مستقیمی با میزان شوری آب دارد و هر قدر شوری آب بیشتر باشد میزان مسمومیت به کلر در برگها بالاتر است. این تحقیقات نشان داد که اگر میزان عنصر کلر در آب آبیاری اگر بیشتر از 175 میلی اکی والانت باشد رشد نهالهای پسته کاملا متوقف می شود. نکته جالب در مورد مسمویت کلر و سدیم در برگهای درختان پسته این است که مسمومیت شدید به صورت تدریجی در برگها بوقوع می پیوندد به بیان ساده تر سال به سال با توجه به افزایش شوری آب و خاک و جذب یونهای مضر برغلظت یونها در برگ تاثیر می گذارد و آن را افزایش می دهد و نهایتا تا جایی که غلظت یونهای مضر به حدی می رسد که موجب بروز علامت مسمومیت شوری در درختان پسته می شود. بعبارت دیگر تنش شوری بر خلاف تصور بسیاری دفعی ایجاد نمی شود بلکه تدریجی است. کوددهی در باغات پسته تاثیرات بسیار مهمی بر تشدید یا کاهش مسمومیت به کلر(Cl) می گذارد. با توجه به اینکه مسمومیت به کلر(Cl) در درختان پسته در اثر افزایش فشار اسمزی محلول خاک اتفاق می افتد حتما باید کودی استفاده کنیم که حتی الامکان باعث افزایش فشار اسمزی محلول خاک نشود و بتواند آن را کاهش دهد. نکته قابل تاملی که باید در مورد عنصر پتاسیم(K) یادآوری کرد این است که اگر چه در شرایط خاک استان کرمان و باغات پسته بشدت به عنصر پتاسیم نیاز وجود دارد اما مصرف بیش از اندازه کودهای پتاسه خود باعث افزایش شوری در محلول خاک، افزایش میزان جذب کلر و نهایتا تشدید مسمومیت شوری می شوند. البته کودهای پتاسه بویژه سولفات پتاسیم به میزان قابل قبول و نه بیش از حد موجب بهبود مسمومیت به کلر و تنش شوری می شوند اما مصرف بیش از حد و غیر استاندارد باعث افزایش شوری خواهد شد قطعا. بسیار باعث تاسف است که مسمومیت به کلر(Cl) و بور(B) در بسیاری از موارد تومان اتفاق می افتند و از نظر فیزیکوشیمیایی این دو عنصر بسیار مشابه هم عمل می کنند و در برگ درختان پسته هر دو مسمومیت به وفور مشاهده می شود و بسته به بیشتر بودن غلظت یون B- یا Cl- علایم مسمومیت بور و مسمومیت کلر مشاهده می شوند. مطالعات نشان داده که اگر مقدر کلر(Cl) در عصاره اشباع خاک بیشتر از 10 میلی اکی والانت در لیتر باشد نشانه های مسمومیت به کلر بروز پیدا می کنند. در گیاهان باغی مانند پسته چون ایجاد گیاهان مقاوم به کلر(Cl) که در گیاهان زراعی مرسوم است (از طریق روش های مهندسی ژنتیک و بیوتکنولوژی) امکان پذیر نیست بهترین راه استفاده از کودهای پتاسیمی مخصوصا سولفات پتاسیم است اما نه به میزان فوق العاده بالا. البته باید واریته هایی در پسته موجود باشند که به مسمومیت کلر مقاوم باشند که متاسفانه در کشور عزیزمان ایران کار در خور توجهی روی این قضیه صورت نگرفته است. به نظر می رسد اساسی ترین را در رفع مسمومیت درختان به عنصر کلر اصلاح آب چاههای کشاورزی و گزینش و ترویج استفاده به واریته های مقاوم به مسمومیت به کلر(Cl) و آبیاری سنگین در زمستان شستن ناحیه اطراف ریشه باشد. در مورد اثرات کلر بر تشدید بیماری های گیاهی در پسته نکات جالبی وجود دارد از جمله اینکه شدت و میزان بیماری سرخشکیدگی که بیماری پسیلومایسزی معروف است. رابطه مستقیمی با میزان مسمومیت کلر و سدیم و غلظت آنها در خاک دارد. در مورد بیماری گموز به نظر می رسد که رابطه معکوس باشد که متاسفانه تحقیق مستدلی در این زمینه وجود ندارد به بیان ساده تر در زمینهای با میزان غلظت بالای کلر و سدیم گموز کمتر مشاهده می شود که البته در حد فرضیات تجربی است و باید روی این موضوع به صورت دقیق و علمی بررسی صورت گیرد. به امید بهبود شرایط صنعت در حال فروپاشی پسته و توجه بیشتر مسولین به طلای سبز ایران یعنی پسته.

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ٥:٠٥ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/۸/۳٠
تگ ها :

دریافت کد وضعيت آب و هوا


  FEED