آشنایی با علفهای هرز مهم باغات پسته و مبارزه با آنها

آشنایی با علفهای هرز مهم باغات پسته و مبارزه با آنها

نوشته: مهندس محمد جمالیزاده-کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی

عضو انجمن پسته ایران

Email: jmlzdh_mhmmd@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

مقدمه

علفهای هرز گیاهانی هستند که در جذب آب و مواد غذایی با درختان پسته رقابت می کنند. شناسایی و مبارزه صحیح با علفهای هرز کمک زیادی به افزایش عملکرد در باغات پسته خواهد کرد. اگر چه علفهای هرز همه درختان را تحت تاثیر قرار می دهند اما درختان جوانتر نسبت به آسیب علفهای هرز حساس ترند. چون علفهای هرز می توانند رشد و ثمردهی آنها را به تاخیر بیاندازد. علفهای هرز همچنین پناهگاه بسیاری از آفات و بیماری های گیاهی هستند. علفهای هرز در آبیاری باغات اختلال ایجاد می کنند و راندمان آبیاری را کاهش می دهند. از طرفی با اشغال محلها و کانالهای آبیاری مزاحمت در عبور و مرور آب ایجاد می کنند و از طرف دیگر با رقابت در جذب آب درصدی از آبی که باید برای آبیاری درختان پسته بمصرف برسد بهدر می دهند.

"علفهای هرز مهم در باغات پسته"

گونه های گیاهی مختلفی از علفهای هرز  در باغات پسته وجود دارند. برخی از این گونه ها سابقه چندین ده ساله در باغات پسته دارند. اما اخیرا با ورود و استفاده از کودهای دامی که از خارج از استانهای پسته خیز وارد باغات پسته شده اند بعلت وجود بذور علفهای هرز غیر بومی متاسفانه در برخی مناطق شاهد ظهور علفهای هرز جدیدی هستیم که سابقه ای در باغات پسته نداشته اند. در بسیاری از موارد کودهای دامی که از شهرها و استان های مجاور مناطق پسته خیز وارد این مناطق می شوند بعلت پوسیده نبودن مملو از بذور علفهای هرز هستند و علفهای هرز غیربومی متاسفانه بسرعت گسترش پیدا می کنند. اما مهمترین علفهای هرز موجود در باغات پسته عبارتند از مرغ یا پنجه مرغی (Cynodon dactylon)، اویار سلام (Cyperrus esculentus)، سلمه تره   (Chenopodium spp.)، هفت بند (Polygonum convolvulus)، درمنه (Artemisia annua)، بارهنگ (Plantago spp.)، سس (Cuscuta spp.)، یونجه وحشی (Medicago spp.)، خارخسگ (Tribulus spp.)، پیچک صحرایی (Convulvulus spp.)، گل گندم (Centaurea spp.)، جارو(Kochia scoparia) ، علف شور (Salsola kali)، تاج خروس (Amaranthus spp.)، خرفه (Portulace olercea)، دیچیتاریا یا انگشتی (Digitaria spp.)، گل جالیز (Orbanche spp.)، خارشتر (Alhagi spp.) و ..

 "روش های مبارزه با علفهای هرز در باغات پسته"

