مروری بر گچ خام و مزایای استفاده از آن در باغات پسته

مروری بر گچ خام و مزایای استفاده از آن در باغات پسته

نوشته: مهندس محمد جمالیزاده-کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی

Email:jmlzdh_mhmmd@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

گچ خام یا gypsum همان سولفات کلسیم معدنی است و دارای 2 نوع فرمول است. فرمول اول آن فرم هیدراته (CaSO4.2H2O) و فرم دوم آن فرم بدون آب یعنی  CaSO4 است. دو منبع اصلی گچ در طبیعت وجود دارد یکی رسوبات بر جای مانده در اطراف سواحل در دریاها و یکی معادن گچ خام موجود در دشتها که معمولا حاصل از آبشویی شدید بسترهای رسوبی است. میزان گچ خام در ایالات متحده آمریکا از همه کشورهای جهان بیشتر است و پس از آمریکا کشور عزیزمان ایران در جایگاه دوم میزان ذخایر گچ خام در دنیا قرار دارد و بعد از ایران به ترتیب کانادا، تایلند، اسپانیا و چین قرار دارند. جای تعجب اینجاست که با این همه منابع گسترده گچ خام در ایران کاربرد آن در باغات پسته بشدت شور و قلیایی شده استان کرمان و نواحی پسته خیز کم است و حتی در حد صفر است! !. ماده ای که کاربرد آن می تواند در حد یک معجزه در باغات پسته عمل کند البته اگر اصولی مصرف شود. بیشترین میزان گچ خام در 54 ایالت آمریکا بترتیب مربوط به اوکلاهاما،  تکزاس، نوادا،  ایوا، کالیفرنیا، آرکانزاس و ایندیانا ست. کاربرد گچ به صورت خام سابقه ای تقریبا طولانی در کشاورزی دارد و از سال 1768 میلادی یعنی حدود از حدود 250 سال پیش گچ به منظور اصلاح خاک بکار میرفته است. استفاده از گچ در کشاورزی از قرن 18 میلادی در اروپا روی بسیاری از محصولات از جمله انگور و سیب رواج پیدا کرد. در آمریکا اولین ایالتی که به صورت گسترده از گچ برای بهبود شرایط خاک استفاده کرد پنسیلوانیا بود. در اوایل کار اضافه کردن گچ در یولاف به میزان 210 تا 550 کیلوگرم در هکتار باعث افزایش عملکرد چشمگیری شد. گچ موجب سبک کردن خاک، افزایش نفوذپذیری و زهکشی خاک، افزایش مقاومت گیاهان در برابر استرس ها مخصوصا خشکسالی ها می شود. اضافه کردن  گچ خام موجب پایداری و ثبات خاک و توسعه کشاورزی پایدار می شود بخصوص در شرایط بسیار تاثر بار خاک و آب مناطق پسته خیز استان کرمان. در ایالات متحده حدود 30 نوع محصول مختلف کودی (پایه گچ) از گچ خام خام استحصال می شود به اسمهای مختلف و هر کدام کاربرد جداگانه و مخصوص به خود را دارند. بسیار منطقی است که در استان کرمان نیز اینچنین کارخانه هایی احداث شوند و به تولید محصولی بپردازند که بیشترین سازگاری را با شرایط آبی و خاکی استان داشته باشد. متاسفانه من هیچ کارخانه یا سازنده ای در سطح استان کرمان نمی شناسم که کار عملی روی فرآوری گچ خام انجام داده باشد و فرمول مناسبی از گچ خام برای استفاده در باغات پسته مطرح کند. البته این کار تکنولوژی و متخصیصین خاص خود را می طلبد و با توجه به شرایط اسفبار تولید در ایران هیچ سرمایه گذاری علاقه به این صنعت پیدا نمی کند. چون هر چه درآمد داشته باشد فقط باید پول برق و گاز و آب کارخانه را بدهد. از این مطلب فرعی که بگذریم از جمله مزایای دیگر استفاده از گچ خام در باغات پسته کاهش شوری و تعدیل آن در نواحی ریزوسفر ریشه درختان پسته است و مزیت دیگر اسیدی کردن خاک بشدت قلیایی شده نواحی پسته کاری است. Ca و S کلسیم و گوگرد موجود در گچ خام موجب رفع