مواد هیومیکی و نقش آنها در افزایش عملکرد و بهبود فاکتورهای تغذیه ای در درختان پس

مواد هیومیکی و نقش آنها در افزایش عملکرد و بهبود فاکتورهای تغذیه ای در درختان پسته- بخش دوم نقش ترکیبات هیومیکی در حاصلخیزی خاک

نوشته: مهندس محمد جمالیزاده-کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی

Email: jmlzdh_mhmmd@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

مواد هیومیکی بعنوان منبع انرژی بسیار حیاتی برای میکروارگانیسم ها در خاک بشمار می روند. حتی موجودات خاکزی ریز (کرمهای خاکی و..) و سایر جانوران ریز مفید از مواد آلی هیومیکی و غیر هیومیکی بمنظور تغذیه و تولید انرژی سود می جویند. انرژی ذخیره شده در زنجیره های کربنی مواد هیومیکی در صورت آزاد شدن انرژی بسیاری از ارگانیسم های مفید خاک را تامین خواهند کرد. جلبکها، مخمرها، باکتریها، قارچها، نماتدها، قارچهای مایکوریز (mycorrhizae) و جاندارن ریز خاکزی از جمله موجودات مفیدی هستند که بخوبی از ترکیبات هیومیکی در خاک بهره برداری می کنند. در خاکهای با مواد هیومیکی بالا باکتریهای مفید تولید اسیدهای ارگانیک می کنند که موجب افزایش جذب و حلالیت عناصر معدنی فیکس شده در خاک می شوند. علاوه بر این در ایندسته خاکها برخی دیگر از باکتریها تولید مواد پلی ساکاریدی می کنند و موجب بهم چسبیده شدن ذرات خاک می شوند که بخصوص در مناطقی که دارای خاک های سست و شنی (بافت سبک) بسیار مفید است. خاکهای داری مواد هیومیکی بالا دارای جمعیت فوق العاده ای از باکتریهای اکتینومیست (Actinomycetes) هستند که ایندسته باکتریها با تولید آنتی بیوتیکها موجب کاهش امراض ریشه ای در  درختان خواهد شد. قارچهای مایکوریز موجود در خاکهای هوموسی به ریشه درختان پسته در جذب بهتر و بیشتر عناصر از خاک کمک می کند. لاشه جانوران مختلف هم بمرور در خاک تولید مواد هوموسی می کنند. خاک حاصلخیز مساوی است با خاکی که جمعیت ارگانسیم های مفید آن بالا باشد و زمانی جمعیت ارگانیسم های مفید در حد اپتیمم است که مواد هیومیکی بمقدار کافی در خاک موجود باشد. متاسفانه بعلت کمبود آب و مواد آلی موجود در خاک در شرایط باغات پسته ایران احتمالا درصد مواد هیومیکی موجود در خاک بسیار کم ارزیابی می شود اگر چه مانند بسیاری از موارد دیگر تحقیق مستدلی در مورد میزان مواد هیومیکی در خاک باغات پسته در ایران وجود ندارد! مواد هیومیکی ظرفیت نگهداری آب در خاک را بالا می برند و بنابراین مدت زمان بیشتری رطوبت در دسترس ریشه ها خواهد بود این ویژگی مخصوصا در شرایط خشک و دوره آبیاری طولانی مدت باغات پسته در ایران بسیار حایز اهمیت تلقی می شود. مواد هیومیکی دامنه یا وسعت تبادل یونی را برای درختان بیشتر می کنند بعبارت ساده تر وجود مواد هیومیکی در حد اپتیمم در خاک موجب می شود که وسعت بیشتری از ریشه درختان قادر به تبادل یونی با خاک باشد. در مورد باغات پسته ای که در خاکهای با بافت سبک (شنی) احداث شده باشند اضافه کردن مواد هیومیکی موجب بهبود خواص فیزیکی و شیمیایی خاک شده و موجب بهم پیوسته شدن پارتیکل های خاک و سفت شدن خاک در حد اپتیموم خواهد شد. اضافه کردن مواد هیومیکی بخاک موجب افزایش میزان تخلخل خاک و نهایتا ورود اکسیژن بیشتر و نهایتا تهویه مناسبتر خواهد شد. کودهی بیش از اندازه، شخم و کند و کوب بیش از حد می تواند تاثیر منفی روی مواد هیومیکی خاکها داشته باشد. استفاده بیش از حد از کودهای شیمیایی مخصوصا کودهای که پایه آمونیاکی دارند تاثیر منفی روی مواد هیومیکی خاک خواهد داشت. شخم بی رویه و عمیق تاثیر منفی روی مواد هیومیکی خاک خواهد گذاشت. آیش یا رها کردن زمین به حال خود بهر دلیل تاثیر منفی روی مواد هیومیکی خاک دارد. مواد هیومیکی در خاک اثرات بسیار مثبتی در جهت کاهش اثرات سو زیست محیطی دارد و بسیاری از سموم موجود در خاک را می تواند بتدریج تجزیه کند. مواد هوموسی نقش پاک کنندگی و پالایش خاک از موادی همچون