بهترین راه مبارزه با علفهای هرز استفاده از مبارزه تلفیقی با آنها است. مبارزه تلفیقی با علفهای هرز (Integrated weed management) عبارتست از بکار گیری استراتژیهای مختلف بمنظور مدیریت جمعیت علفهای هرز و رساندن جمعیت علفهای هرز به زیر حد آستانه زیان اقتصادی. مبارزه تلفیقی برای مبارزه با علفهای هرز باغات پسته در کالیفرنیا اهمیت زیادی دارد.  این استراتژی ها یا روش های مبارزه می تواند زراعی، شیمیایی، مکانیکی و بیولوژیکی باشد. باید توجه داشت که مبارزه تلفیقی با علفهای هرز از یک باغ به باغ دیگر ممکن است فرق کند. موقعیت مکانی، شرایط اقلیمی، نوع خاک، روش های آبیاری، توپوگرافی منطقه و همچنین روش های مرسوم کنترل علفهای هرز که توسط باغداران مورد استفاده قرار می گیرند در انتخاب نوع روش مبارزه با علفهای هرز تاثیرگذار خواهند بود. روش معمول کنترل علفهای هرز در باغات پسته روش های مکانیکی ( قطع یا کندن یا انهدام فیزیکی علف های هرز با استفاده از دست یا ابزار دیگر) و همچنین روش شیمیایی (حذف علف هرز با استفاده از سموم علف کش) هستند. علفهای هرز موجود در فواصل ردیف های درختان پسته با استفاده از شخم یا تیلر و هچنین با استفاده از سموم علف کش از بین برده می شوند. نوع سیستم آبیاری، مقدار آبی که در هر آبیاری استفاده می شود و الگوی بارندگی در کارآیی روش مبارزه شیمیایی تاثیر گذارند. مثلا در سیسیتم های آبیاری تحت فشار (sprinkler) بعلت وجود رطوبت زیاد در اطراف درختان میزان تجزیه علف کش ها و پرت آنها بالا است. علف کش های شیمیایی در شرایط دمایی و رطوبتی بالا سریعا تجزیه می شوند و در شرایط رطوبت و دمای پایین دوام بیشتری دارند. بهمین علت است که توصیه می شود پس از کاربرد علف کش درخاک بلافاصله آبیاری انجام نشود و حداقل یک بازه زمانی چند روزه در نظر گرفته شود. در پسته کاری های کالیفرنیا علفکش های معدودی برای مبارزه با علفهای هرز در باغات پسته به ثبت رسیده اند. انتخاب یک علف کش بسیار مهم است و به پارامترهای متعددی بستگی دارد از جمله نوع گونه علف هرز، مرحله رشدی علف هرز، تراکم علف هرز، میزان کشندگی علف کش، دوام علف کش در محیط، نوع خاک، میزان رطوبت خاک، روش آبیاری، شرایط محیطی، تجهیزات در دسترس و همچنین صرفه اقتصادی. مبارزه بیولو‍ژیکی (Biological control) با علفهای هرز بدین معناست که با استفاده از عوامل کنترل گر طبیعی (antagonist) جمعیت علفهای هرز به پایین حد زیان اقتصادی رسانده شود. در این روش از عوامل کنترل کننده بیولوژیکی مانند قارچها و باکتریها و.... برای کنترل علفهای هرز باغات پسته استفاده می شود. مبارزه بیولوژیک محدودیت های زیادی دارد و در مقیاس وسیع هیچگاه مورد استفاده قرار نگرفته است.

"تقسیم بندی علف کش های مورد استفاده در باغات پسته"