نیاز درختان پسته به این دو عنصر می شود. وجود منبع غنی از کلسیم در subsoil یا خاک رویی در باغات پسته موجب افزایش اسیدیته و کاهش مسمومیت Al+3 در خاک می شود. ذرات قابل جابجاشدن و بسیار سبک گچ در خاک بسیار در افزایش بهبود خواص و Structure خاک کمک خواهند کرد. یون کلسیم در خاک موجب افزایش ذرات سبک خاک و افزایش تهویه و سبک شدن خاک خواهد شد از طرفی یون سولفات SO4 موجب افزایش جذب یونهای فیکس شده و غیر قابل چذب برای درختان  خواهد شد. کلسیم و گوگرد بر طبق بسیاری از نظریات متخصصین امر تغذیه گیاهان جزو عناصر پرمصرف هستند و از این حیث هم اضافه کردن کلسیم و گوگرد به خاک موجب رفع نیاز درختان به این عناصر خواهد شد. عنصر گوگرد در کیاهان نقش های بسیار مهمی در گیاهان بر عهده دارد از جمله در ساختار برخی آمینواسیدها از جمله متیونین و سیتیین، ساختمان غشای سلولی در گیاهان و در آنزیم های فیکس کننده ازت گوگرد (نیتروژنازها) نقش اساسی ایفا می کند. عنصر گوگرد در خاک موجب کاهش آبشویی یا leaching و همچنین کاهش فرسایش یا erosion خاک می شود. مطالعات نشان داده که میان غلظت S یا گوگرد در خاک و حاصلخیزی خاک رابطه مستقیمی وجود دارد و هر چه حاصلخیزی خاک و درصد مواد آلی موجود در خاک کمتر باشد میزان گوگرد در خاک هم کمتر است. و اضافه کردن گوگرد به خاک موجب افزایش مواد آلی در خاک و نهایتا افزایش حاصلخیزی خاک خواهد شد. متاسفانه در بسیاری از باغات پسته استان کرمان درصد مواد آلی موجود در خاک زیر 1 درصد برآورد شده است و از این حیث هم کاربرد گچ بسیار مفید است. عنصر کلسیم هم مانند گوگرد در سلول ها بسیار می تواند مفید فایده باشد از جمله کلسیم موجب استحکام دیواره سلولی گیاهان، افزایش رشد و توسعه ریشه ها و بسیاری از نقش های دیگر. بهترین گچ برای اضافه شدن به باغات پسته فرم طبیعی یا هیدراته گچ است که می تواند بسیار مفید باشد. کلسیم در کیفیت میوه هم بسیار تاثیرگذار است و می تواند عارضه نرمی قسمت استخوانی فرآبر میوه پسته را درمان کند. بر خلاف بسیاری از عناصر موجود درخاک عنصر کلسیم بخوبی می تواند از خاک بالایی یعنی subsoil به خاک پایینی یعنی topsoil نفوذ پیدا نماید. فرم سولفات گچ SO4 زمانی که در خاک وجود داشته باشد می تواند با یون Al+3 ترکیب شود و تولید ALSO4 در خاک کند و همین خارج کردن AL از دسترس ریشه کمک زیادی به جذب سایر عناصر مفید از جمله Fe، Zn و.....خواهد نمود. گچ خام در خاک مناطق پسته خیز موجب افزایش راندمان آبیاری می شود و آبشویی نیتروژن یا کودهای نیتروژنه را در subsoil کاهش می دهد و بنابراین باعث افزایش راندمان و ماندگاری بیشتر کودهای نیتروژنه در خاک خواهد شد. گچ خام با ایجاد شرایط تهویه ای بسیار مناسب در خاک موجب تسریع جذب آب توسط ریشه های مویین درختان خواهد شد. کلسیم موجود در گچ خام موجب عدم جذب سدیم Na مضر در ریشه درختان پسته خواهد شد و بخوبی جای سدیم Na را پر می کند و درختان از تنش شوری رهایی می یابند. گچ موجب می شود که ساختمان خاک شکل منظمی بخود بگیرد و ذرات Cly موجود درخاک بسیار شکیل شوند و این بسیار کمک کننده است به شرایط خاک و Structure آن. به امید فردایی بهتر برای پسته ایران.

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ٦:۱٧ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/۱٠/٤
تگ ها :

دریافت کد وضعيت آب و هوا


  FEED