نیکوتین، آفلاتوکسین، آنتی بیوتیکها و همچنین بسیاری از سمومی که منشا آلی دارند ایفا می کند. امروزه بسیاری از کمپانی های معتبر پالایشگر خاک و محیط طبیعی بخوبی از نقش مواد هیومیکی در پالایش خاک و سم زدایی خاک آگاه هستند و از این مواد بخوبی بهره می جویند. یکی از نقش های بسیار جالب و شگفت آور مواد هیومیکی اثر آنها در تعدیل pH خاک است. همانطور که میدانیم بسیاری از عناصر در pH تقریبا خنثی از جذب مناسبی برخوردار هستند و مواد هیومیکی این شرایط را فرآهم می آورد که pH های قلیایی خاک (شرایط خاک باغات پسته) را توسط این مواد تعدیل شود و در نتیجه جذب مناسبتری از عناصر خواهیم داشت. نکته مهم در مورد محلول پاشی کودهای حاوی مواد هیومیکی این است که ایندسته از کودها زمانی که به تانکر سم پاش بمنظور محلول پاشی باغات پسته اضافه می شوند بصورت اتوماتیک pH را تعدیل می کنند و نیازی به استفاده از بافر به منظور تعدیل pH آب داخل سم پاش نیست. شاید یکی از دلایل بسیار اساسی بازدهی فوق العاده سموم و کودهای کشاورزی محلوپاش حاوی مواد هیومیکی بحث تعدیل pH داخل تانکر سم پاش توسط مواد هیومیکی باشد که نکته جالب و کاربردی بحساب می آید. مواد هیومیکی (هوموس، فولویک اسید و هیومیک اسید و هیومین ها و هیوماتها) روی بیکربناتهای کلسیم اثر گذاشته و با تولید CO2 در خاک و رها سازی این گاز موجب جذب بهتر سایر عناصر توسط ریشه درختان خواهد شد. تبخیر و تعرق و تعدیل دمایی در محیط خاک و همچنین در محیط فیلوپلان (محیط اطراف برگ) در صورت استفاده از مشتقات و کودهای هیومیکی تعدیل خواهد شد. این خصوصیت بویژه در مورد محلول پاشی در اوج تابستان وشدت دما و کمبود آب بسیار کارساز است. همانطور که اشاره شد فرموله کردن بسیاری از عناصر مانند آهن (Fe)، روی (Zn) و ....با اسیدهای هیومیک و فولویک در صورت کاربرد در خاک یا پاشش روی برگ میزان جذب این عناصر را بسیار بالا خواهد برد. با استفاده از رادیوپرتوها این قضیه بخوبی به اثبات رسیده است. وجود مواد هیومیکی در خاک موجب عدم جذب عناصر سنگین مضر برای درختان خواهد شد عناصری مانند سرب (pb)، کادمیوم (cd) و جیوه (Hg). بسیاری از عناصری که کمبودشان در درختان پسته مشاهده می شود مانند آهن، روی و مس و ....اگر بصورت بدون مواد هیومیکی روی درختان پاشیده شوند نتنها جذب مناسبی نخواهند داشت بلکه در بسیاری از موارد موجبات گیاهسوزی در درختان خواهند شد (بخصوص کودهای آهن بصورت مخلوط با سمومی مانند میتاک). اسیدهای فالویک و هیومیک ظرفیت جذب عناصر را بالا می برد چون سرعت انتقال از برگ به بافتها و آوندها را افزایش داده و همچنین تعداد کانالهای جذبی برگ را افزایش می  دهند. در صورت عدم وجود اسیدهای فالویک و هیومیک در خاک بسیاری از عناصر بصورت غیرقابل جذب برای ریشه در خواهند آمد. کمبود عنصر آهن (Fe) مسله ایست که تقریبا در تمام نواحی پسته خیز استان کرمان مشاهده می شود و درختان بوفور کمبود آهن را بخصوص در اواسط تابستان نشان می دهند در بسیاری از موارد به این دلیل نیست که آهنی در خاک وجود ندارد بلکه بیشتر به این علت است که آهن غیر قابل جذب برای درختان است و شرایط خاک ایجاب نمی کند تا آهن جذب شود. وجود یا اضافه کردن ترکیبات هیومیکی بخوبی موجب می شود عنصر آهن (Fe) از حالت Fixing خارج شده و قابل جذب توسط ریشه درختان شود. در مورد مسمویت Nacl یا تنش شوری که متاسفانه تمام پسته کاریهای استان کرمان را درگیر کرده و درختان بسیار از مسمویت شوری رنج می برند اضافه کردن مواد هیومیکی به خاک موجب کاسته شدن از این مصیبت بزرگ در درختان پسته خواهد شد. به روشنی به اثبات رسیده که میزان شوری یا غلظت Nacl در خاک رابطه کاملا معکوسی با میزان اسیدهای هیومیک و فالویک و هوموس موجود در محیط خاک دارد.

  
نویسنده : محمد جمالیزاده تاج آبادی ; ساعت ۱٠:٠۸ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/٢/٦
تگ ها :

دریافت کد وضعيت آب و هوا


  FEED