علف کش ها از نظر زمان استفاده به دو دسته تقسیم بندی می شوند. دسته اول علف کش های پیش رویشی (preemergent) که قبل از سبز شدن بذور علفهای هرز و بمنظور جلوگیری از جوانه زدن علف هرز در خاک استفاده می شوند و دسته دوم علف کش هایی پس رویشی (postemergent) که بعد از سبز شدن بذر علف هرز برای مبارزه با آنها بکار می روند. علف کش های قبل از سبز شدن یا preemergent مانع جوانه زنی و رویش علفهای هرز می شوند و قادر به کنترل علفهای هرز رویش یافته نیستند. میزان پایداری و دوام این دسته از علف کش ها در بهترین شرایط یکسال و یا کمی بیشتر است البته بستگی دارد به میزان یا درجه  حل شدن علف کش، قدرت جذب علف کش توسط خاک، نوع گونه علف هرز و دوز مصرف علف کش. . تا کنون هیچ گونه علف کش پیش رویشی (preemergent) برای مصرف در باغات پسته به ثبت نرسیده است. شاید دلیل آن حساس بودن بسیار زیاد نهالهای پسته به باقیمانده سموم قبل از رویشی مانند  Karmex یا Princep باشد. نوع بافت خاک و روش آبیاری اهمیت اساسی در تاثیر یا کارآیی یک علفکش دارند. مسلما پایداری علف کش ها در خاکهای با بافت سنگین نسبت به خاکهای با بافت سبک بشتر است. در خاکهای سبک آبشویی موجب می شود که مقدار قابل ملاحظه ای از علف کش ها از خاک سطح الارض شسته و به پایین برده شوند. آبشویی علف کش های پیش از رویش در زمین های با بافت سبک و شنی بسیار بیشتر از خاکهای سنگین یا دارای clay است. بعنوان یک قاعده کلی علف کش های پیش رویشی برای فعال شدن بعد از مصرف در خاک نیاز ضروری به آب بارندگی یا آب آبیاری دارند. علف کش های postemergent بصورت مستقیم روی علفهای هرز روییده در باغات پاشیده می شوند. علف کش های پس از رویش در باغات پسته به دو دسته علف کش های تماسی (contact herbicide) و علفکشهای انتقالی یا منتقل شونده (Translocated herbicides) تقسیم بندی می شوند. معروفترین علف کش تماسی مورد استفاده در باغات پسته کالیفرنیا پاراکوات (paraquat) است. پاشش محلول پاراکوات مخصوصا بر روی برگهای جوان علف های هرز در باغات پسته موجب انهدام آنها می شود. نکته مهم در بازدهی مناسب علف کش های تماسی مانند پاراکوات این است که باید حتما محلول سم بصورت یکنواخت و کامل روی علفهای هرز پاشیده شود و پوشش یکنواختی از سم روی علف هرز ایجاد شود. علف کش های انتقالی یا سیستمیک (Translocated herbicides ) آندسته از علف کش هایی هستند که توسط علف هرز جذب می شوند و در گیاه (علف هرز) جابجا می شوند تا به نقطه اثر برسند. سردسته ایندسته از علف کش های انتقالی گلیفوسیت (glyphosate) است. علف کش گلیفوسیت بعد از پاشش از طریق برگها یا اندامهای دیگر مانند ساقه های نازک یا ریزوم ها (مثلا در علف پنجه مرغی یا مرغ به اسم محلی هریز در استان کرمان) جذب شده و بعد از گذشت چند روز (حدود 2 هفته) به محل اثر یعنی ریشه علف هرز رسیده و ریشه را از فعالیت انداخته و نتیجتا علف هرز نابود می شود. چون گلیفوسیت ریشه ها را از کار می اندازد جذب آب و مواد غذایی توسط علف هرز غیر ممکن شده و علف هرز می خشکد ( مانند گیاهی که در اثر کمبود شدید آب خشک شده باشد). بر خلاف علف کش های تماسی (مثلا پاراکوات) در علف کش های انتقالی مانند گلیفوسیت ایجاد پوشش کامل از سم روی گیاه ضروری نیست. یک تقسیم بندی دیگر هم در مورد علف کش های پس از رویش وجود دارد و شامل علفکش های انتخابی (Selective herbicides) و علف کش های غیر انتخابی (Nonselective herbicides) است.  علف کش های انتخابی علف کش هایی هستند که حالت انتخابی دارند یعنی برخی گیاهان را از بین می برند  در حالی که آسیبی به سایر گیاهان نمی زنند.  مانند علف کش های  sethoxydimو fluazifop-p-butyl که فقط علفهای هرز نازک برگ (grassy weeds) را کنترل می کند و آسیبی به سایر گیاهان نمی زنند. علف کش های غیر انتخابی آندسته از علف کش ها هستند که طیف وسیعی از علف های هرز شامل باریک برگ و پهن برگها را نابود می کنند از علف کش های غیر انتخابی پاراکوات و گلیفوسیت را می توان برشمرد. در مورد علف کش های پس رویشی یا postemergent بهترین زمان برای استفاده هنگامی است که علفهای هرز به مرحله تولید بذر رسیده باشند (seedling stage.

"مبارزه با علفهای هرز"

پیشگیری همیشه بهتر از درمان است حتی در مورد علف های هرز در باغات پسته. باید حتی المکان از ورود بذور علف های هرز به داخل باغات بویژه توسط کانالهای آبیاری و جویها جلوگیری کرد. در باغات پسته ایالات متحده و استرالیا فیلترهایی بسیار کارآمد در محل ورودی کانالهای آب و نهرها تعبیه شده است که از ورود کوچکترین بذور علفهای هرز به داخل باغات جلوگیری می کند. روش آبیاری غرآقابی که متاسفانه در بیش از 90 درصد باغات پسته ایران وجود دارد و موجب ایجاد نواحی پر از آب حتی بعد از گذشت چندین روز از آبیاری می شود بهترین محل را برای رشد و نمو علف های هرز را فرآهم می کند. کنترل علفهای هرز واقع در بیرون محدوده و اطراف باغات پسته قبل از اینکه علفهای هرز به مرحله تولید بذر برسند بسیار مهم است. البته باید توجه داشت که بسیاری از علفهای هرز موجود در حاشیه باغات پسته پناهگاه برخی از آفات مهم از جمله سن های پسته هستند و در صورت وجود جمعیت بالای آفت سن روی برخی علفهای هرز حاشیه باغات پسته مانند علف شوره (Salsola spp.)، درمنه (Artemisia spp.) و ....مبارزه با آنها می تواند خطر آفرین باشد و موجب انتقال آفت به داخل باغ شود. از انتقال بذور علفهای هرز از طریق تراکتور و سایر ابزارآلات به داخل باغهای سالم  باید جلوگیری کرد. مبارزه شیمیایی در مرحله تولید بذر در علفهای هرز بسیار مهم است. باید توجه داشت که علفهای هرز در مراحل ابتدایی دوره رشد خود ضعیف هستند و قدرت چندانی در جذب آب و مواد غذایی و رقابت به پسته ندارند اما بمرور و پس از گذران دوران ابتدایی رشد و در مرحله بلوغ بسیار خطرناک و خسارتزا می شوند. کنترل شیمیایی و مکانیکی علفهای هرز در دوران ابتدایی رشد بسیار راحتتر و موفقیت آمیزتر است نسبت به دوران بلوغ علفهای هرز. در مدیریت موفق علفهای هرز ردیابی یا مونیتورینگ علفهای هرز مساله مهمی بشمار می آید. بازدید از زمین های حواشی باغات و بازدید محل ها یا  کانالهای و نهرهای ورودی و خروجی آب مهم هستند. بازدید بمنظور تخمین جمعیت یا برآورد نسبی خسارت علفهای هرز حداقل 4 بار در سال (هر فصل یک بازدید) ضروری بنظر می رسد. بازدید از محل هایی که بعلت تجمع آب دارای رطوبت نسبی هستند هم در ردیابی علفهای هرز در باغات پسته اهمیت دارد بخصوص در نواحی پسته خیز استان کرمان که با نوعا با روش غرقابی آبیاری می شوند بازدید بمنظور ردیابی علفهای هرز در محل هایی که ارتفاع کمتری از کف باغ دارند و هنگام آبیاری پر از آب می شوند مهم است. نوع علف هرز شایع در هر منطقه، محل رشد علف هرز و گسترش آن در باغ و بررسی دقیق تاریخچه کنترل هر علف هرز و نحوه مبارزه (شیمیایی و فیزیکی و...) در اتخاذ تصمیم بهتر و نهایتا کنترل موثرتر اهمیت اساسی دارد. ثبت فصل به فصل مشاهدات بمنظور تعیین استرات‍ژی موثرتر در سالهای آینده مهم است. بعنوان مثال کانون های آلودگی و خسارات نسبی آنها را می توان در طول سالیان متمادی در باغ پسته ثبت کرد و به جمع بندی بهتری رسید.  کنترل یا از بین بردن بذور علف های هرز در باغات پسته بسیار سخت و تقریبا غیرممکن است و تنها روش برای از بین بردن بذور علفهای هرز در خاک استفاده از روش فومیگاسیون (fumigation) است که بسیار هزینه بر است. از بین بردن فیزیکی یا شیمیایی علف هرز قبل از مرحله تولید بذر بسیار مهم است. نباید اینقدر به علف هرز فرصت داد تا به مرحله اتمام بذر دهی برسد و بعدا پخش شدن بذور بویژه توسط باد مشکل آفرین شود بنظر می رسد بهترین بازه زمانی در کنترل بسیاری از علفهای هرز در باغات پسته اندکی قبل از اتمام مرحله تولید بذر باشد. در مورد علفهای هرز دایمی مانند مرغ بهتر است مبارزه بصورت تلفیقی از مکانیکی و شیمیایی باشد و البته باید توجه داشت که برای ریشه کنی علف های هرز دایمی و خطرناک باید صبور بود و یکساله نمی توان به نتیجه رسید. پرکاربردترین علف کش مورد استفاده در باغات پسته در ایران گلیفوسیت پرمصرف ترین سم علف کش در باغات پسته است. گلیفوسیت برای مبارزه با طیف وسیعی از علفهای هرز موجود در باغات پسته بویژه مرغ (Cynodon dactylon) کاربرد دارد و یک علف کش غیر انتخابی است. حساسیت درختان جوان نسبت به گلیفوسیت زیاد است و باید دقت کرد که علف کش روی شاخ و برگ درختان ریخته نشود. در مورد علف های هرزی مانند مرغ (Cynodon dactylon) که با شخم زدن یا مبارزه مکانیکی که موجب انتقال و گسترش آن می شود استفاده از علف کش گلیفوسیت می تواند کارساز باشد. در مورد مرغ که علف هرزی سمج و خطرناک است کاربرد گلیفوسیت در یک نوبت کارساز نیست و برای از بین بردن ساقه های زیر زمینی (ریزوم ها) باید سم پاشی را تکرار کرد.

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ٥:٥۳ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/۱/٦
تگ ها :

دریافت کد وضعيت آب و هوا


  FEED